Orhan Pamuk
| Orhan Pamuk | |
|---|---|
 |
|
| Doğum | 7 Haziran 1952 İstanbul, Türkiye |
| Milliyet | Türk |
| Meslek | Yazar |
| Dönem | 1974 - günümüz |
| Tür | Postmodern roman |
| İlk eseri | Karanlık ve Işık (1979) |
| Önemli ödülleri |  Nobel Edebiyat Ödülü(2006) |
|
Etkilendikleri
|
|
|
Dipnotlar
Karanlık ve Işık romanı 1982 yılında Cevdet Bey ve Oğulları adıyla yayımlandı. |
|
|
orhanpamuk.net |
|
Ferit Orhan Pamuk (d. 7 Haziran 1952, İstanbul), Türk[1] yazar. Birçok başka edebiyat ödülünün yanısıra 2006 yılında Nobel Ödülünü kazanarak bu ödülü alan en genç iki kişiden biri olmuştur.[2] Kitapları altmış dile çevrildi, yüzü aşkın ülkede yayımlandı ve 11 milyon baskı yaptı. [3] 2006 yılında TIME dergisi tarafından dünyanın en etkili 100 kişisinden biri seçilen Pamuk Nobel ödülünü alan ilk ve tek Türk .[2]
Konu başlıkları |
[değiştir] Biyografi
Orhan Pamuk yazarlığa 1974 yılında başladı. 1979 yılında ilk romanı olan "Karanlık ve Işık" ile katıldığı Milliyet Roman Yarışmasında birincilik ödülünü Mehmet Eroğlu ile paylaştı. Bu romanı ancak 1982 yılında Cevdet Bey ve Oğulları adıyla yayımlandı. 1983 yılında bu kitapla Orhan Kemal Roman Ödülüne layık görüldü.
Pamuk'un daha sonra yazdığı kitaplar da çok sayıda ödül kazandı. İkinci romanı olan Sessiz Ev 1984 yılında Madaralı Roman Ödülünü kazandı. Bu romanın Fransızca tercümesi de 1991 yılında Prix de la Découverte Européenne ödülüne hak kazandı. 1985 yılında yayımlanan tarihi romanı Beyaz Kale ile 1990 yılında ABD'de Independent Award for Foreign Fiction ödülünü kazandı ve yurtdışında tanınmaya başlandı.[4] Orhan Pamuk, 2002 yılında yayımlanan Kar kitabını, Türkiye'nin etnik ve politik meseleleri üzerine kurulu bir politik roman olarak tanımlamaktadır. Kar romanı Amerika'da 2004 yılında "yılın en iyi 10 kitabından biri" olarak gösterilmiştir. Yıllar geçtikçe Orhan Pamuk'un Türkiye dışındaki ünü artmaya devam etti. 1998 yılında yayımlanan Benim Adım Kırmızı 24 dile çevrildi ve 2003 yılında İrlanda'nın ünlü International IMPAC Dublin Literary Award ödülünü kazandı.
Romanlarının dışında, yazılarından ve söyleşilerinden seçmelerin ve bir hikâyesinin yer aldığı Öteki Renkler (1999) ve Ömer Kavur'un yönettiği Gizli Yüz adlı filmin senaryosu (1992) vardır. Bu senaryo, 1990 yılında yayımladığı Kara Kitap romanındaki bir bölümden yola çıkılarak yazılmıştır.
Orhan Pamuk ABD'de yayımlanan Time dergisinin 8 Mayıs 2006 tarihli sayısının "Time 100: Dünyamızı Biçimlendiren Kişiler" başlıklı kapak yazısında tanıtılan 100 kişiden biri oldu[5]. 2007 Mayıs'ında yapılan 60. Cannes Film Festivali'nde jüri üyeliği yapmıştır[6].
[değiştir] Nobel Ödülü
Orhan Pamuk 12 Ekim 2006 tarihinde Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanarak Nobel Ödülü kazanan ilk Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olarak tarihe geçmiştir. Akademi'nin 12 Ekim 2006 günü saat 14:00 civarında yayımladığı,
| “ | 2006 Nobel Edebiyat Ödülü 'Kentinin melankolik ruhunun izlerini sürerken kültürlerin birbiriyle çatışması ve örülmesi için yeni simgeler bulan' Orhan Pamuk'a verilmiştir. | ” |
şeklindeki basın bildirisiyle Nobel Edebiyat Ödülü'nün Orhan Pamuk'a verildiği resmen açıklandı.[7] Pamuk 7 Aralık 2006'da, İsveç Akademisi'nde Babamın Bavulu başlığı altında hazırladığı Nobel konuşmasını Türkçe yaptı, Türkçe bilmeyen izleyiciler ellerindeki çeviri metinden konuşmayı takip etti, birçok televizyon kanalı konuşmasını canlı yayınladı.[8] Orhan Pamuk ödülünü 10 Aralık 2006 günü Stockholm Konser Salonu'nda düzenlenen ödül töreninde İsveç kralı XVI. Carl Gustaf'ın elinden aldı.[9]
[değiştir] Romancılığı
Orhan Pamuk'un romancılığı postmodern roman kategorisinde değerlendirilmektedir[10]. Eleştirmen Yıldız Ecevit Orhan Pamuk'u Okumak adlı kitabında [11] onun avangard romancılığını değerlendirmektedir. Özellikle Beyaz Kale, Kara Kitap, Yeni Hayat, Benim Adım Kırmızı'dan yola çıkarak bize kendisini ve olayların gelişimini anlatır. Aynı şekilde edebiyat tarihçisi Jale Parla da Don Kişot'tan Günümüze Roman adlı kapsamlı yapıtında[12], Benim Adım Kırmızı'dan hareketle Orhan Pamuk'un eserlerini karşılaştırmalı edebiyat bağlamında irdeler. Parla'ya göre Pamuk, Türk romanının aldığı önemli dönemeçlerin sahibi olan bir yazardır. Doğu-batı sorunsalıyla estetik düzeyde hesaplaşmaya yönelen Ahmet Hamdi Tanpınar ve Oğuz Atay gibi önemli yazarlardan birisidir Pamuk, bu sorunsalı kültürel ve felsefi içerimleriyle edebiyatına taşımış, özellikle Kara Kitap'ta bu tema bağlamında önemli, çok katmanlı bir edebi metin örneği sergilemiştir.
[değiştir] Eleştiriler
Orhan Pamuk'un Nobel Edebiyat Ödülünü kazanması değişik tepkilerle karşılaştı. Ödülün Pamuk'a Türkiye tarihi ile ilgili demeçleri dolayısıyla verildiği iddiasında bulunuldu. [13] Orhan Pamuk Nobel ödülünü almadan on ay önce 19 Aralık 2005 Cumhuriyet Gazetesi'nde yayımlanan Erol Manisalı'nın "Orhan Pamuk Nobel'i Garantiledi" başlıklı yazısı Pamuk'un ödülü almasının ardından popülerleşti ve Orhan Pamuk'un Nobeli hakkındaki olumsuz eleştiriler bu yönde gelişti.[14] TRT'de Banu Avar'ın hazırlayıp sunduğu "Sınırlar Arasında" adlı belgeselin Pamuk'un Nobel ödülünü almasından bir gün sonra yayımlanan bölümünde Pamuk, Nobel ödülleri ve İsveç ile ilgili olumsuz eleştiriler yer aldı.[15] Demirtaş Ceyhun hazırladığı imza metninde Orhan Pamuk'un kitaplarını "Amerikan patentli postmodern romanlar olarak" adlandırmış ve "Nobel ödülünün Pamuk'a verilmiş bir ücret" olduğunu söylemiştir.[16] Basında Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'in Orhan Pamuk'u kutlamadığına dikkat çekildi[17]. Ödüle yabancı basından olumsuz eleştiriler de gelmiş, ödülün siyasi sebeplerden dolayı verildiği belirtilmiştir.[18]
Orhan Pamuk'un eserlerinde Atatürk hakkında kullandığı üslup ve yazıları da kimi eleştirilere uğradı. [14][19].
Orhan Pamuk'un eserlerindeki bazı bölümlerin diğer yazarlara ait başka eserlerden fazlasıyla esinlendiği iddia edilmiştir.[20]
Orhan Pamuk'un Sri Lanka'da düzenlenecek olan Edebiyat Festivaline katılması Sınır Tanımayan Gazeteciler Örgütü (Reporters sans frontières) tarafından eleştirildi. Örgüt Orhan Pamuk'u ve festivale katılmak isteyen diğer edebiyatçıları Sri Lanka'daki baskıları meşru hale getirmekle suçladı.[21][22]
[değiştir] Orhan Pamuk davası
Yazar Orhan Pamuk, Das Magazin adlı haftalık İsviçre dergisine verdiği bir röportajda, "Bu topraklarda 30 bin Kürt ve 1 milyon Ermeni öldürüldü. Benden başka kimse bundan bahsetmeye cesaret edemedi" açıklamasında bulununca hakkında TCK'nın 301. maddesinden ‘Türklüğe hakaret’ davası açıldı.
16 Aralık 2005'de ilk duruşması yapılan Pamuk davası Adalet Bakanlığı'ndan beklenen yazı gelmediği için 7 Şubat 2006 tarihine ertelendi. Şişli Asliye Ceza Mahkemesi, bu tür davalar için Adalet Bakanlığı'nın yazılı izninin gerektiğini belirterek izin verilip verilmediğinin sorulması için bakanlığa yazı yazılmasına karar verdi ve duruşmayı da 7 şubata erteledi. Duruşmanın ertelenmesi kararına AB yetkililerinden tepkiler geldi. Dava günü Şişli Adliyesi önündeki Pamuk ve yabancı yetkililere yönelik protesto gösterileri, Türkiye ve dünya basınında önemli yer tuttu.
AB - Türkiye Karma Parlamento Eş Başkanı Joost Lagendijk, "hükümet, parlamentoya değişiklik yasası getirebilir. Yapılacak şey budur. Türkiye'nin imajına büyük bir zarar vermiştir. Avrupa'da kötü bir imaj doğmuştur. Ünlü bir yazar hakkında dava açarsanız, dışarıda milliyetçiler bu yazarı dövmek için arabasına saldırırsa, burada ciddi bir sorun vardır" dedi.
AP Türkiye Raportörü Camiel Eurlings de, hükümetin yazar Orhan Pamuk davasını düşürmesi gerektiğini belirterek, hükümet reform taahhüdüne sadık kalmalı şeklinde konuştu.
Türkiye ile AB arasında ciddi gerilime neden olan Orhan Pamuk’un hakkındaki dava 22 Ocak 2006 tarihinde düştü.
Adalet Bakanlığı, Şişli İkinci Asliye Ceza Mahkemesi'ne gönderdiği yazıda, Yeni Ceza Yasası gereği izin yetkisi olmadığını hatırlatarak, Pamuk'un yargılanması için Adalet Bakanlığı’nın izin verdiğine ilişkin belge bulunmadığı gerekçesiyle davanın düşmesine karar verdi.
[değiştir] Yayımlanmış eserleri
- Cevdet Bey ve Oğulları, roman, İstanbul, Can Yayınları, 1982, ISBN 975-470-455-4
- Sessiz Ev, roman, İstanbul, Can Yayınları, 1983, ISBN 975-510-215-9
- Beyaz Kale, roman, İstanbul, Can Yayınları, 1985, ISBN 975-470-454-6
- Kara Kitap, roman, İstanbul, Can Yayınları, 1990, ISBN 975-470-453-8
- Gizli Yüz, senaryo, İstanbul, Can Yayınları, 1992, ISBN 975-470-503-8
- Yeni Hayat, roman, İstanbul, İletişim Yayınları, 1994, ISBN 975-470-445-7
- Benim Adım Kırmızı, roman, İstanbul, İletişim Yayınları, 1998, ISBN 975-470-711-1
- Öteki Renkler, yazılarından ve söyleşilerinden seçmeler, 1999, ISBN 975-470-765-0
- Kar, roman, İstanbul, İletişim Yayınları, 2002,ISBN 975-470-962-9
- İstanbul: Hatıralar ve Şehir, anı, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları (YKY), 2003, ISBN 975-08-0716-2
- Babamın Bavulu, anı, İstanbul, İletişim Yayınları, 2007, ISBN 978-975-05-0482-2
- Masumiyet Müzesi, roman, İstanbul, İletişim Yayınları, 2008, ISBN 978-975-05-0609-3
- Manzaradan Parçalar, yazılarından ve söyleşilerinden seçmeler, 2010, ISBN 978-975-05-0798-4
- Saf ve Düşünceli Romancı, Harvard Üniversitesi'nde verdiği Norton Dersleri, İletişim Yayınları, 2011, ISBN-13: 978-975-05-0940-7
[değiştir] Ödülleri
- 1979 Milliyet Roman Yarışması Ödülü Karanlık ve Işık (iki yazar arasında paylaşıldı)
- 1983 Orhan Kemal Roman Ödülü Cevdet Bey ve Oğulları
- 1984 Madaralı Roman Ödülü Sessiz Ev
- 1990 Independent Yabancı Roman Ödülü (Birleşik Krallık) Beyaz Kale
- 1991 Prix de la Découverte Européene (Fransa) Sessiz Ev (Fransızca çevirisi nedeniyle)
- 1991 Antalya Altın Portakal film festivali en iyi senaryo Gizli Yüz
- 1995 Prix France Culture (Fransa) Kara Kitap
- 2002 Prix du Meilleur Livre Etranger (Fransa) Benim Adım Kırmızı
- 2002 Premio Grinzane Cavour (İtalya) Benim Adım Kırmızı
- 2003 Premio rinzane Cavour (İtalya) Benim Adım Kırmızı
- 2003 International Impac-Dublin Literary Award (İrlanda)
- 2005 Prix Médicis Etranger (Fransa) Kar
- 2005 Alman Yayıncılar Birliği'nin Barış Ödülü (Almanya)
- 2005 Richarda Huch Ödülü (Almanya)
- 2006 Le Prix Méditerranée étranger Ödülü (Fransa) Kar
- 2006 Nobel Edebiyat Ödülü (İsveç)
- 2006 Washington University'nin Seçkin Hümanist Ödülü (Amerika Birleşik Devletleri)[23]
- 2006 Commandeur de l'ordre des arts et des lettres (Fransa)
- 2008 Ovid Ödülü (Romanya)
- 2010 Norman Mailer Yaşam Boyu Başarı Ödülü (Amerika Birleşik Devletleri)
[değiştir] Fahri Doktoraları
- 2006 Tbilisi State University
- 2007 Berlin Serbest Üniversitesi
- 2007 Boğaziçi Üniversitesi
- 2007 Georgetown Üniversitesi
- 2007 Tilburg Üniversitesi
- 2007 Madrid Üniversitesi
- 2008 Floransa Üniversitesi
- 2008 Beyrut Amerikan Üniversitesi
- 2009 Rouen Üniversitesi
- 2010 Tiran Üniversitesi
- 2010 Yale Üniversitesi
- 2011 Sofya Üniversitesi
[değiştir] Onur Üyelikleri
- 2005 American Academy of Arts and Letters Onur Üyesi (Amerika Birleşik Devletleri)
- 2008 Social Sciences of Chinese Academy Onur Üyesi (Çin)
- 2008 American Academy of Arts and Sciences Onur Üyesi (Amerika Birleşik Devletleri)
[değiştir] Kaynaklar
- ^ Ama ben Türk'üm Radikal (17/10/05)
- ^ a b "Orhan Pamuk". İletişim Yayınları. 30 Kasım 2007 tarihinde erişilmiştir.
- ^ Orhan Pamuk 60 Dilde
- ^ "Nobel prize for hero of liberal Turkey stokes fears of nationalist backlash" (Türkçe). 1 Aralık 2007 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Orhan Pamuk Teller of the Awful Truth" (İngilizce). 2006-10-18 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Pamuk, Cannes'da jüri üyesi" (Türkçe). 2007-04-19 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "2006 Nobel Yazın Ödülü" (Türkçe). 2006-10-12 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Pamuk’tan tarihi konuşma: Babamın Bavulu". ntvmsnbc.com (7 Aralık 2006). 30 Kasım 2007 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Nobel, Orhan Pamuk’un ellerinde". ntvmsnbc.com (10 Aralık 2006). 30 Kasım 2007 tarihinde erişilmiştir.
- ^ Engin Kılıç (1999). Orhan Pamuk'u Anlamak. İletişim Yayınları. ISBN 975-470-631-X.
- ^ Yıldız Ecevit (1996-2004). Orhan Pamuk'u Okumak. İletişim Yayınları. ISBN 975-05-0220-5.
- ^ Jale Parla (2000). Don Kişot'tan Günümüze Roman. İletişim Yayınları. ISBN 975-470-796-0.
- ^ "Pamuk’un Nobeli’ne tepkiler..." (Türkçe). 29 Ocak 2008 tarihinde erişilmiştir.
- ^ a b Emin Çölaşan. "Nobel'li 'Türk'... Maskenin arkası" (Türkçe). Hürriyet Gazetesi''. 2006-10-21 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "TRT'de Nobel programı skandalı" (Türkçe). 29 Ocak 2008 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Nobel Orhan Pamuk'a verilmiş bir ücrettir" (Türkçe). 29 Ocak 2008 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Sezer Orhan Pamuk'u kutlamadı" (Türkçe). 2006-10-18 tarihinde erişilmiştir.
- ^ Bu eleştirilere göre Pamuk, Ermeni Kırımını Türkiye'deki resmî tarih anlayışının aksine reddetmediği için ödüllendirilmiştir 14 Ekim 2007 tarihli CBS haberi (İngilizce) 14 Ocak 2011 tarihinde erişilmiştir
- ^ Fatih Altaylı. "Ahmet Taner Kışlalı'nın Kaleminden Orhan Pamuk" (Türkçe). Haber Vitrini''. 2006-10-21 tarihinde erişilmiştir.
- ^ Murat Bardakçı'nın 26 Mayıs 2002 tarihli yazısı
- ^ [1]BBC Türkçe, 20.01.2011, Orhan Pamuk ve diğer yazarlara suçlama: Sri Lanka'daki baskılar meşrulaştırılıyor
- ^ [2]Hürriyet Daily News (İngilizce), 20.01.2011, Sri Lanka trip puts Turkish author Pamuk in watchdog's black book
- ^ Şablon:Cite press release'da hata: başlık parametresi tanımlanmalı.
[değiştir] Dış bağlantılar
- Orhan Pamuk resmî sitesi
- 2006 Nobel Edebiyat Ödülü sayfası
- Nobel konuşması
- Sabancı Üniversitesi Diller Okulu Podcast Serisi: Orhan Pamuk ve Sessiz Ev
|
||||||||
|
||||||||
|
|||||||||||||||||
