İçeriğe atla

Diklofenak

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Diklofenak
INN: Diclofenac
Diklofenak kimyasal yapısı
Diklofenak 3B top-çubuk modeli
Klinik verisi
Ticari adlarVoltaren, Dikloron, Cataflam, Diclomec, Efmod
AHFS/Drugs.comdiclofenac-epolamine
MedlinePlusa689002
Lisans veri
Gebelik
kategorisi
  • AU: C
  • C (1. ve 2. trimester) / D (3. trimester)
Bağımlılık
yükümlülüğü		Düşük
Uygulama
yolu		Oral, rektal, IM, IV, topikal, oftalmik
İlaç sınıfıNonsteroid antiinflamatuar ilaç (NSAİİ)
ATC kodu
Hukuki durum
Hukuki durum
Farmakokinetik veri
Biyoyararlanım%50 - %60 (oral)
Protein bağlanma>%99
MetabolizmaKaraciğer (Büyük oranda CYP2C9, ayrıca CYP3A4)
Metabolitler4'-hidroksi, 5-hidroksi, 3'-hidroksi diklofenak (Aktif değildir)
Etki başlangıcıJel formda <4 saat, Oral/IM ~30 dk
Eliminasyon yarı ömrü1,2 – 2 saat
Etki süresi6 - 8 saat
Boşaltım%65 İdrar, %35 Safra
Tanımlayıcılar
  • 2-[2-(2,6-dikloroanilino)fenil]asetik asit
CAS Numarası
PubChem CID
IUPHAR/BPS
DrugBank
ChemSpider
UNII
KEGG
ChEBI
ChEMBL
PDB ligand
CompTox Bilgi Paneli (EPA)
ECHA Bilgi Kartı100.035.755 Bunu Vikiveri'de düzenleyin
Kimyasal ve fiziksel veriler
FormülC14H11Cl2NO2
Mol kütlesi296.148 g/mol g·mol−1
3D model (JSmol)
Erime noktası156 ila 158 °C (313 ila 316 °F) (Diklofenak sodyum tuzu için 283-285 °C)
Suda çözünürlükSuda çözünmez (asit formu), Suda az çözünür (sodyum tuzu)
  • O=C(O)Cc1ccccc1Nc2c(Cl)cccc2Cl
  • InChI=1S/C14H11Cl2NO2/c15-10-5-3-6-11(16)14(10)17-12-7-2-1-4-9(12)8-13(18)19/h1-7,17H,8H2,(H,18,19)
  • Key:DCOPUUMXTXDBNB-UHFFFAOYSA-N

Diklofenak (ticari adları ile Voltaren, Dikloron, Cataflam, Diclomec vb.), enflamasyonu (iltihabı) azaltmak ve ağrıyı dindirmek için kullanılan fenilasetik asit türevi bir nonsteroid antiinflamatuar ilaçtır (NSAİİ).[1]

Romatoid artrit, osteoartrit, akut kas-iskelet sistemi yaralanmaları, adet sancısı ve migren gibi durumların tedavisinde endikedir.[2] Oral tablet, kapsül, fitil, intravenöz/intramüsküler ampul, topikal jel ve göz damlası gibi çeşitli formlarda kullanıma sunulmuştur.[3]

Tıbbi kullanım

[değiştir | kaynağı değiştir]

Diklofenak, analjezik (ağrı kesici), antiinflamatuar (iltihap giderici) ve antipiretik (ateş düşürücü) etkilere sahiptir. Klinik kullanım alanları şunlardır:

  • Romatolojik ve Kas-İskelet Hastalıkları: Romatoid artrit, osteoartrit, ankilozan spondilit ve spondilartritlerin semptomatik tedavisinde; eklem ağrısı, sabah tutukluğu ve şişliğini azaltmak için kullanılır.[4]
  • Akut Ağrı Yönetimi: Böbrek taşı (renal kolik) ve safra taşı ağrılarında, akut migren ataklarında ve minör travmalar (burkulma, incinme) sonrası gelişen ağrılarda etkilidir.[5][6]
  • Jinekolojik Durumlar: Primer dismenore (ağrılı adet görme) ve adneksit gibi pelvik enflamatuvar durumlarda endikedir.[7]
  • Postoperatif Ağrı: Ortopedik veya dental cerrahi operasyonları takiben gelişen ağrı ve ödemin tedavisinde kullanılır.[8]
  • Oftalmik ve Dermatolojik Kullanım: Göz damlası formları katarakt cerrahisi sonrası enflamasyon ve travmatik kornea aşınması ağrılarında;[9] topikal jeller ise aktinik keratoz tedavisinde ve lokalize ağrılarda kullanılır.[10]

Kontrendikasyonlar

[değiştir | kaynağı değiştir]

İlaç aşağıdaki durumlarda kontrendikedir:

Yan etkiler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Gastrointestinal sistem

[değiştir | kaynağı değiştir]

En sık görülen yan etkiler gastrointestinal sisteme aittir. Hastaların %1-10'unda epigastrik ağrı, bulantı, kusma, diyare, dispepsi ve gaz görülebilir.[14] Daha ciddi yan etkiler olan gastrointestinal kanama, ülserasyon ve perforasyon %0.001-1 oranında görülebilir ve bu durumlar herhangi bir uyarıcı semptom olmaksızın ortaya çıkabilir.[15]

Kardiyovasküler risk

[değiştir | kaynağı değiştir]

2013 yılında The Lancet dergisinde yayımlanan kapsamlı bir meta-analiz, diklofenakın yüksek doz kullanımının, seçici COX-2 inhibitörü ilaçlara (koksibler) benzer şekilde, majör vasküler olay (miyokard enfarktüsü veya inme) riskini yaklaşık üçte bir oranında artırdığını göstermiştir.[16] Diklofenak ile ilişkili vasküler ölüm riski anlamlı derecede yüksektir. Bu nedenle yerleşik kalp hastalığı, konjestif kalp yetmezliği (NYHA II-IV), iskemik kalp hastalığı veya periferik arter hastalığı olanlarda kullanımı önerilmez.[17]

Hepatik ve Renal etkiler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Diklofenak, diğer NSAİİ'lere kıyasla serum aminotransferaz (karaciğer enzimleri) seviyelerinde yükselmeye daha sık neden olabilir.[18] Nadiren, öncü belirti vermeksizin fulminan hepatit ve karaciğer nekrozu gelişebilir.[19] Böbreklerde ise prostaglandin sentezinin inhibisyonu sonucu renal kan akımının azalmasına, sıvı retansiyonuna (ödem) ve nadiren akut böbrek yetmezliğine, intersitisyel nefrite veya papiller nekroza yol açabilir.[20][21]

Santral sinir sistemi ve Ruh sağlığı

[değiştir | kaynağı değiştir]

Nadir de olsa (%0.001'den az) anksiyete, depresyon, kâbuslar, uykusuzluk, parestezi, hafıza bozuklukları ve psikotik reaksiyonlar gibi nöropsikiyatrik yan etkiler bildirilmiştir.[22]

Farmakoloji

[değiştir | kaynağı değiştir]

Etki mekanizması

[değiştir | kaynağı değiştir]

Diklofenakın birincil etki mekanizması, siklooksijenaz (COX) enzimlerini inhibe ederek prostaglandin sentezini azaltmasıdır.

  • COX Seçiciliği: Diklofenak, COX-2 enzimine karşı COX-1'e kıyasla kısmi bir seçicilik (yaklaşık 1,5 ila 30 kat arası) gösterir.[23] Bu durum, ilacın güçlü antiinflamatuar etkisini açıklarken, aynı zamanda tromboksan/prostasiklin dengesini bozarak artmış kardiyovasküler risk profiline katkıda bulunduğu düşünülmektedir.[24]
  • Ek Mekanizmalar: Diklofenakın prostaglandin inhibisyonu dışında, voltaj kapılı sodyum kanallarını (özellikle Nav1.7) bloke ettiği ve asit duyarlı iyon kanallarını (ASIC) inhibe ettiği gösterilmiştir. Bu özelliklerinin analjezik etkisine katkıda bulunduğu düşünülmektedir.[25] Ayrıca lipoksijenaz yolağını inhibe ederek lökotrien oluşumunu azalttığına dair kanıtlar da mevcuttur, bu da onu diğer NSAİİ'lerden ayıran bir özelliktir.[26]

Farmakokinetik

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Emilim: Oral uygulamadan sonra tamamen emilir ancak karaciğerdeki ilk geçiş etkisi nedeniyle sistemik biyoyararlanımı %50-60 civarındadır.[27]
  • Dağılım: Plazma proteinlerine (büyük oranda albümine) %99 oranında bağlanır. Sinovyal sıvıya (eklem sıvısı) iyi nüfuz eder ve burada plazmadan daha uzun süre (11 saate kadar) kalarak etkinliğinin doz aralığından daha uzun sürmesini sağlar.[28]
  • Metabolizma: Karaciğerde esas olarak Sitokrom P450 sisteminden CYP2C9 izoenzimi (ayrıca CYP2C8 ve CYP3A4) aracılığıyla oksidatif metabolizmaya ve ardından glukuronidasyona uğrar.[29] Hepatik aktif metaboliti yoktur.[30]
  • Atılım: Metabolitlerin %65'i idrarla, %35'i ise safra yoluyla atılır. Eliminasyon yarılanma ömrü 1,2 - 2 saattir, ancak ilacın %35'i enterohepatik (bağırsak-karaciğer) yeniden sirkülasyona girer.[31][32]

Ekolojik etkiler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Akbaba popülasyonu krizi

[değiştir | kaynağı değiştir]

Diklofenakın veteriner hekimlikte çiftlik hayvanlarının (sığır vb.) tedavisinde kullanılması, Hindistan alt kıtasında eski dünya akbabalarının (Gyps cinsi) kitlesel yok oluşuna neden olmuştur.

İlaçla tedavi edilen hayvanların leşlerini yiyen akbabalar, diklofenakı metabolize edecek enzimden yoksundur. İlaç kuşlarda ürik asit atılımını engelleyerek böbrek yetmezliğine ve viseral gut (iç organlarda ürik asit kristallerinin birikmesi) sonucu ölüme yol açar.[33]

Bu durum 2000'li yılların başında Hindistan, Pakistan ve Nepal'deki akbaba popülasyonunda %99'un üzerinde bir düşüşe neden olmuştur.[34] Hindistan hükümeti 2005 yılında diklofenakın veteriner kullanımını yasaklamıştır. Akbabalar için güvenli bir alternatif olarak meloksikam önerilmektedir.[35]

Sucul yaşam

[değiştir | kaynağı değiştir]

Diklofenak, atık su arıtma tesislerinde zor filtrelenen bir maddedir ve sucul ortamlarda birikme potansiyeli taşır. Gökkuşağı alabalığı gibi balık türlerinde böbrek ve solungaçlarda hücresel hasara yol açtığı tespit edilmiştir.[36]

Tarihçe

[değiştir | kaynağı değiştir]

Diklofenak ilk olarak 1973 yılında Ciba-Geigy (günümüzde Novartis) bilim insanları Alfred Sallmann ve Rudolf Pfister tarafından sentezlenmiştir.[37] Molekül adı kimyasal yapısından gelir: 2-(2,6-dikloranilino) fenilasetik asit. 1978'de patentlenmiş ve kısa sürede romatolojik tedavide en sık reçete edilen ilaçlardan biri haline gelmiştir.

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ^ Fischer, J (2006). Analogue-based drug discovery. Wiley-VCH. s. 517. ISBN 978-3-527-31257-3. 
  2. ^ "Diclofenac Epolamine Monograph for Professionals". Drugs.com. 19 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2024. 
  3. ^ "Diklofenak Sodyum - Kısa Ürün Bilgisi". Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK). 4 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2025. 
  4. ^ "Voltaren 75 mg/3 ml Enjeksiyonluk Çözelti İçeren Ampül Kısa Ürün Bilgisi". TİTCK. 4 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2025. 
  5. ^ "Dikloron 75 mg/3 ml IM Ampul Kullanma Talimatı". Deva Holding. 
  6. ^ "Cambia- diclofenac potassium powder, for solution". DailyMed. 25 Nisan 2024. 19 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ekim 2024. 
  7. ^ a b "Cataflam 50 mg Draje Kısa Ürün Bilgisi". Novartis. 
  8. ^ "Postoperative Pain Management". Medscape. 2 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2025. 
  9. ^ Wakai, A (Mayıs 2017). "Topical non-steroidal anti-inflammatory drugs for analgesia in traumatic corneal abrasions". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2017 (5). ss. CD009781. doi:10.1002/14651858.CD009781.pub2. PMID 28516471. 
  10. ^ "Diclofenac (Topical Application Route)". Mayo Clinic. 19 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2025. 
  11. ^ "Diklofenac Sodium - Contraindications". Medscape Reference. 
  12. ^ "Diclofenac Sodium Topical Solution: PI". Drugs.com. 5 Ağustos 2024. 25 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  13. ^ "Diclofenac Pregnancy and Breastfeeding Warnings". Drugs.com. 15 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2025. 
  14. ^ British national formulary: BNF 74 (74 bas.). British Medical Association. 2017. ss. 1033-1035. ISBN 978-0-85711-298-9. 
  15. ^ "NSAIDs: Adverse Effects". UpToDate. 
  16. ^ Bhala, N; Emberson, J (Ağustos 2013). "Vascular and upper gastrointestinal effects of non-steroidal anti-inflammatory drugs: meta-analyses of individual participant data from randomised trials". Lancet. 382 (9894). ss. 769-779. doi:10.1016/S0140-6736(13)60900-9. PMID 23726390. 
  17. ^ "Diclofenac and cardiovascular risk". European Medicines Agency (EMA). 2013. 19 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2025. 
  18. ^ Rostom, A (2000). "Toxicity of nonsteroidal anti-inflammatory drugs". Gastroenterology. 118 (2). ss. 201-3. 
  19. ^ "Diclofenac - LiverTox". National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. 11 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  20. ^ Brater, DC (Nisan 2002). "Renal effects of cyclooxygyenase-2-selective inhibitors". Journal of Pain and Symptom Management. 23 (4). ss. S15-20. PMID 11992745. 
  21. ^ "Diclofenac Side Effects". RxList. 31 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  22. ^ "Diclofenac Side Effects". Drugs.com. 17 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2013. 
  23. ^ Gan, TJ (Temmuz 2010). "Diclofenac: an update on its mechanism of action and safety profile". Current Medical Research and Opinion. 26 (7). ss. 1715-1731. PMID 20470236. 
  24. ^ "Mechanism of Action of NSAIDs". Pharmacology Education Project. 2 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  25. ^ Fei, XW (Ağustos 2006). "The non-steroidal anti-inflammatory drug, diclofenac, inhibits Na(+) current in rat myoblasts". Biochemical and Biophysical Research Communications. 346 (4). ss. 1275-1283. PMID 16806078. 
  26. ^ Gan, TJ (2010). "Diclofenac: an update on its mechanism of action and safety profile". Curr Med Res Opin. 26 (7). ss. 1715-31. doi:10.1185/03007995.2010.486301. 
  27. ^ "Diclofenac Clinical Pharmacology". RxList. 20 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  28. ^ Fowler, PD (1983). "Plasma and synovial fluid concentrations of diclofenac sodium and its major hydroxylated metabolites during long-term treatment of rheumatoid arthritis". European Journal of Clinical Pharmacology. 25 (3). ss. 389-394. PMID 6628528. 
  29. ^ "Diclofenac Oral Uses, Dosage, Side Effects And Composition". Medicine Reviews Agency. 23 Ağustos 2018. 
  30. ^ "Diclofenac Metabolism". DrugBank. 14 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  31. ^ Williams, BS (2011). "Chapter 17". Essentials of Pain Medicine. Saunders. ISBN 978-1-4377-2242-0. 
  32. ^ Katzung, BG (2018). Basic and Clinical Pharmacology (14 bas.). McGraw-Hill. 
  33. ^ Swan, G (2006). "Toxicity of diclofenac to Gyps vultures". Biology Letters. 2 (2). ss. 279-282. PMID 17148382. 
  34. ^ Oaks, JL; Gilbert, M (Şubat 2004). "Diclofenac residues as the cause of vulture population decline in Pakistan". Nature. 427 (6975). ss. 630-633. doi:10.1038/nature02317. PMID 14745453. 
  35. ^ Swan, G; Naidoo, V (2006). "Removing the threat of diclofenac to critically endangered Asian vultures". PLoS Biol. 4 (3). ss. e66. doi:10.1371/journal.pbio.0040066. PMID 16435886. 
  36. ^ Schwaiger, J (2004). "Toxic effects of the non-steroidal anti-inflammatory drug diclofenac. Part I". Aquatic Toxicology. 68 (2). ss. 141-150. PMID 15145224. 
  37. ^ Altman, R; Bosch, B (Mayıs 2015). "Advances in NSAID development: evolution of diclofenac products using pharmaceutical technology". Drugs. 75 (8). ss. 859-877. doi:10.1007/s40265-015-0392-z. PMID 25963327. 
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Diklofenak&oldid=37264989" sayfasından alınmıştır