İçeriğe atla

"12 Mart Muhtırası" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
Bot v3: Kaynak ve içerik düzenleme (hata bildir)
(19 kaynak kurtarıldı ve 0 kaynak ölü olarak işaretlendi.) #IABot (v2.0.7)
Etiket: Ücretsiz blog veya wiki bağlantısı içeren madde
k (Bot v3: Kaynak ve içerik düzenleme (hata bildir))
Etiket: Ücretsiz blog veya wiki bağlantısı içeren madde
{{Ana|Kanlı Pazar (1969)}}
 
'''Kanlı Pazar''', 16 Şubat 1969 tarihinde İstanbul [[Beyazıt Meydanı|Beyazıt meydanında]] [[Altıncı Filo'yu Protesto Olayları|ABD'nin 6. Filo'sunu protesto etmek]] için 76 gençlik örgütünün toplandığı sırada meydana gelen olaylardır.<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.evrensel.net/haber.php?haber_id=25429 |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=5 Şubat 2009 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20090317023618/http://www.evrensel.net/haber.php?haber_id=25429 |arşivtarihi=17 Mart 2009 |ölüurl=yes evet}}</ref>
Gösteri için valilikten izin alınmıştır. Gösteri yapılmadan önceki günlerde [[Komünizmle Mücadele Derneği]] uyarılarda bulunarak halkı tepkiye çağırdı. O gün, diğer bir grup da Beyazıt meydanında taşlı sopalı beklemeye koyuldular. İki grup meydanda karşılaştı. Olaylar sırasında [[Ali Turgut Aytaç]] ve [[Duran Erdoğan]] adlı gençler bıçaklanarak öldürüldü.
Mayıs ayında Meclis'e 218 imzalı bir anayasa değişikliği teklifi verildi ve siyasi hakların iadesi öngörüldü. 14 Mayıs 1969 tarihinde, uzun yıllardır kavgalı olan iki lider, [[İsmet İnönü]] ve [[Celâl Bayar]] buluştular ve barıştılar.
 
Zaten DP'lilere haklarının iadesini CHP de öngörüyor, hatta İsmet İnönü öncülük ediyordu<ref>{{Web kaynağı |url=http://blog.milliyet.com.tr/yazi-dizisi--40--yilinda-tum-ayrintilari-ile-12-mart-muhtirasi-1/Blog/?BlogNo=294659 |başlık=Yazı dizisi: 40. yılında tüm ayrıntıları ile 12 Mart muhtırası-1 / Tarih / Milliyet Blog<!-- Evrifaessa Bot tarafından başlık oluşturuldu --> |erişimtarihi=25 Haziran 2012 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20131226223838/http://blog.milliyet.com.tr/yazi-dizisi--40--yilinda-tum-ayrintilari-ile-12-mart-muhtirasi-1/Blog/?BlogNo=294659 |arşivtarihi=26 Aralık 2013 |ölüurl=yes evet}}</ref>. Aynı günlerde Ankara'daki Genelkurmay Karargâhı'ndaysa çok farklı hazırlıklar yapılıyor, ordu Bayar ve arkadaşlarına siyasi haklarının iade edilmemesi için darbe yapmayı düşünüyordu.
 
Amerikan Dışişleri Bakanlığı'nın belgelerine göre 19 Mayıs 1969 akşamı Ankara'daki Merkezi Haberalma Örgütü'ndeki bir CIA görevlisinin Washington'a gönderdiği mesajda [[Türk Silahlı Kuvvetleri]]'nin müdahaleye 16 Mayıs günü karar verdiği söyleniyordu. Aynı gün, Cumhurbaşkanı Sunay, Genelkurmay Başkanı ve kuvvet komutanlarıyla bir hayli uzun bir görüşme yapmıştı. Bu görüşme sonrası ordunun anayasa değişikliğini istemediği saklanamaz bir gerçek halini almış, gazetelere de yansımıştı.<ref name="rad3">{{Web kaynağı |url=http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=247715 |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=5 Şubat 2009 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20090530070746/http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=247715 |arşivtarihi=30 Mayıs 2009 |ölüurl=hayır }}</ref>
{{Ana|1969 Türkiye genel seçimleri}}
 
Bu genel seçim ile [[Türkiye Büyük Millet Meclisi|TBMM]] 14.dönem milletvekilleri seçilmiştir. Bu seçime göre [[Adalet Partisi (Türkiye)|Adalet Partisi]] aldığı %46.55'lik oyla [[meclis]]e 256 [[milletvekili]] gönderip iktidar partisi, [[Süleyman Demirel]] ise başbakan olmuştur.<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/secim_sorgu.secimdeki_partiler?p_secim_yili=1969 |başlık=Türkiye Cumhuriyeti Milletvekili Genel Seçimleri<!-- Evrifaessa Bot tarafından başlık oluşturuldu --> |erişimtarihi=7 Şubat 2009 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20090316220805/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/secim_sorgu.secimdeki_partiler?p_secim_yili=1969 |arşivtarihi=16 Mart 2009 |ölüurl=yes evet}}</ref> [[Cumhuriyet Halk Partisi]] ise meclise gönderdiği 143 milletvekiliyle ana muhalefet partisi olmuştur.
 
=== 15-16 Haziran Olayları ===
[[DİSK]]'li sendikacıların ve yöneticilerin tepkileri, 15 Haziran 1970 sabahı, [[İstanbul]]'un belli başlı merkezlerine doğru yürüyüşe geçmeleriyle yeni bir evreye girdi.
 
Gösterilere pek çok fabrikadan 75.000 dolaylarında işçi katıldı.<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.ensonhaber.com/12-mart-muhtirasi-nedir-2012-03-27.html |başlık=12 Mart Muhtırası nedir<!-- Evrifaessa Bot tarafından başlık oluşturuldu --> |erişimtarihi=25 Haziran 2012 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20120605225546/http://www.ensonhaber.com/12-mart-muhtirasi-nedir-2012-03-27.html |arşivtarihi=5 Haziran 2012 |ölüurl=yes evet}}</ref> Gösterilen tepki esas olarak [[DİSK]] üyesi işçilerden geldiği halde, yürüyüşlere çok sayıda [[Türk-İş]] işçisi de toplu halde katıldı.<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.belgeler.com/blg/2gal/12-mart-muhtirasi |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=25 Haziran 2012 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20160306163804/http://belgeler.com/blg/2gal/12-mart-muhtirasi |arşivtarihi=6 Mart 2016 |ölüurl=yes evet}}</ref> Olayların birinci günü akşamı [[Bakanlar Kurulu]] 60 günlük bir [[sıkıyönetim]] ilan etti. DİSK ve bağlı sendikaların yöneticilerinin pek çoğu sıkıyönetim mahkemelerince tutuklandılar ve yargılandılar. [[Kadıköy]]'de meydana gelen olaylarda 2 işçi, 1 polis ve 1 esnaf yaşamını yitirdi.<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.1001masal.com/node/416 |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=25 Haziran 2012 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20120904014910/http://www.1001masal.com/node/416 |arşivtarihi=4 Eylül 2012 |ölüurl=yes evet}}</ref> 16 Haziran'da [[Ankara]], [[Adana]], [[Bursa]] ve [[İzmir]]'de de küçük çaplı olaylar yaşandı.
 
=== Öğrenci Olayları ===
{{Ana|9 Mart 1971 darbe teşebbüsü}}
 
[[Türk Silahlı Kuvvetleri]] tarafından emir-komuta zinciri içerisinde 12 Mart muhtırası verilmemiş olsaydı, TSK içinde kurulmuş olan ve başında Emekli Korgeneral [[Cemal Madanoğlu]]'nun bulunduğu gizli askeri cunta fiilen 9 Mart 1971 tarihinde darbe yapacaktı.<ref>{{Web kaynağı |url=http://blog.milliyet.com.tr/yazi-dizisi--40--yilinda-tum-ayrintilari-ile-12-mart-muhtirasi-3/Blog/?BlogNo=294982 |başlık=Yazı dizisi: 40. yılında tüm ayrıntıları ile 12 Mart muhtırası-3 / Tarih / Milliyet Blog<!-- Evrifaessa Bot tarafından başlık oluşturuldu --> |erişimtarihi=25 Haziran 2012 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20130720005301/http://blog.milliyet.com.tr/yazi-dizisi--40--yilinda-tum-ayrintilari-ile-12-mart-muhtirasi-3/Blog/?BlogNo=294982 |arşivtarihi=20 Temmuz 2013 |ölüurl=yes evet}}</ref> Cunta içine sızmış ve önemli görevler üstlenmiş olan [[Mahir Kaynak]] vasıtası ile darbe önceden haber alınmış ve darbeye adı karışan ve Orgeneral rütbesiniden daha kıdemsiz olanlar re'sen emekliye sevkedilmişlerdir..<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.radikal.com.tr/Default.aspx?aType=RadikalYazarYazisi&ArticleID=927385&Yazar=%C4%B0SMET%20BERKAN&Date=22.03.2009&CategoryID=97 |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=9 Ekim 2020 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20090530141419/http://www.radikal.com.tr/Default.aspx?aType=RadikalYazarYazisi&ArticleID=927385&Yazar=%C4%B0SMET%20BERKAN&Date=22.03.2009&CategoryID=97 |arşivtarihi=30 Mayıs 2009 |ölüurl=hayır }}</ref>
 
12 Mart 1971 darbesine giden süreçte [[Doğan Avcıoğlu]]'nun çıkardığı [[Devrim (gazete)|Devrim gazetesi]] etrafında toplanan ve içlerinde [[27 Mayıs Darbesi]]ni yapan [[Millî Birlik Komitesi]]'nin gerçek lideri <ref>{{Web kaynağı |url=http://www.kimkimdir.gen.tr/kimkimdir.php?id=6251 |başlık=Kim Kimdir?� Biyografi Bankas� - FORSNET<!-- Evrifaessa Bot tarafından başlık oluşturuldu --> |erişimtarihi=25 Haziran 2012 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20121018144446/http://www.kimkimdir.gen.tr/kimkimdir.php?id=6251 |arşivtarihi=18 Ekim 2012 |ölüurl=yes evet}}</ref> Emekli Korgeneral [[Cemal Madanoğlu]]'nun<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.sabah.com.tr/Yazarlar/barlas/2009/10/29/komuta_kademesinin_belgeden_haberi_olmasa_bari |başlık=Komuta kademesinin belgeden haberi olmasa bari... - MEHMET BARLAS<!-- Evrifaessa Bot tarafından başlık oluşturuldu --> |erişimtarihi=29 Ekim 2009 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20091101055414/http://www.sabah.com.tr/Yazarlar/barlas/2009/10/29/komuta_kademesinin_belgeden_haberi_olmasa_bari |arşivtarihi=1 Kasım 2009 |ölüurl=evet }}</ref> da bulunduğu "[[Millî Demokratik Devrim]]ciler", o dönemin siyasi partilerinin demokrasi anlayışının bir oyalamaca olduğunu ileri sürerek ''ulusçu-devrimci yöntem'' olarak ifade edilen ilkeler doğrultusunda parlamento dışı muhalefeti savunuyorlardı. [[Devrim (gazete)|Devrim gazetesinin]] genel yayın yönetmeni [[Hasan Cemal]] çok sonraları anılarını anlattığı [[Cumhuriyet'i Çok Sevmiştim]] adlı kitabında o zamanki maksatlarının "ulusalcı" subayları ikna ederek onlarla birlikte bir "Millî Demokratik Devrim" darbesi yapmak olduğunu yazdı.<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.milliyet.com.tr/Default.aspx?aType=YazarDetay&ArticleID=509167&AuthorID=63&Date=25.03.2008&ver=66 |başlık=Yazarlar {{!}} Gazete Yazarları {{!}} Milliyet Köşe Yazarları<!-- Evrifaessa Bot tarafından başlık oluşturuldu --> |erişimtarihi=25 Mart 2008 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20131104182108/http://www.milliyet.com.tr/Default.aspx?aType=YazarDetay&ArticleID=509167&AuthorID=63&Date=25.03.2008&ver=66 |arşivtarihi=4 Kasım 2013 |ölüurl=hayır }}</ref>
 
Nitekim 9 Mart 1971 tarihinde planlanan darbe, içlerinde [[Mahir Kaynak]]<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.stargazete.com/gazete/yazar/mahir-kaynak/balyoz-plani-239852.htm |başlık=STAR - Haberler - Son Dakika Haberleri<!-- Evrifaessa Bot tarafından başlık oluşturuldu --> |erişimtarihi=23 Ocak 2010 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20100125005908/http://www.stargazete.com/gazete/yazar/mahir-kaynak/balyoz-plani-239852.htm |arşivtarihi=25 Ocak 2010 |ölüurl=yes evet}}</ref> ve [[Mehmet Eymür]]'ün de bulunduğu [[Millî İstihbarat Teşkilatı]] mensuplarının durumu Genelkurmay Başkanı [[Memduh Tağmaç]] ve 1. Ordu Komutanı [[Faik Türün]]'e haber vermesiyle akamete uğratıldı.<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=247708 |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=13 Mart 2008 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20090316154723/http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=247708 |arşivtarihi=16 Mart 2009 |ölüurl=hayır }}</ref>
 
== Muhtıra ==
{{Ana|1973 Türkiye genel seçimleri}}
 
14 Ekim 1973 tarihinde gerçekleştirilen genel seçimlerde TBMM 15. dönem milletvekilleri seçilmiştir. Bunun sonucunda 185 milletvekiliyle [[Cumhuriyet Halk Partisi|CHP]] iktidar, [[Bülent Ecevit]] de başbakan olmuştur.<ref>{{Web kaynağı | başlık = Türkiye Cumhuriyeti Milletvekili Genel Seçimleri | url = http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/secim_sorgu.secimdeki_partiler?p_secim_yili=1973 | yayıncı = [[Türkiye Büyük Millet Meclisi]] | erişimtarihi = 24 Haziran 2020 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20030310063757/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/secim_sorgu.secimdeki_partiler?p_secim_yili=1973 | arşivtarihi = 10 Mart 2003 | ölüurl = yes evet}}</ref>
 
== Kaynakça ==
927.585

değişiklik