Zeynel Abidin Özmen

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Zeynel Abidin Özmen
II. (Trakya) Umumî Müfettişi
Görev süresi
26 Temmuz 1943 – 21 Şubat 1948
Devlet başkanı İsmet İnönü
Başbakan Şükrü Saraçoğlu
Recep Peker
Hasan Saka
Yerine geldiği İbrahim Talî Öngören
I. Umumî Müfettişi
Görev süresi
11 Haziran 1935 – 18 Haziran 1943
Devlet başkanı Mustafa Kemal Atatürk
İsmet İnönü
Başbakan İsmet İnönü
Celal Bayar
Refik Saydam
Yerine geldiği Hilmi Ergenli
Türkiye Millî Eğitim Bakanı
Görev süresi
9 Temmuz 1934 – 9 Haziran 1935
Devlet başkanı Mustafa Kemal Atatürk
Başbakan İsmet İnönü
Yerine geldiği Saffet Arıkan
Yerine gelen Yusuf Hikmet Bayur
Kişisel bilgiler
Doğum Zeynel Abidin
1890
Niğde, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm 1 Ocak 1966 (76 yaşında)
İstanbul, Türkiye
Partisi Cumhuriyet Halk Partisi
Bitirdiği okul Mekteb-i Mülkiye
Mesleği Bürokrat, siyasetçi

Zeynel Abidin Özmen (1890, Niğde - 20 Ağustos 1966, Mudanya), Türk siyasetçi.

Güllü Ahmet Oğullarından Hasan Efendinin oğludur. Anası ise, Niğde'deki Sungurbey Camii'nin banisi Sungur Bey sülalesine mensuptur. İlk öğrenimini Niğde'de, orta öğrenimini İstanbul'da tamamladıktan sonra girdiği Mülkiye Mektebinden 1910 yılında mezun oldu. 6 Aralık 1910 Tarihinde Maliye Nezareti Varidat Umum Müdürlüğü 4. sınıf Kâtipliğine tayin edildi. 1911'de Konya Maiyet Memurluğu'na gönderildi. Daha sora Niğde Mutasarrıflığı Maiyet memurluğuna gönderildi ise de, I. Dünya Savaşı'nın başlaması üzerine Yedek Subay olarak askere alındı. 1919'da terhis edildikten sonra, önce Malkara kaymakamlığına, ardından Bursa Vilayeti Polis Müdürlüğü'ne tayin edildi. Bir ara Bursa Evkaf Müdürlüğü görevini de üstlendi ve Mudanya kaymakamlığına atandı. Casusluk suçuyla Yunanlar tarafından yakalanarak, İzmir'deki işgal Kuvvetleri Divanı Harbi'ne verildi. Burada müebbet hapis cezasına çarptırılarak Yunanistan'a gönderildi. Yunanistan'da çeşitli hapishanelerde tutuklu-esir olarak kaldıktan sonra, 14 Şubat 1923 tarihinde serbest bırakıldı.

Türkiye'ye dönünce Yalvaç Kaymakamlığına tayin edildi. Sırasıyla Birecik ve Kilis Kaymakamlıklarında bulunduktan sonra, bir süre Mülkiye Müfettişliği yaptı. 1926 yılında Bitlis Valisi oldu. Bunu Muş, Antalya ve Bursa Valilikleri izledi. Bu görevde iken Aydın milletvekili olarak TBMM'ye girdi. 9 Temmuz 1934 - 11 Haziran 1935 tarihleri arasında Maarif Vekilliği (Milli Eğitim Bakanlığı) yaptı.

15 Haziran 1935 gün ve 2777 sayılı Siyasal Bilgiler Okulu Kanununu hazırlayıp, Meclisten geçirerek yürürlüğe girmesini sağladı. Mülkiye'nin, Ankara'ya nakledilerek, modern bir biçim almasında büyük rolü oldu.

1935'de milletvekilliğinden ayrıldı. 1943 yılına kadar Diyarbakır'da I. Genel Müfettiş olarak görev yaptı. Bu görevi sırasında aktif olarak görev aldığı en önemli olay, Dersim olayları olarak da bilinen ve 1937-1938 yıllarında cereyan eden kalkışma olarak göze çarpmaktadır (1). Sonraki yıllarda "olağanüstü hal valiliği"ne denk gelecek yetkilerle donanmış olan Genel Müfettişlik makamında oturan Zeynel Abidin Özmen, günümüzde hala tartışılan, ve kimi yerel kaynaklar ve devlet arşivinden de anlaşıldığı üzere devletin aşırı güç kullanımını içeren bu süreçte kritik kararlar verdi (2) (3) . Necip Fazıl, Canip Yıldırım ve dönemi inceleyen kimi diğer araştırmacıların da hemfikir olduğu üzere Dersim olaylarında verdiği kararlar ve aldığı aksiyonlar, yetki kullanımındaki aşırılık açısından bugün de hala eleştirilmektedir. (4) (5)

Zeynel Abidin Özmen, 1943'de Trakya Genel Müfettişliğine atandı. Bu müfettişliklerin, 1948'de kaldırılması üzerine 21 Şubat 1948 tarihinde Afyonkarahisar valiliğine tayin edildi. Emekliye ayrıldığı 15 Haziran 1950 tarihine kadar da Afyonkarahisar valisi olarak görev yaptı. 20 Ağustos 1966 tarihinde Mudanya'da vefat etti.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

{ (1) Cemil Koçak, Umumi Müfettişlikler (1927-1952), İletişim Yayınları, 2010. (2) Ayşe Günaysu, “Diyarbakır’ın Soykırım Zenginlerinden Pirinççizadeler”, http://ermenistan.de/ayse-gunaysu-yazi-ermeni-diyarbekirin-soykirim-zenginlerinden-pirinccizadeler/ . (3) Malmisanij, Diyarbekirli Cemilpaşazadeler ve Kürt Milliyetçiliği, İletişim Yayınları, 2004. (4) Canip Yıldırım, "Hevsel Bahçesinde Bir Dut Ağacı", İletişim, 2005. (5) ‘Dedektif X Bir’ mahlasıyla Necip Fazıl, Büyük Doğu dergisinde yayınlanan “Doğu Faciası” adlı yazı dizisi, 27 Ocak 1950. }

Siyasi görevi
Önce gelen:
Yusuf Hikmet Bayur
Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanı
9 Temmuz 1934 - 9 Haziran 1935
Sonra gelen:
Saffet Arıkan