İran dinî lideri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(İran Dini Lideri sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
İran dinî lideri
ولی فقیه ایران
Emblem of Iran.svg
Görevdeki
Ali Hamaney

4 Haziran 1989'dan beri
Resmî ikamet Beyt-i Rehberi, Tahran
Görev süresi Hayat boyu[1]
Açılışı yapan Ruhullah Humeyni
Oluşum 3 Aralık 1979
Websitesi Dinî Lider Ofisi

İran dinî lideri, (Farsça: ولی فقیه ایران, veli-yi fakih-i İran,[2]) Devrim lideri, (Farsça: رهبر انقلاب, rehber-i inkılâp,[3]) resmi adıyla Yüce Rehberlik Makamı (Farsça: مقام معظم رهبری, makam-ı muazzam-ı rehberi), İran İslam Cumhuriyeti'nin başı ve en yüksek siyasi ve dini otoritesidir. Silahlı kuvvetler, yargı sistemi, devlet televizyonu ve diğer kilit hükümet kuruluşları, dini liderin kontrolü altındadır. Dini Lider seçildikten sonra Uzmanlar Meclisi tarafından denetlenir. İran'ın uzun süredir dini lideri olan Ali Hamaney, kararnameler yayınlamakta ve ekonomi, çevre, dış politika, eğitim, ulusal planlama ve İran'daki diğer her şey hakkında nihai kararlar vermektedir.[4][5][6][7][8][9][10][11][12] Hamaney ayrıca, İran'daki seçimlerde şeffaflığa ilişkin nihai kararlar vermiş[13] ve cumhurbaşkanlığı kabinesinin bazı atamalarını iptal etmiş ve yeniden görevlendirmiştir.[14] Ali Hamaney, Savunma, İstihbarat ve Dışişleri bakanlıklarının yanı sıra Bilim Bakanlığı gibi diğer bakanlıkları da doğrudan seçiyor.[15]

İran Dışişleri Bakanlığı’nın protokol ve törenle sınırlı olan görevleri, İran’ın bölgesel politikası, dini liderlik makamı tarafından doğrudan kontrol ediliyor. Örneğin, İran’ın Arap ülkelerinin büyükelçileri, dini lidere doğrudan rapor veren Kudüs Kolordusu tarafından seçilir. Anayasaya göre, İran'da hükümetin iktidarı, dini liderin gözetimi altında görev yapan yasama organı, yargı ve yürütme yetkisine sahiptir. Dini lider, İran cumhurbaşkanından daha güçlüdür ve orduda, sivil hükümette ve yargıda pek çok güçlü makamın başkanlarını atar.[16] Aslında İran anayasası, dini liderin Şiilikte dini fetvalar konusunda en yüksek rütbeli din adamı ve otorite olan merci-i taklid olması gerektiğini belirtiyordu ancak, 1989'da anayasa, liderin sadece İslami bilgin olmasının yeterli olabileceği yönünde değiştirildi, yani liderin daha düşük seviyeli bir din adamı olabilmesinin önü açıldı.[17]

Görev ve Yetkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

İran dinî lideri, aynı zamanda İran'ın dinî liderini denetlemek, seçmek ve görevden almakla görevli tek devlet organı olan Uzmanlar Meclisi tarafından seçilir.[18] Aşağıdaki büroları denetler, atar ve görevden alabilir:

  • Cumhurbaşkanını göreve gelmesini onaylar ve ayrıca Parlamentonun üçte iki çoğunluğu ile birlikte görevden alabilir.
  • 8 yıllık bir dönem için Yargı Erki başkanını,
  • 5 yıllık bir süre için Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi üyelerini,
  • Kültür Devrimi Yüksek Konseyi üyelerini atar.
  • Uzmanlar Meclisi üyeleri arasından 12 Anayasa Koruma Konseyi üyesinden 6'sını atar, diğer 6'sı ise Dini liderin tayin ettiği İran Yargı Erki Başkanı tarafından aday gösterilen İslami hukukçu adayları arasından parlamento tarafından seçilir.[19][20]
  • Savunma, İstihbarat, Dışişleri ve Bilim bakanlarının atanmasını onaylar.
  • Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi'ne iki temsilci,
  • 8 yıllık bir süre için İran Radyo Televizyon Kurumu başkanını,
  • Her eyaletin başkenti için Cuma namazı imamlarını,
  • İran Silahlı Kuvvetleri komutanını ve İran Silahlı Kuvvetleri birimlerinin komutanlarını,
  • İran Devrim Muhafızları Ordusu komutanını ve İran Devrim Muhafızları Ordusu birimlerinin komutanlarını atar.
  • Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi ile görüştükten sonra İran İslam Cumhuriyeti'nin genel politikalarını düzenlemek.
  • Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi aracılığıyla, geleneksel yöntemlerle çözülemeyen sorunları çözmek.
  • Sistemlerin genel politikalara uygun yürütülmesini denetlemek.
  • Ulusal referandumlar için kararnameler çıkarmak.
  • Silahlı kuvvetlerin başkomutanı olarak:
    • Savaş ve barış ilan etmek.
    • Silahlı kuvvetleri seferber etmek.
    • Silahlı kuvvetlerin yapısındaki farklılıklardan kaynaklanan sorunlara çözüm bulmak.

Dinî liderler[değiştir | kaynağı değiştir]

Görev Süresi Resim İsim
Türkçe · Farsça · İmza
Hayatı Doğum Yeri Siyasi Bağlantı Notlar
1 3 Aralık 1979
– 3 Haziran 1989
(70082997432000000009 yıl, 182 gün)
Portrait of Ruhollah Khomeini By Mohammad Sayyad.jpg Büyük Ayetullah
Seyyid
Ruhullah Humeyni
سیدروح‌الله خمینی
Ruhollah Khomeini signature.png
22 Eylül 1902(1902-09-22) – 3 Haziran 1989 (86 yaşında) Humeyn, Markazi Bağımsız 1979 İran İslam Devrimi'nin lideri ve İran İslam Cumhuriyeti'nin kurucusu
2 4 Haziran 1989
– günümüz
(700893141360000000029 yıl, 188 gün)
Ali Khamenei crop.jpg Büyük Ayetullah
Seyyid
Ali Hamaney
سیدعلی خامنه‌ای
Khamenei signature.png
19 Nisan 1939 (1939-04-19) (79 yaşında)[21] Meşhed, Razavi Horasan Savaşçı Ruhbanlar Derneği Humeyni'nin ölümüne kadar 1981-1989 yılları arasında İran cumhurbaşkanı

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Iran's possible next Supreme Leader being examined: Rafsanjani". 13 December 2015. 15 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 July 2016. 
  2. ^ Article 108, Iranian Constitution
  3. ^ Article 89-91, Iranian Constitution
  4. ^ "Iran's Khamenei hits out at Rafsanjani in rare public rebuke". Middle East Eye. 12 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  5. ^ "Khamenei says Iran must go green - Al-Monitor: the Pulse of the Middle East". Al-Monitor. 2015-12-22 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  6. ^ Louis Charbonneau and Parisa Hafezi (16 May 2014). "Exclusive: Iran pursues ballistic missile work, complicating nuclear talks". Reuters. 12 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  7. ^ "IranWire - Asking for a Miracle: Khamenei's Economic Plan". 7 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  8. ^ "PressTV-'Economic issues, Iran's foremost problem'". 24 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  9. ^ kjenson (22 May 2014). "Khamenei outlines 14-point plan to increase population". 1 August 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  10. ^ "Iran: Executive, legislative branch officials endorse privatization plan". www.payvand.com. 3 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  11. ^ "Khamenei slams Rouhani as Iran's regime adopted UN education agenda". 8 May 2017. 
  12. ^ Al-awsat, Asharq (25 September 2017). "Khamenei Orders New Supervisory Body to Curtail Government - ASHARQ AL-AWSAT English Archive". 10 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  13. ^ "Leader outlines elections guidelines, calls for transparency". 15 October 2016. 12 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  14. ^ "BBC NEWS - Middle East - Iranian vice-president 'sacked'". 3 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  15. ^ mshabani (23 October 2017). "Did Khamenei block Rouhani's science minister?". 24 October 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  16. ^ "Who's in Charge?" by Ervand Abrahamian London Review of Books, 6 November 2008
  17. ^ Moin, Baqer, Khomeini, (2001), p.293
  18. ^ "The Assembly of Experts - The Iran Primer". iranprimer.usip.org. 7 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  19. ^ "خانه ملت". 5 July 2009. 5 July 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  20. ^ "Iranian Government Constitution, English Text". 17 June 2011. 17 June 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi.  Birden fazla |arşivurl= ve |archive-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |arşivtarihi= ve |archive-date= kullanıldı (yardım)
  21. ^ http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution