Grönland

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Koordinatlar: 72°00′K 40°00′B / 72°K 40°B / 72; -40

Grönland
Kalaallit Nunaat
Grønland
{{{arma_açıklaması}}}
Arma
Grönland haritadaki konumu
Başkent
ve en büyük şehir
Nuuk
Resmî diller Grönlandca (Kalaallisut, Inuktun ve Tunumiisut)
Tanınan bölgesel diller Danca
Etnik gruplar
%88 Inuit
%12 Avrupalı
Hükûmet Parlamenter demokrasi ve anayasal monarşi
• Kraliçe
II. Margrethe
• Yüksek Komiser
Mikaela Engell
• Başbakan
Múte Bourup Egede
Tarihçe  
• Norveç egemenliği[a]
1261
• İletişimin yeniden kuruluşu
1721
14 Ocak 1814
• İdari bölünme
5 Haziran 1953
• Özerklik
1 Mayıs 1979
• Yeni haklar
21 Haziran 2009[1]
• Su (%)
83,1[c]
Nüfus
• 2020 tahminî
56.081[2]
GSYİH (SAGP) 2011 tahminî
• Toplam
1,8 milyar $
• Kişi başına
37.000 $[d] (40)
İGE (2010) 0.786[3]
yüksek
Para birimi Danimarka Kronu (DKK)
Zaman dilimi UTC±00:00'dan UTC-04:00'a
Trafik akışı sağ
Telefon kodu +299
İnternet alan adı .gl

Grönland (GrönlandcaKalaallit Nunaat; DancaGrønland) Atlas Okyanusu'nun kuzeyinde, 2.166.086 km² ile kuzey kutbundaki en büyük buz örtüsüyle kaplı, Danimarka'ya bağlı özerk bölge. Kanada Arktik Takımadalarının doğusunda, Arktik ve Atlantik okyanusları arasında yer alan dünyanın en büyük adasıdır. Grönland, Danimarka Krallığı içinde özerk bir bölgedir.[4] Fizyografik olarak Kuzey Amerika kıtasının bir parçası olmasına rağmen, Grönland 986'dan başlayarak bin yıldan fazla bir süredir siyasi ve kültürel olarak Avrupa (özellikle sömürge güçleri olan Norveç ve Danimarka) ile ilişkilendirilmiştir.[5] Sakinlerinin çoğunun ataları Alaska'dan Kuzey Kanada'ya göç eden ve 13. yüzyılda yavaş yavaş adaya yerleşmeye başlayan Inuit'lerdir.[6]

Bu buz tabakası 3 km. kalınlığında ve tabanı da deniz düzeyinin altında bulunur. Adanın kuzeyinde Arktik Okyanusu (Arktik Deniz), güneydoğusunda İzlanda ve Danimarka Boğazı, batısında Kanada'nın Ellesmere Adası ve Baffin Körfezi yer alır.

Grönland, yüz ölçümü açısından dünyanın en büyük adası konumundadır. Adanın %81'i buzullarla kaplıdır. Küresel ısınma sebebiyle adanın buzla kaplı kısımları buzların erimesinden dolayı azalmaktadır.

Grönland'da yaşayan nüfus 57.500 civarındadır. Nüfusun büyük kesimi batı kıyısındaki küçük kasabalarda yaşar. Grönland'ın buzullarla kaplı orta kesimlerinde insan yaşamı yoktur. Ülkenin temel geçim kaynağı Balıkçılık ve Avcılık'tır. Ülke toprakları çoğunlukla buzullarla kaplı olduğundan tarıma elverişsizdir. Sadece güneyinde küçük bir alanda Patates tarımı yapılır. Tarım ürünleri çoğunlukla Danimarka'dan getirilir ve fiyat olarak Danimarka'ya göre pahalıya satılır. Genellikle en ucuz ürünler Alkollü içeceklerdir. Ülkede su Buzdağından elde edilir. Onun dışında doğal su kaynakları yok denecek kadar azdır. Dolayısıyla suyun da büyük kısmı yine Danimarka'dan getirilir.

Grönlandlılar, hem Kalaallit (Grönland İnuitleri), hem İskandinavya kökenlerini taşımaktadırlar ve Grönlandca dilini konuşurlar. Adanın iki önemli şehri; başkent Godthab (Nuuk) ile Godhavn'dır.

Ortalama sıcaklığın -7oC olmasına karşın iklim kuru ve güneşlidir. Kışlar soğuktur ve buzlu bölgelerde sıcaklık yazın bile donma noktasının altındadır.[7] Danimarka'nın özerk bölgesi olan Grönland'in, yerli Kalaallisut dilindeki adı Kalaallit Nunaat'dır. 21 Haziran 2009'de bir referandum düzenlendi ve başarılı oldu, bu yana Grönland Hükûmeti, topraklarının zengin doğal kaynaklarını kullanma hakkına ve yetkilerine sahip olarak Danimarka'dan daha fazla bağımsızlık kazandı.[8]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

900 yılında Gunnbjorn Ulfsson Grönland'ı keşfetmiştir. 986 yılında ise Kızıl Erik, Grönland'da bir Viking sömürgesi kurdu. 1985 yılında AB'den ayrılmıştır.

İsim[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk İskandinav yerleşimcileri adayı Grönland olarak adlandırdı. İzlanda destanlarında, Norveç doğumlu Kızıl Erik'in kasıtsız adam öldürmek suçundan İzlanda'dan sürgün edildiği söyleniyordu. Geniş ailesi ve köleleri ile birlikte, gemilerle kuzeybatıda olduğu bilinen buzlu bir ülkeyi keşfetmek için yola çıktı. Yaşanabilir bir bölge bulup oraya yerleştikten sonra, güzel ve umut veren bir ismin yerleşimcileri çekeceği umuduyla adaya Grœnland (Yeşil Ülke) adını verdi.[9][10][11] Kızıl Erik Efsanesi şöyle der: "Erik, Grönland adını verdiği ve uygun bir isme sahip olsaydı insanların oraya çekileceğini söylediği için bulduğu ülkeye yerleşmek için yaz aylarında ayrıldı."[12]

Grönland yerli dilinde ülkenin adı Kalaallit Nunaat'tır ("Kalaallit'in ülkesi").[13] Kalaallitler, ülkenin batı bölgesinde yaşayan yerli Grönlandik Eskimo halkıdır.

Özelliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Atlas Okyanusu'nda bulunan Grönland, Kuzey Amerika kıtasına bitişik olmakla birlikte tarihsel olarak Avrupa ile bağları daha fazladır. Her ne kadar geniş özerklikleri olsa da, Danimarka Kraliyet Birliği'nin bir parçasıdır. Danimarka'ya bağlı olarak 1973 yılında Avrupa Ekonomik Topluluğu'na dahil olan Grönland, 23 Şubat 1983 tarihinde yaptığı bir halk oylaması sonucunda AET'den ayrılma kararı alır ve gelişmelerin ardından 1 Şubat 1985'te Grönland kendi isteğiyle topluluktan ayrılır; hâlen Avrupa Birliği'nin dışındadır.

Grönland Kronu[değiştir | kaynağı değiştir]

Grönland Kronu, Grönland'da gelecekte kullanılması düşünülen para birimidir. Günümüzde Danimarka kronu kullanılmaktadır. Mayıs 2007'de Danimarka'da çıkan yasaya göre Grönland'a Danimarka kronunun Grönland versiyonunun basılmasına izin verildi.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Self-rule introduced in Greenland". BBC News. 21 Haziran 2009. 25 Nisan 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2010. 
  2. ^ Statistics Greenland, Greenland in Figures, 2019 21 Aralık 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  3. ^ "United Nations Island Directory". 28 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Haziran 2010. 
  4. ^ Benedikter, Thomas (19 Haziran 2006). "The working autonomies in Europe". Society for Threatened Peoples. 24 Haziran 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Denmark has established very specific territorial autonomies with its two island territories Ackrén, Maria (Kasım 2017). "Greenland". Autonomy Arrangements in the World. 23 Şubat 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Faroese and Greenlandic are seen as official regional languages in the self-governing territories belonging to Denmark. 
  5. ^ The Fate of Greenland's Vikings 11 Ocak 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Dale Mackenzie Brown, Archaeological Institute of America, 28 Şubat 2000
  6. ^ Mcghee, Robert (3 Nisan 2015). "Thule Culture". Canadian Encyclopedia. Historica Canada. 20 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2015. 
  7. ^ Greenland Has Experienced A Significant Loss Of Ice, NASA Research Shows, issued by NASA/Goddard Space Flight Center, Çev: Kader Demirpehlivan, 30/5/2007.
  8. ^ http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/8111292.stm
  9. ^ Eirik the Red's Saga. Gutenberg.org. 8 Mart 2006. 11 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2010. 
  10. ^ "How Greenland got its name" 19 Mart 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. The Ancient Standard. 17 December 2010.
  11. ^ Grove, Jonathan (2009). "The place of Greenland in medieval Icelandic saga narrative". Journal of the North Atlantic. 2: 30-51. doi:10.3721/037.002.s206. 11 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  12. ^ Evans, Andrew. "Is Iceland Really Green and Greenland Really Icy?" 4 Aralık 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., National Geographic (30 Haziran 2016).
  13. ^ Stern 2009, s. 89.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Commons'ta Grönland ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.

Grönland haritası
Grönland fotoğrafları