Aksaray

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Aksaray (ilçe) sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara

Koordinatlar: 38°22′27″K 34°01′44″D / 38.37417°K 34.02889°D / 38.37417; 34.02889

Aksaray
—  İlçe  —
Aksaray ulu camii.jpg
Aksaray in Turkey.svg
Aksaray districts.png
Ülke Türkiye
İl Aksaray
Coğrafi bölge İç Anadolu Bölgesi
Yönetim
 - Belediye başkanı Haluk Şahin Yazgı (AK Parti)
Yüzölçümü [1]
 - Toplam 4,606 km2 (1,8 mi2)
Nüfus (2015)[2]
 - Toplam 283,063
 - Kır 80,727
 - Şehir 202,336
Zaman dilimi UDAZD (+3)
Posta kodu 68100
İl alan kodu 382
İl plaka kodu 68
İnternet sitesi: www.aksaray.gov.tr

Aksaray, Aksaray ilinin merkez ilçesi ile aynı ada sahip şehir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Aksaray şehrinin tarihi antik dönemlere kadar uzanmaktadır. Hititler devrinde "Garsaura" adıyla anılan yerleşim, son Kapadokya kralı Archelaos tarafından yeniden inşa edildi. Şehri yeniden inşa edilen krala nispetende kente "Archaleis" adı verildi[3]. Kapadokya Krallığı'nın son bulmasıyla yerleşim Roma topraklarına katıldı. Claudius döneminde Roma kolonisi olan yerleşimden "Colonia Archelais" adıyla bahsedildi[4]. Roma'nın ikiye ayrılmasıyla Bizans idaresine geçen yerleşim 1078 sonrasında civar yerleşimlerle birlikte Selçuklu hakimiyetine girdi. Selçuklular tarafından Kutalmışoğlu' nun idaresine verilen yerleşim daha sonra yeni kurulan Anadolu Selçuklu Devleti topraklarına katıldı. Sultan II. Kılıç Arslan tarafından 1170 yılında şehir yeniden imar edilmiş ve yaptırdığı saray nedeniyle de yerleşim "Aksaray" adını almıştır. Sultanın çoğunlukla şehirde yaşaması ve sultan tarafından kente askeri tesisler inşa edilmesi nedeniyle de Dârüzzafer, Dârürribât ve Dârülcihâd unvanları da verildi[5].

Anadolu Selçuklu Devleti'nin zayıflamasıyla yerleşim Karamanoğulları Beyliği egemenliğine geçti. Bir süre Eretna Beyliği ve Karamanoğulları arasında el değiştirdi. 1399 yılında Osmanlı idaresine geçen yerleşim 1402 Ankara Muharebesi sonrasında yeniden Karamanoğulları topraklarına katıldı. Karamanoğlu-Osmanlı mücadelesi sonrasında 1468'de kesin olarak Osmanlı hakimiyetine geçti. Yerleşim Osmanlı-Karamanoğlu mücadelesinde büyük tahribata uğradığı gibi Osmanlı'nın egemen olmasıyla nüfusun önemli kısmi İstanbul'a nakledilmiştir. Zorunlu iskana tabi tutulan bu kitlelerin yerleşimiyle İstanbuldaki günümüz Aksaray semti kurulmuştur.

1530 yılı Osmanlı kayıtlarında Karaman Eyaleti'nin Niğde Sancağına bağlı müstakil bir liva olan Aksaray'da 37 mahalle bulunmakta olup, tahminen bu tarihte yerleşimde 5000-6000 arasında nüfus bulunmaktaydı. Osmanlı'nın ilk resmi nüfus sayımı sadece erkek nüfusun tesbit edilmesi için yapılmış olup, bu sayıma göre Aksaray merkezde 2.322 erkek bulunmaktaydı. 19. yüzyıl ortalarında yerleşimden Niğde sancağına bağlı bir kaza olarak bahsedilmiştir. 1868-69 tarihli salnamede yerleşimde 1020 hane bulunduğu kayda geçmiştir [6]. Cumhuriyetin ilk yıllarıyla kurulan il teşkilatının merkez ilçesi oldu. 1933 yılında Aksaray ilinin kapatılmasıyla yeniden Niğde ilinin bir ilçesi oldu. 1989’da çıkarılan 3578 sayılı kanunla Aksaray ili yeniden kurulmasıyla bu ilin merkez ilçesi konumuna geldi.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Toplam Şehir Kır
1990 189.256 90.698 98.558
2000[7] 236.560 129.949 106.611
2007[8] 244.036 151.164 92.872
2008[9] 251.628 161.323 90.305
2009[10] 259.469 171.423 88.046
2010[11] 262.581 176.504 86.077
2011[12] 266.962 182.339 84.623
2012[13] 270.528 186.599 83.929
2013[14] 273.999 189.977 84.022
2014[15] 278.171 195.990 82.181
2014[16] 278.171 195.990 82.181
2015[17] 283.063 202.336 80.727

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Nuvola apps kweather.svg Aksaray iklimi Weather-rain-thunderstorm.svg
Aylar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıl
En yüksek sıcaklık rekoru,  °C 19,4 21,6 29 31,8 33,8 36,9 40 38,8 36,5 32,8 26,2 22 40
Ortalama en yüksek sıcaklık, °C 5,4 7,2 12,4 17,9 22,8 27 30,5 30,4 26,5 20,6 13,5 7,6 18,5
Ortalama en düşük sıcaklık, °C −3,6 −2,4 1,2 5,5 9,5 12,9 16 15,6 11,1 6,6 1,7 −1,6 6
En düşük sıcaklık rekoru,  °C −26,4 −29 −19 −7,5 −0,2 2,9 6,8 5,9 1 −6 −14 −21,9 −29
Ortalama yağış, mm 38,6 34 40,2 46,9 40,8 25,2 6,1 3,8 8,4 26,1 32,2 43,4 345,7
Kaynak: Türkiye Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü [18]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Harita Genel Komutanlığı - İl ve İlçe Yüzölçümleri
  2. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFDiJEDC. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  3. ^ Şahin, İ., Aksaray. TDV İslam Ansiklopedisi, Cilt: 2, S:291-292, 1989. URL:http://www.islamansiklopedisi.info/dia/ayrmetin.php?idno=020291&idno2=c020268#1. Erişim: 2016-12-05
  4. ^ Özkan, S., Aksaray İli Arkeoloji Araştırmalarına Toplu Bir Bakış.Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Tarih İncelemeleri Dergisi, 1994. URL:http://tid.ege.edu.tr/dosyalar/IX_1994/TIDIX-1994-06.pdf Erişim: 2016-12-05
  5. ^ İnbaşı, M., “XVI. Yüzyıl Başlarında Aksaray Şehri”. Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, Edebiyat Bilimleri Dergisi,Sayı:24, Erzurum-1997. URL:http://www.atauni.edu.tr/inbasi-m-xvi-yuzyil-baslarinda-aksaray-sehri-ataturk-universitesi-fen-edebiyat-fakultesi-edebiyat-bilimleri-dergisi-sayi-24-erzurum-1997-s-179-188. Erişim: 2016-12-05
  6. ^ Kaya, M., XX. Yüzyıl Başlarında Niğde Sancağı’nın Nüfusuna Dair. Türkiyat Araştırmaları Dergisi,. URL:http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:YST5Gwca0csJ:sutad.selcuk.edu.tr/sutad/article/download/325/315+&cd=1&hl=tr&ct=clnk&gl=tr. Erişim: 2016-12-05
  7. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btywue6F. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3DD8qe. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCNrqDr. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuERZPJS. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuG5kuIb. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuHHqnhj. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZyWlyvV. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  14. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPVVvO2t. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  15. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 9 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WD5nFzZ2. Erişim tarihi: 9 Şubat 2015. 
  16. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFDiJEDC. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  17. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
  18. ^ http://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme2016/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=AKSARAY

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]