III. Aleksios Angelos

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
III. Aleksios Angelos
Αλέξιος Γ' Άγγελος
Bizans İmparatoru
Hüküm süresi 1195 - 1203
Önce gelen II. İsaakios Angelos
Sonra gelen II. İsaakios Angelos ve IV. Aleksios Angelos
Tam adı Aleksios III Angelos
Doğum tarihi 1153
Ölüm tarihi 1211
Ölüm yeri İznik (Nicea)
Euphrosyne Doucaena Camaterina Alexios
Hanedan Angelos Hanedanı
Babası Andronikos Dukas Angelos
Annesi Euphrosyne Kastamonitissa
Çocukları Eirene Angelina,
Anna Angelina,
Eudocia Angelina

III. Aleksios Angelos (Yunanca: Αλέξιος Γ' Άγγελος - Alexios III Angelos) (d. y. 1153 – ö. 1211) 1195-1203 döneminde Bizans İmparatorluğu imparatoru olmuştur.

İmparator olmadan yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Babası Andronikos Angelos Anadolu'da bir askerdi (d. y. 1122 – ö. 1185den sonra) ve annesi olan Euphrosyne Kastamonitissa (d. y.1125 – ö. 1195den sonra) ile 1155den önce evlenmiştir. Aleksios Angelos bu ailenin ikinci oğludur. Babasının annesi I. Aleksios Komnenos ile İrene Dukaina'nin en küçük kızı Theodora idi. Babasının babası ise Sicilya'da bir amiral olan Konstantinos Angelos (d. y. 1085 – ö. Temmuz 1166'dan sonra) olup Philadelphia'li olan Manolis Angelos adlı bir kişinin oğlu idi. Küçük kardeşi olan II. İsaakios Angelos 1185de bir halk devrimi ile imparatorluk tahtına geçmiştir. Bu isimlerden açıktır ki Aleksios ailesinin Bizans hükümdarları ile yakından ilişkileri bulunmaktaydı.

I. Andronikos Komnenos'un imparatorluk döneminde Aleksius Angelos, babası ve erkek kardeşleri ile birlikte (y. 1183 de) İznik (Nicea) ve Bursa (Prousa)'da imparator aleyhinde çıkan isyanlara yakından katkılarda bulunmuşlardı. Bu nedenle Aleksius Bizans üulkesinden kaçmış ve gençlik hayatının birkaç yılını ülkenin güneyinde bulunan Müslüman emir ve hükumdarların maiyetinde sürgünde geçirmiştir. Bunlar arasında Selahaddin Eyyubi de bulunmaktaydı.

Küçük kardeşi İsaakios Angelos I. Andronikos Komnenos'un son hükümdarlık yıllarında bu imparatorun hışmına uğramış ve imparator Konstantinopolis'te olmadığı bir sırada 11 Eylül,1185 tarihinde Stephanus Hagiochristophorites adlı yüksek rütbeli bir saray mensubu tarafından tutuklanmak istenince onu öldürmüştür. Sonra İsaakios doğrudan Ayasofya Kilisesine giderek oraya sığınmış ve başından geçenleri herkese anlatmıştır. I. Andronikos zaten genel zalim tutumu ve Norman Sicilya Kırallığı'nın karadan ve denizden tehditlerine gösterdiği vurdumduymaz tutum yüzünden halk tarafından sevilmemekteydi ve İsaakios'un bu hareketi Konstantinoplois'de bir halk devriminin çıkmasına bir kıvılcım olmuştur. İsyan edip sokaklara dökülen halk Ayasofya'da 12 Eylul'de İsaakios'u Bizans İmparatoru seçmişlerdir. Şehre dönen I. Andronikos bu isyanı bastıramamış; şehirden kaçmış; fakat yakalanarak halk tarafindan feci bir şekilde öldürülmüştür. Böylece 1185de küçük kardeşi imparator olunca Aleksios Angelos imparatorluk tahtına çok daha yaklaşmıştır.

1185'in sonlarında Aleksius Antakya'da Haçlı Latinler tarafından tutuklanmış; kardeşi II. İsaakios onu kurtarmak için Akka'ya (Acre) 80 kadırgadan oluşan bir Bizans donanma filosu göndermiş; Aleksius kurtarılmıştır ama filo Norman Sicilyalar tarafından imha edilmiştir.

1190da Konstantinopolis'e gelen Aleksius, kardeşinin verdiği yüksek paye olan sebastokratōr ünvanı ile Bizans saray bürokrasisi içinde önemli bir görevi yüklenmiştir.

İmparatorluk[değiştir | kaynağı değiştir]

1195de II. İsaakios Bulgaristan üzerine açtığı bir sefer sırasında Trakya'da bir sürek avına katılmışken Aleksios karısı Euphrosyne Doukaina Kamatera'nın yardımıyla ordu askerleri tarafından III. Aleksius Angelos adıyla imparator ilan edilmiştir. II. İsaakios kaçmakta iken Makedonya'da Stagira şehrinde yakalanmıştır. III. Aleksius'un küçük kardeşi olan II. İsaakios'un gözlerini kör ettirmis ve onu kapalı hapse attırmıştır.

III. Aleksius bu cürümünü unutturmak ve imparatorluk pozisyonunu güçlendirmek nedeniyle büyük paralar sarfedip İmparatorluk devlet hazinesini boşaltmıştır ve ülkenin malî bakımdan yıkımına neden olmuştur. Ayni nedenlerle ordusunda bulunan subayların disiplinsiz hareketlerine göz yummuş ve bundan dolayı disiplinsiz ordusu ile ülkesini savunmasız bırakmıştır. 1195de Kutsal Roma Cermen İmparatoru VI. Heinrich, III. Aleksius'u 500 kilo altın haraç vermeye zorlamıştır. İmparatoriçe ve imparatoriçenin yandaşı olan general Vatatzes bu ödemeye engel olmaya çalışmışlar fakat general Vatetzes, III. Aleksius'un emri ile bir suikaste kurban gitmiştir ve ödeme yapılmıştır.

Bizans İmpartorluğu bu sefer doğudan Anadolu Selçuk Devleti tarafından hucuma uğramıştır. Bu sorunla uğraşılırken batıda Bulgarlar ve Ulahlar Makedonya ve Trakya ovalarını hiçbir şekilde direnç görmeden talan etmeye başlamışlardır. Bulgar Kıralı Kaloyan bazı önemli Bizans şehirlerini kendi ülkesine katmıştır. III. Aleksius bu tehlikelere askerî olmayan yeni yerleşke ve diplomatik politikaları ile karşı koymaya çalışmıştır. Bizans'in batı sınırlarında toprak ve diğer imtiyazlar vererek yeni muhacirler yerleştirip ve sınırları bunlar vasıtası ile koruma siyaseti uygulanmıştır. Fakat bu aksi tesirler ortaya çıkarmış, buralarda büyük topraklar elde edenler başlarına buyruk olup merkezî devlet kanun ve vergilerinden kaçınma yolunu tercih etmişlerdir. Bizans devletinin böylece sınırları korunmuş olmakla beraber, devletin yaptırım gücü çok daha zayıflamıştır.

Dördüncü Haçlı Seferi[değiştir | kaynağı değiştir]

Çok geçemeden Aleksios yeni ve çok daha zorlu bir güçlükle karşılaştı. 1202de birçok Batı Avrupalı prens yeni bir Haçlı seferine çıkmak hedefiyle Venedik'te toplandılar ve bu Haçlı Seferi sonradan Dördüncü Haçlı Seferi olarak anıldı. Tahttan indirilmiş olan II. İsaakios Angelos'un oğlu olan IV. Aleksios Angelos Konstantinopolis'ten yeni olarak kaçmış ve Venedik'e gelmişti. Orada Haçlı Seferine katılmak üzere bulunan Batılı Prenslerine kendinin Bizans Imparatorluğu tahtına geçmesine destek saglamalarini istedi. Buna karsilik olarak hem birbirinden ayrılmış olan Doğu Ortodoks Hristiyan ve katolik Hristiyan mezheplerinin birleşmesini kabul etmeyi ve Venedikliler tarafından ücretli taşıma ile Konstantinopolis'e getirilecek olan Haçlı ordularının o zamana kadar geri kalan borçlarını ödemeyi üstlenmeyi; Konstantinopolis'den Filistin kıyılarına kadar denizden gitmek için taşıma masraflarını ödemeyi ve ek olarak askeri yardım sağlamayi kabul edecegini bildirdi.

Bu Haçlı Seferi planlanırken hedef önce Mısır'a çıkmak ve orayı ele geçirdikten sonra Kudüs'e yönelmekti. Fakat Hacli prensleri Aleksios'un tekliflerini cok cekici bulup önceden Konstantinopolis'e kadar götürülüp orada Aleksios'un tahta çıkmasına destek sağlamayı kabul ettiler. Böylece Haçlı Seferi için birlikler Venedik gemileri ile Haziran 1203de Konstantinopolis önüne geldiler.

Tahta bulunan İİİ. Alekius Angelos'un bu büyük filoya ve Haçlı birliklere karşı savunma imkanları pek azdı. Haçlılar bir ultimatom verip tahtı gaspetmiş olan III. Aleksios'un tahttan indirilip daha önce imparator olan ve hukuksuz bir şekilden tahttan indirilmiş olan II. İsaakios Angelos'un ve yanlarında getirdikleri oğlu Aleksios'in imparatorluğa getirilmesini istediler. III. Aleksios'un mali yardım ve hatta rüşvet olarak vermeyi teklif ettiği meblağı yeterli görmediler ve Aleksius daha yüksek meblağı toplamasının imkanı olmadığıni bilmekte idi. Bizans donanması eski ve tahtaları çürümüş 20 gemiden oluşmaktaydı ve bu donanmanın Haçlılara refakat eden Venedik gemilerine karşı koymak imkanları yoktu. Kayınbiraderi Teodor Laskaris komutası altındai bir ordu Üsküdar'da Haçlı birlikleri tarafından yenilgiye uğratıldı. Haçlı ordusu karaya çıkıp Konstantinopolis'i kuşatmaya aldılar. Temmuz ortasında kör ve ihtiyar Venedik Dükü Enrico Dandolo komutasındaki Venedik birlikleri Haliç'deki duvarları gemileri üzerinde kurduklari platformlari kullanarak aştılar ve şehre girip onemli mahallerleri zaptemeyi başardılar. Bu sirada bir yangin cikti ve bu yangin ile isgalci ordularai dolayisyla sehrinin hlakinin buyuk bir kismi buyuk zarralar ugradi. İİİ. Aleksius bunu karşılamak için Haçlı birliklerinden çok büyük bir Bizans güçuyle St Romanos kapısından bir huruç hareketine girişti; ama son anda cesaretini yitirip şehre geri kaçtı. O 17/18 Haziran gecesi, Aleksius Bizans saraylılarina yeni bir hücuma girişmeye söz verdi. Ama yine o gece gizliden bir tek kızı Eirene ile birlikte ve 500 kgm altını devlet hazinesinden alarak bir küçük kayıkla şehirden kaçtı. Karısını ve diğere kızlarını arkada şehirde bıraktı.

Böylece hükümdarsız kalan ve kuşatma altında bulunan şehirde Ayasofya'da bir devlet konseyi toplandı. Burada alınan kararla Haçlıların meşru imparator saydıkları olan ve hapisde bulanan II. İsaakios ikinci defa olarak İmparatorluk tahtına geçirildi. İsaakios'un tahta geri gelmesini önlemek için gözlerine mil çekilip kör edılmış olmasına rağmen eski yasalar bir kenara itilip bu karışıklık içinde meşru bir imparator olarak kabul edildi.

Sürgünde yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Dördüncü Haçlı Seferi Haçlılarının 17 Temmuz 1203'teki Konstantinopolis'e ilk hücumundan sonra başşehri bırakıp kaçan III. Aleksius Haçlı kuvvetlerine karşı önce Edirne (Adrianopolis)'den sonra (Mosynopolis)'den Bizanslıların direnişini organize etmeye çalışmıştır. 1204'te Haçlıların Konstantinopolis'e ikinci hücumu ile şehri zaptetmeleri ve Latin İmparatorluğu kurmalarından sonra (imparatorluk tacını IV. Aleksios Angelos'dan gaspedip bu ikinci hücuma karşı şehrin savunmasını yapmış olan) Murtzuphlus lakaplı V. Aleksios Dukas'da (Mosynopolis)de bu direnişe katılmıştır.

Önce iki sabık Bizans İmparatorları arasındaki ilişkiler iyi olmuş III. Aleksios'un kızı Eudossia Angelina V. Aleksios Dukas ile evlenmiştir. Fakat Latin Haçlılar Trakya'daki Bizans rezistansına da hücum edip III. Aleksios'u Teselya'ya kaçmaya zorlamışlardır. III. Aleksios bu kaçıştan hemen önce çok kıskanç bir kararla Bizans tahtına tekrar geçmesini önlemek için damadı V. Aleksios Dukas'in gözlerini kör ettirmiştir. Teselya'ya kendini kovalayan Haçlılara direnişe geçemeyen III. Aleksios karısı Eufosin ile birlikte kendisine Selanik Dükalığı verilmis olan Montferatlı Bonifice'ye teslim olmuşlar ve Selanik'te hapis edilmişlerdir. 1205'te hapisten kaçmayı başaran III. Aleksios bu sefer Epir Despotluğu'nu kurmakta olan I. Mikhail Dukas'a sığınmaya çalışmıştır, fakat Boniface tarafından yakalanıp maiyeti ile birlikte Montferrat'a hapise gönderilmiştir. 1209'da tekrar Selanik'e getirilip o yıl Epir Despotu I. Mikhail Dukas'ın Bonifice'ye mühim bir fidye meblağı ödemesinden sonra serbest kalıp Epir'e gitmiş fakat Epir Despotu I. Mikhail onu Anadolu'ya İznik Rum İmparatorluğu'nu kurmakta olan diğer damadı I. Teodor Laskaris'e göndermiştir.

I. Teodor Laskaris kendi kurduğu devlette sabık Bizans İmparatoru olan III. Aleksius Angelos'un otoritesini kabul etmemiştir. Bunun üzerine III. Aleksius damadı aleyhine çalışmaya başlamıştır. 1211'de sabık III. Aleksios Anadolu Selçuklu Devleti hükümdarı II. Gıyaseddin Keyhüsrev'den askerî yardımı istemiş ve II. Gıyaseddin Keyhüsrev ile birlikte bir ordu ile İznik üzerine ilerlemeye başlamıştır. Selçuklu ve İznik ordusu sonuçları belirli olamayan birkaç savaş yapmışlar ama en sonunda Yalvaç (eski Psidya Antioch) yakınlarında yapilan bir savaşda Selcuklu ordusu yenik düşmüş ve II. Gıyaseddin Keyhüsrev bu savaşta ölmüşdür. III. Aleksios ise esir olarak I. Teodor Laskaris'in eline geçmiş; Aleksios İznik'te Santa Maria di Lucedio adlı manastıra gönderilmiş ve orada 1211'de ölene kadar yaşamışdır.

Ailesi[değiştir | kaynağı değiştir]

III. Aleksius, Eufrosin Dukaena Kamaterina Aleksios ile evlenmiş ve isimleri şunlar olan üç kızları olmuştur:

Dipnotlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
III. Aleksios Angelos ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.
Resmî unvanlar
Önce gelen:
II. İsaakios Angelos
Bizans İmparatoru
1185 – 1195
Sonra gelen:
II. İsaakios Angelos ve IV. Aleksios Angelos