Danca

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Danca
dansk
BölgeKuzey Avrupa, Kuzey Amerika
EtnisiteDanimarkalılar
Konuşan sayısı5.592.490  (2007)[1]
Dil ailesi
Yazı sistemiLatin alfabesi
Resmî durumu
Resmî dil Danimarka
 Faroe Adaları
 Avrupa Birliği
İskandinav Kurulu
Tanınmış azınlık dili Almanya
 Grönland
Dil kodları
ISO 639-1da
ISO 639-2dan
ISO 639-3Çeşitli:
dan – Insular Danish
jut – Jutlandic
Danca'nın diyalektleri.

Danca, (Danca: Dansk) Danimarka'da konuşulan, İskandinavca olarak da bilinen Kuzey Cermen dil ailesinden bir dildir.

Dünya çapında 5,5 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır. Bu dili konuşanların çoğunluğu Danimarka'da ve Almanya'nın Danimarka sınırında yaşamaktadır. Ayrıca Danimarka'nın eski sömürgeleri olan İzlanda, Grönland ve Faroe Adaları'ndaki okullarda da zorunlu ikinci dil olarak öğretilmektedir.

13. yüzyılın başlarında İskandinav dillerinin ortak atası kabul edilen Eski Norssup dilinden ayrılmaya başlar ve diğer dillerden bağımsız olarak ortaya çıkışı ise 16. yüzyılda İncil'in tercüme edilmesi sırasında olur. Ancak günümüzde bir İsveçli için Danca bir yazıyı okumak ve anlamak, iki dil farklılıkları olmasına rağmen kolay gelmektedir.

Danca dili modernleştikçe yabancılar tarafından öğrenilmesi zor olan özel seslerin kullanımı azalmaktadır.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Danca'nın tarihi, Haliç'in ünlü runik yazıtı ile başlar :

ᚲ ᚲ
ᛉ ᛚ ᛖ ᚹ ᚫ ᚷ ᚷ ᛋ ᛏ ᛁ ᛉ
ᛉ ᛟ ᛚ ᛏ ᛁ ᛃ ᛃ ᛉ ᛉ
ᚫ ᛟ ᚱ ᛅ ᚫ
ᛟ ᚫ ᚹ ᛁ ᛞ ᛟ

veya Latin harfleriyle:

ek Hlewagasti R holtija R horna tawidō.

belki de MS 400 civarında Dancada.

Jeg Lægæst fra Holt gjorde dette horn.

Eski İskandinavdan Yeni Dancaya[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu aşamadaki dile Eski İskandinav denir ve İskandinav bölgesinin geri kalanında konuşulan dilden temel olarak farklı değildir. MS 800 civarında Eski Danca (800-1100), Eski İskandinav dilinden bağımsız bir dil olarak ayrıldı. Eski Danca, Viking Çağı'nda Danimarka'da konuşulan dildi. 1100 civarında Eski Danca yerini 1500'lerde orta çağda yeni Danca'ya bıraktı.

Yeni Danca, eski Yeni Danca (16. yüzyılın başından yaklaşık 1700'e kadar) ve daha genç Yeni Danca (1700'den günümüze kadar) ayrılmıştır.

Sözcükler ve Sözcük Dağarcığı[değiştir | kaynağı değiştir]

İngilizcenin diğer dillerden sözcükleri kaydetmesiyle aynı şekilde, çoğunlukla İngilizce olmak üzere, Danca sözcük dağarcığı artık esas olarak kredi sözcükleri kaydederek büyümektedir. Orta Çağ'ın sonlarında Danimarkalılar, göçmen Hansa tüccarları ve zanaatkarlarından çok güçlü bir Aşağı Almanca etkisine maruz kaldı. Bu sebeple mevcut Danca kelime dağarcığının büyük bir kısmı Düşük Almanca'dan gelmektedir. Reformdan sonra dükler Almanya'nın güçlü konumunda önemli bir rol oynadılar, çok sayıda kuzey Almanyalı göç etti ve Almanlar şansölyelere kabul edildi. Buna ek olarak, Düşük Almanca birçok Danimarkalı Orta Çağ kralının ana diliydi ve bazıları Danca konuşamıyordu. Temel kelime dağarcığı hâlâ İskandinav dilidir. İngilizce 1950'lerden beri varlığını sürdürüp Dancaya ödünç verilen kelimelerin ana tedarikçisi olmuştur. Son 15 yılda iş dünyasının uluslararasılaşması ve yurt dışından personel kullanımının artması doğrultusunda birçok şirketin dili İngilizce olmuştur.

Yazılı Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Danca, Danimarka ve Faroe Adaları'nda resmi olan bir yazı dilidir . Dancaya ek olarak, Faroe Adaları'nın resmi dili Faroece'dir. Grönland ve Danimarka'da kamu işlerine kullanılabilir.  İzlanda'da, okullarda zorunlu yabancı dil olarak Danca öğretir. Danca, Latin alfabesiyle basitçe üç ekstra harf eklenerek yazılır : Æ / æ, Ø / ø ve Å / å . Bu harfler Danca ve Norveççe alfabesinde son üç harf olarak görünür .[ kaynak eksik ]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Danca imlasının temel özellikleri, Christiern Pedersen'in İncil çevirisinde standardize ettiği 16. yüzyılın ortalarından beri düzeltilmiştir, ancak imla sürekli değişmektedir. Son büyük reformu 1 Nisan 1948'de yürürlüğe giren, Eğitim Bakanı ile Hartvig Frisch başlatıcı olarak bu büyük harf kaldırıldı isimler ve formlar değişti. Å harfinin yerini çift A (AA/aa) almıştır.

Dilbilgisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Danca dilbilgisi, önemli örtüşmelerle fonoloji, morfoloji ve sözdizimine bölünmüştür. Örneğin makaleler aslında morfolojiye aittir.

Fonoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Danca fonoloji, yabancıların anlaması için zor olabilir. Danca, 16-18 farklı ses kalitesi arasında bir ayrım yapılan alışılmadık derecede zengin bir vokal envanterine sahiptir. Ayrıca kısa, uzun ve engebeli ünlüler arasında bir ayrım yapılır.

Danimarka ünsüzleri hece son konumunda zayıflar. Bu,røget,ørred gibi birkaç vocoid ünsüz olduğu anlamına gelir .

Düşük basınçlı e, schwa, genellikle komşu seslerle (schwa-özümleme) birleşir ve bu nedenle heceyi taşır .

Ünlüler ve ünsüzler arasındaki bulanık sınırlar, Dancada tütsülenmiş alabalık gibi uzun ses dizileriyle yaygın olduğu anlamına gelir. Bundan dolayı anadili Danca olmayanlar için çözülmesi zor olabilir.

Morfoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Danca morfolojisi oldukça basittir, çünkü Eski İskandinav dilinde var olan çekimlerin çoğu ortadan kalkmıştır.

Söz dizimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Danca esas olarak bir SVO dilidir, yani özne, fiil ve nesne şeklinde gider. Bu Cermen dillerinin ortak bir özelliğidir, ancak üslûp açısından bir takım istisnalar vardır.

Lehçeler, Sosyal Çevre ve Bölgesel Diller[değiştir | kaynağı değiştir]

Telaffuz ülkenin çeşitli yerlerinde ve sosyal çevreye (sosyolects) göre değişir. Geleneksel lehçeler geri döner ve yerini yavaş yavaş Dancanın bölgesel bir telaffuzu alır. Dil bilimciler Danimarka lehçelerini üç ana gruba ayırırlar : Doğu Danca (Bornholm), Ømål (Zealand, Funen ve Küçük Kuşak'ın doğusundaki diğer adalar) ve Jutland, sırasıyla Güney Jutland ve Doğu / Batı Jutland'a ayrılır. -Kuzey Jutland değil NORDJYSK ile karıştırılmamalıdır.- Danimarka lehçelerinin bir, iki veya üç gramer cinsiyeti vardır ve anahtar sözcük beklemede veya öncesinde olabilir. Sosyal olarak koşullandırılmış telaffuz farklılıkları (sosyolects) en çok Yüksek Kopenhag ve Düşük Kopenhag arasında hâlâ net ayrımların olduğu Kopenhag'da belirgindir. Faroe Adaları'nda Gøtudansk'a yakın özel bir telaffuz şekli vardır. Son olarak, etnik azınlıklardan birçoğunun Dancadan farklı bir telaffuzu vardır: etnolects.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Tromso Üniversitesi" 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi . 20 Temmuz 2008'de alındı
  2. "Skandinavischen Sprachen'de Mittelniederdeutsche Lehnwoerter" . 28 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi . 11 Nisan 2020'de alındı.
  3. Inatsisartutlov no.7, 19 Mayıs 2010 dil politikası hakkında 27 Eylül 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  4. İki istisna dışında: İzlandaca'da yalnızca belirli artikel vardır Diğer tüm Cermen dillerinde iki tane vardır. Batı Jutlandic lehçelerinde ekli kesin makale yoktur, yalnızca bir önceki makale vardır.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Arşivlenmiş kopya". 9 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Aralık 2013.