Ahmet Tevfik Okday

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Ahmet Tevfik Paşa sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
Ahmet Tevfik Paşa
272. Osmanlı Sadrazamı
Görev süresi
13 Nisan 1909 – 5 Mayıs 1909
Yerine geldiği Hüseyin Hilmi Paşa
Yerine gelen Hüseyin Hilmi Paşa
Görev süresi
11 Kasım 1918 – 3 Mart 1919
Yerine geldiği Ahmet İzzet Paşa
Yerine gelen Damat Ferit Paşa
Görev süresi
21 Ekim 1920 – 4 Kasım 1922
Yerine geldiği Damat Ferit Paşa
Yerine gelen Yok
Kişisel bilgiler
Doğum 11 Şubat 1845(1845-02-11)
İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm 8 Ekim 1936 (91 yaşında)
İstanbul, Türkiye
Partisi İttihat ve Terakki Partisi
Eşi Elisabeth Tschumi
Çocukları İsmail Hakkı Okday
Ali Nuri Okday
Dini Sünni İslam

Ahmet Tevfik Paşa (soyadı kanunundan sonra Ahmet Tevfik Okday) (d. 11 Şubat 1845, İstanbul - ö. 8 Ekim 1936, İstanbul, Türkiye), Osmanlı devlet adamı. Son Osmanlı sadrazamı.

II. Abdülhamid döneminin Hariciye Nazırı olarak 14 yıl görev yaptıktan sonra II. Abdülhamid ve devamla V. Mehmed saltanatında, 13 Nisan 1909 - 5 Mayıs 1909 tarihleri arasında, VI. Mehmed saltanatında ve İstanbul'un işgal altında bulunduğu dönemde 11 Kasım 1918 - 3 Mart 1919 ve 21 Ekim 1920 - 4 Kasım 1922 tarihleri arasında, üç dönemde (esasen beş dönem) toplam iki yıl dört ay yirmi dokuz gün sadrazamlık yaptı.

Biyografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Soyu Giray Hanedanı'na dayanan Kırım Tatarı Ferik İsmail Hakkı Paşa'nın oğludur[1]. Subayken askerden ayrılarak Babıali Tercüme Odası'na girdi. 1872'den sonra çeşitli dış görevlerde bulundu, Roma, Viyana, Petersburg, Atina'daki görevlerinden sonra 1885 yılından itibaren on yıl süreyle Berlin'de maslahatgüzar ve büyükelçilik yaptı[1]. 1879 yılında Atina'da Maslahatgüzar olarak görev yaparken bir diplomat ailesinin çocuklarına mürebbiyelik yapan İsviçreli bir köy polisinin kızı Elisabeth Tschumi ile evlendi. Bu evlilikten beş çocuğu oldu[1].

1895 yılında Berlin Sefiri olarak görev yaparken II. Abdülhamid tarafından İstanbul'a çağrılarak Hariciye Nazırlığı görevine atandı. Bu görevini aralıksız olarak 1909 yılına kadar sürdürdü. II. Meşrutiyet'in ilanından sonra Ayan Meclisi üyeliğine atandı.

Birinci sadrazamlık dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

31 Mart İsyanı sırasında istifa eden Hüseyin Hilmi Paşa'nın yerine 13 Nisan'ı 14 Nisan'a bağlayan gece sadrazamlığa getirildi[2]. Hüseyin Hilmi Paşa'nın sadaretten çekilmesini ayaklanmacılar talep etmişti. Yerine gelmesini istedikleri kişi Tevfik Paşa değildi ancak bu değişiklik ile en azından Hilmi Paşa'nın azledilmesi talebi yerine getirilmiş oluyordu[2]. Padişahın ısrarı ile görevi kabul etti. Ilımlı ve tarafsız kişilerden oluşan bir hükümet kurdu. İstanbul ve Adana'da başlayan şiddet olaylarının büyümesini engelleyecek tedbirler aldı. Hareket Ordusu'nun İstanbul'a girerek denetimi ele geçirmesi ve II. Abdülhamid'i tahttan indirmesi üzerine 5 Mayıs 1909 tarihinde istifa ederek yerini tekrar Hüseyin Hilmi Paşa'ya bıraktı.

İstifasından sonra Londra Sefirliğine atandı. Bu görevini 1911-1914 yılları arasında sürdürdü. Osmanlı İmparatorluğu'nun Birleşik Krallık'a savaş ilan etmesi üzerine geri çağrıldı.

Ahmet Tevfik Paşa

İkinci sadrazamlık dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

I. Dünya Savaşı'ndan sonra Mondros Mütarekesi'ni imzalayan Ahmed İzzet Paşa'nın istifası üzerine 11 Kasım 1918 tarihinde ikinci kez sadrazamlığa getirildi. Sadrazam oluşunun ikinci günü İtilaf devletleri donanması İstanbul'a girerek şehri işgal etti. Padişah Vahdettin, müttefiklerin baskısı ile 21 Aralık 1918 tarihinde meclisi feshetti ve ardından kısa bir süre için Tevfik Paşa hükümeti dağıldı. Tevfik Paşa, 12 Ocak 1919 tarihinde yeniden hükümet kurdu ancak işgalcilerin zorlamasıyla 3 Mart 1919 tarihinde istifa etti[3].

I. Dünya Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

1914-1918 yılları arasında Meclis-i Ayan Reisi olarak görev yaptı.

Paris Barış Konferansı[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı Devleti'nin 22 Nisan 1920 tarihinde I. Dünya Savaşı sonrası barış görüşmelerinin yapıldığı Paris Barış Konferansı'na davet edilmesi üzerine, konferansa gönderilen Osmanlı heyetine başkanlık yaptı. Başkanlığındaki heyet, bildirilen şartları çok ağır bulup hafifletilmesini istedi. Bunun kabul edilmemesi üzerine 11 Temmuz 1920 tarihinde bildirilen şartları reddederek İstanbul'a geri döndü.[4]. Daha sonra Paris'e Damat Ferit Paşa başkanlığında gönderilen bir başka heyet, şartları kabul edip Sevr Antlaşması'nı imzaladı.

Ahmet Tevfik Paşa ve kızları

Üçüncü sadrazamlık dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

21 Ekim 1920 tarihinde Damat Ferit Paşa'nın yerine sadrazamlığa getirildi, üç yıl bu makamda kaldı. Görevi sırasında TBMM Hükümeti'ne, Londra Konferansı'na birlikte katılmayı önerdi, ama Mustafa Kemal Paşa'nın bunu reddetmesi üzerine konferansta Ankara Hükümeti'ni Bekir Sami Bey, İstanbul Hükümeti'ni ise Tevfik Paşa temsil etti. Konferans sırasında Türkiye'nin tek temsilcisinin Ankara Hükümeti olduğunu belirterek sözü Bekir Sami Bey'e bıraktı.

Saltanatın kaldırılmasından sonra 4 Kasım 1922 tarihinde istifa etti. Saltanatın kaldırılması nedeniyle sadaret mührünü iade edemedi. Bu mühür ailesi tarafından saklanmaktadır.[1]

Ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

1934 yılında "Okday" soyadını aldı. 8 Ekim 1936 tarihinde vefat etti. Beşiktaş'taki Yahya Efendi Tekkesi'ne defnedilen naaşı, daha sonra Oğlu Ali Nuri Okday tarafından Edirnekapı Şehitliği'ndeki aile mezarlığına nakledildi.

Hatıratı, torunu Şefik Okday tarafından, "Büyükbabam Son Sadrazam Ahmet Tevfik Paşa" (1986) adıyla yayınlandı.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Önce gelen:
Hüseyin Hilmi Paşa
Sadrazamlik-nisanlari.svg
Osmanlı Sadrazamı
1. kez

31 Mart 1909 - 5 Mayıs 1909
Sonra gelen:
Hüseyin Hilmi Paşa
Önce gelen:
Furgaç Ahmet İzzet Paşa
2. kez
11 Kasım 1918 - 10 Mart 1919
Sonra gelen:
Damat Ferit Paşa
Önce gelen:
Damat Ferit Paşa
3. kez
21 Ekim 1920 - 17 Kasım 1922
Sonra gelen:
Sonra gelen yoktur.