Fuzûlî

Vikipedi, özgür ansiklopedi

(Fuzuli sayfasından yönlendirildi)
Git ve: kullan, ara
Irak
15. yüzyıl
Fuzuli
Adı Fuzûlî
Doğumu 1483
Ölümü 1556
Okul/gelenek Divan şairi
Etkiledikleri Türk Edebiyatı, İslam
Önemli katkıları divan, mesnevi, hamse, tarih, kaside, gazel, felsefe, astronomi bilimi, şiir
Azerbaycan Devlet Akademik Milli Dram Tiyatrosu nın önünde bulunan Fuzuli heykeli (1962, Bakü). Ünlü azeri heykeltraşlar Ömer Eldarov ve Tokay Memmedovun 1962 yılında birlikte yaptıkları plastik sanat eserlerindendir.
Leyla ile Mecnun
Divan'dan bir sayfa

Mehmed bin Süleyman Fuzûlî (d. 1483 Hillah - ö. 1556 Kerbela ya da Bağdat), Türk divan şairidir. Asıl adı Mehmet bin Süleyman'dır. Türk Bayat boyundan [1][2][3] veya Kürt[4] olduğu aktarılmaktadır. Azerice şiirini önemli ölçüde etkilemiştir.[5][6] Alevilik ve bölge Şiiliğinde[kaynak belirtilmeli] Yedi Ulu Ozan'dan biri kabul edilir.

Konu başlıkları

[değiştir] Yaşam öyküsü

Ailesi göçebe hayatı bırakıp günümüzdeki Irak bölgesine yerleşmiş olan Oğuzların Bayat boylarındandır. Fuzûlî; ne kadar kesin bilinmese de 1483 yılında Akkoyunlular zamanında şimdiki Irak'ta Kerbela veya Necef'de doğduğu tahmin edilir.[7]

Fuzûlî iyi bir eğitim almak için ilk önce Hillah şehirinde bir müftü olan babasından, ve daha sonra Rahmetullah adındaki bir öğretmenden eğitim görmüştür.[8] Daha sonraki öğrenimi hakkında kesin bir bilgi olmamakla birlikte; eserlerinden islamî bilimler ve dil alanında çok iyi bir eğitim aldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca Su Kasidesi'nin 2. beytinde; "Âb-gûndur günbed-i devvâr rengi bilmezem" "Ya muhît olmuş gözümden günbed-i devvâre su" diyerek astronomi bilgisinin de iyi olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca hamse sahibidir.

Azerice Divanı'nın önsözünde;

“ "İlimsiz şiir temelsiz duvar gibidir, temelsiz duvar da değersizdir" ”

demektedir.

Azerice, Arapça ve Farsça divan şiirlerini yazmıştır. Eserlerinde kullandığı dil dönemindeki divan şairlerine göre daha sade, anlaşılır bir Türkçedir. Halk deyişlerinden bolca yararlanmıştır.

Bedensel zevklerden ziyade tasavvufî bir aşk, Ehl-i Beyt'e duyulan özlem, ayrılık acısı şiirlerinin konusunu teşkil etmiştir. Duygu ve düşüncelerini çok içten ve lirik bir şekilde ifade etmeyi kolayca başarmıştır. Bu açıdan bakıldığında Türk şiirinde karşılaştırılabileceği tek şair Yunus Emre'dir. "Leyla ve Mecnun" mesnevîsi aynı konuda yazılmış (Arapça ve Farsça dahil) en iyi mesnevîlerden biridir.

İran şiirinden Hâfız, Türk şiirinden ise Nesimî ve Nevai çizgisini en başarılı şekilde kemâle erdirmiştir. Kendisinden sonra gelen bütün divan şairlerini etkilemiştir. Onun, Kerbela'da 1556 yılında içinde yaygın olan salgın bir hastalık sonucunda, veba veya kolera'dan öldüğü tahmin edilir. Şiirlerinin başkalarıyla karışmaması için gereksiz, manasız anlamına gelen fuzuli mahlasını kullanmıştır.

[değiştir] Seçkin eserleri

Eserleri Azerice[9], Arapça ve Farsça olmak üzere üç dilde de eser veren Fuzuli'nin eserlerini şu şekilde sıralayabiliriz;

[değiştir] Türkçe manzum eserleri

444 beyitlik Türkçe mesnevi, 1956

  • Leyla ile Mecnun (داستان ليلى و مجنون; Dâstân-ı Leylî vü Mecnûn);

3 bin 96 beyitlik mesnevi. Bir örnek;

یا رب بلا عاشق ايله قيل آشنا منى
بر دم بلا عاشقدن ايتمه جدا منى
آز ايلمه عنایتونى اهل دردن
يعنى كه چوح بلالره قيل مبتلا منى
Yâ Rab belâ-yı ‘aşk ile kıl âşinâ meni
Bir dem belâ-yı ‘aşkdan etme cüdâ meni
Az eyleme ‘inâyetüni ehl-i derdden
Ya‘ni ki çoh belâlara kıl mübtelâ meni[10]
  • Risale-i Muammeyat (رسال ﻤﻌﻤيات; Risâle-i Muammeyât);
  • Kırk Hadis,
  • Su kasidesi
  • Hz. Ali Divanı
  • Şikâyetnâme (شکايت نامه; Şikâyetnâme) kafiyeli nesir türündedir;

Kanuni'nin Bağdat'ı fethinden sonra (1534) padişaha kasideler (Arapça: قصيدة, oğul qasā'id, قــصــائـد; Farsça: قصیده) sunmuştur. Padişah tarafından beğenilen kasideler karşılığında 9 akçelik maaşla ödüllendirilmiştir. Maaşını alamayınca Şikâyetnâme'yi yazmıştır. Şikâyetnâme Fuzuli'nin en önemli eserlerinden biridir.

Şikâyetnâmesinde Fuzuli şöyle der:

“ Selam verdim rüşvet değildir diye almadılar.
Hüküm gösterdim faydasızdır diye mültefit olmadılar[11]		 ”

[değiştir] Türkçe mensur eserleri

Kerbela olayını anlatan düzyazı, 1837

  • Mektuplar

[değiştir] Farsça manzum eserleri

tasavvuf içerikli, 327 beyitlik Farsça mesnevi

[değiştir] Farsça mensur eserleri

  • Rind ü Zahid (رند و زاهد; Rend va Zâhed);
  • Risale-i Muamma

[değiştir] Basımları

“ Ger ben ben isem nesin sen ey yâr

Ger sen sen isen neyim men-i zâr

 ”

[değiştir] Notlar

  1. ^ MUHAMMED FUZULI
  2. ^ Britannica online
  3. ^ Kathleen R. F. Burrill. The Quatrains of Nesimi, Fourteenth-century Turkic Hurufi. Mouton, 1973
  4. ^ Encyclopaedia of Islam
  5. ^ Encyclopaedia Iranica
  6. ^ Azeri Culture
  7. ^ "Fozule, Mohammad b. Solayman" in Encyclopaedia Iranica
  8. ^ Şentürk 281
  9. ^ Poetry Protal: Fuzuli Muhammed Suleyman Oglu
  10. ^ Leylâ ve Mecnun 216
  11. ^ Kudret 189

[değiştir] Kaynakça

Birinci

  • Fuzulî. Fuzulî Divanı: Gazel, Musammat, Mukatta' ve Ruba'î kısmı. Ed. Ali Nihad Tarlan. İstanbul: Üçler Basımevi, 1950.
  • Fuzulî. Leylâ ve Mecnun. Ed. Muhammet Nur Doğan. ISBN 975-08-0198-9.

İkinci

[değiştir] Dış Bağlantılar

Vikikaynak'ta, Fuzuli ile ilgili metin bulabilirsiniz.
Edebiyat Portalı – Vikipedi'de edebiyat ile ilgili diğer maddelere ulaşın.

"http://tr.wikipedia.org/wiki/Fuz%C3%BBl%C3%AE" adresinden alındı.