Portal:Yahudilik

değiştirGiriş Bu portalde dini bayramlardan tarihteki Yahudi devletlerine; dini ve tarihi karakterlerden Yahudilik ile ilgili şablon ve kategorilere kadar çeşitli bilgiler ve bağlantılar bulunur. Yahudilik (veya Musevilik) ilk olarak İbranilerin Kutsal Kitabı (Tanah) ile gelen, ardından da Talmud'da ve diğer kutsal metinlerde daha da kapsamlı bir şekilde incelenip yorumlanan inanç ve uygulamalar bütününe verilen addır. Yahudilik, İsrailoğulları (daha sonra da Yahudi ulusu) ile Tanrı arasındaki akde dayalı ilişki şeklinde kendini gösterir. İlk tek tanrılı din ya da dinlerden biri olarak kabul edilmekte ve halen günümüzde uygulanan en eski dini gelenekler arasında yer almaktadır. Tarihi, ilkeleri ve etiği ile Hıristiyanlık ve İslamın yanı sıra, kimi semavi olmayan dinleri de etkileyen Yahudiliğin dini metinleri ve geleneklerinin birçoğu diğer semavi dinlerin de merkezinde yer alır. Batı Hıristiyanlığının temelini oluşturan Yahudilik birçok yönü ile laik Batı kavramları olan etik ve medeni hukukla da benzerlikler gösterir. Gerek sonradan bu dine geçen gerekse doğuştan Yahudi ulusuna mensup olan (laikler de dahil), Yahudiliğin takipçilerine Yahudi adı verilir. Yahudi topluluğu, kutsal metinlerinde bir dinin takipçilerinden ziyade, bir ulus olarak tanımlanmalarından ötürü bir dinsel etnik grup olarak kabul edilir. Devamı... değiştirAyın bayramları Purim hikayesinin sahnelendiği bir tiyatro oyunu. Ta'anit Ester (Ester Orucu): Purim bayramına girmeden önce Ester ve dayısı Mordehay'ın Yahudileri kurtarmak için verdiği çabaların anısına tutulan fakat tutulması dini açıdan zorunlu olmayan bir oruçtur. Geleneksel olarak adı Mordehay'dan türemiş erkekler (Ör: Murat, Metin, Moti vs) ve adı Ester'den türemiş kadınlar (Ör: Ester, Esti, Yıldız) bu orucu tutarlar. Bu sene oruç 7 Mart 2012 tarihine denk gelmektedir. Purim: Yahudiliğin en dramatik ve aynı zamanda neşe dolu bir bayramıdır. Kral Ahaşveroş’un verdiği 6 ay süren büyük partide kraliçe onun emirlerini yapmayı reddedince, yerine başka kraliçe geldi – Yahudi Ester. Ester’in dayısı Mordehay, (Yahudiler’in lideri) krala karşı yapılan bir suikasti ortaya çıkardı ve bu olay onu, kralın yanında iyi bir pozisyona getirdi. Tüm bunlar, kralın baş danışmanı Aman’ın, tüm Yahudileri yok etme kararını aldığı zaman olmuştur. Sonunda, olayların tersine dönmesi sayesinde, Ester tam tersi bir emir çıkarttırarak, Aman’ın darağacında asılıp Mordehay’ın başbakan olmasını sağlar. Bu bayramdaki eğlenceler kendini kıyafet balosu şeklinde gösterir. İbrani takvimine göre Adar ayının on dördüne gelen Purim bayramı bu sene 7 Mart 2012'nin akşamına denk gelir. Purim Şuşan: Zamanında etrafı duvarlarla çevrili Yeruşalayim ve Pers İmparatorluğunun başkenti Şuşan gibi şehirlere Purim'in hikayesi bir gün geç geldiği için bu bayram etrafı duvarlarla çevrili şehirlerde İbrani takvimine göre 15 Adar'da kutlanır. Purim Şuşan bu sene 9 Mart 2012'ye denk gelir. değiştirDini bayramlar Şabat  •  Roşaşana  •  Yom Kippur  •  Sukot •  Simhat Tora  •  Hanuka •  Asara BaTevet  •  Tu Bişvat  •  Purim  •  Pesah  •  Şavuot  •  9 Av  •  Şaloş Regalim değiştirGaleri 300px Bugün itibariyle Türkiye'nin en aktif sinagogu olan Neve Şalom Sinagogu değiştirBunları biliyor muydunuz? 30 milyonluk Afganistan'da tek bir Yahudi olduğunu ve Afganistan'ın 33 ppb oranıyla dünya çapındaki en düşük Yahudi nüfus oranına sahip olduğunu? Filistin topraklarının adının 132'deki Bar Kohba İsyanı'ndan önce Yehuda toprakları olduğunu? Dünyadaki 6 milyar insandan 15 milyonunun Yahudi olduğunu? Ebced hesabına göre "Hayat" anlamına gelen İbranice "Hay" kelimesinin değeri 18 olup bu sayının Yahudilerce uğurlu sayıldığını? Ataerkil olan bu dinde Yahudiliğin çocuğa anneden geçtiğini? değiştirDini nesneler Resim Açıklama Kipa Kipa: Musevi erkeklerinin, dua esnasında, sinagogda ve dışarıda başlarını örtmekte kullandıkları, küçük takke. Şofar Şofar: Musevilik'te Roşaşana ve Yom Kipur bayramlarında çalınan koç veya keçi boynuzundan yapılmış bir boru. Mezuza Mezuza: Her Musevi'nin evinin giriş kapısının sağ pervazına yerleştirdiği ve içinde Tevrat'tan pasajlar bulunan kutucuk. değiştirİsrailoğulları ve kabileleri İsrail kabilelerinin yaşadığı topraklar İsrailoğulları, İbrani din büyüğü ve atası, İbrahim'in torunu ve İshak'ın oğlu, Yakup'un oniki oğlunun soyundan gelenlere verilen isimdir. İbrahimi dinlerde Yakub'a Tanrı tarafından İsrail ismi verildiğine inanılır. Yakub'un on iki oğlunun soyundan gelenler On iki İsrail Kabilesi'ni oluşturmuşlardır. Lea'dan oğulları: Ruben, Şimon, Levi, Yehuda, İssakar ve Zevulun. Rahel'den oğulları: Yusuf ve Bünyamin. Zilpa'dan oğulları: Gad ve Aşer. Bilha'dan oğulları: Dan ve Naftali. Lea'dan kızı: Dina     Devamı... Birleşik Monarşi sistemiyle yönetilen İsrail Krallığı'nda (M.Ö.1050 - M.Ö.930) her kabilenin kendine ait özerk bir toprağı bulunmaktaydı. Levi ve Yosef bu duruma istisnadır çünkü: Leviler din işlerinden sorumluydu ve diğer kabilelerin din işlerini yürütmeleri için her kabile kendi topraklarından bir yada birkaç şehri Levilere verdiler. Böylece Levilerin kendi özerk devletleri yerine diğer kabilelerin topraklarında özerk şehirleri oldu. Yosef'in adına bir kabile yoktur; onun yerine Yosef'in iki oğlunun (Menaşe ve Efraim) adına iki kabile vardır. Böylece İsrail Krallığında Menaşe ve Efraim kabilelerinin toprakları oldu. Böylece On İki İsrail Kabilesi denildiğinde iki ayrı anlam ortaya çıkmakta. # Geleneksel (Yakup'un oğulları) Yöresel (Toprak sahibi olanlar) 1 Ruben Ruben 2 Şimon Şimon 3 Yehuda Yehuda 4 İssakar İssakar 5 Zevulun Zevulun 6 Dan Dan 7 Naftali Naftali 8 Gad Gad 9 Aşer Aşer 10 Bünyamin Bünyamin 11 Levi Menaşe 12 Yosef Efraim Devamı... değiştirYahudi devletler İsrail kabilelerinin dağılımı Musa önderliğinde Mısır'dan çıkan İsrailoğulları Kenan topraklarına yerleşti. Uzun yıllar yanyana yaşayan İsrailoğulları'nın on iki kavmi birbirlerinden bağımsız olarak yaşıyordu. Dışarıdan gelen tehditler karşısında Şaul'un krallığı altında bu on iki kavim birleşip M.Ö. 1050'de İsrail Krallığı adında tarihte ilk defa bir Yahudi devleti kurdu. Davud ve Süleymanın da krallığını yaptığı bu devlet, Süleyman'ın M.Ö. 930'da ölümünden sonra ikiye bölündü. Devamı... Tarihteki Yahudi devletlerin listesi Birinci İsrail Krallığı İkinci İsrail Krallığı Yehuda Krallığı İsrail Haşmonayim Krallığı Bar Kohba'nın İsrail devleti İsrail değiştirSeçilen konu Bar Kohba İsyanı, (132-136) (İbranice: מרד בר כוכבא‎, mered bar kokhba) Yahudiye topraklarında Roma İmparatorluğu'na karşı yapılmış üçüncü büyük ayaklanması ve Yahudi-Roma savaşları'nın sonuncusudur. Dönemin Yahudilerince "mesihvari özellikleri bulunan" Şimon Bar Kohba bu ayaklanmanın lideriydi. Ayaklanma sonucunda Yahudiye'nin bazı bölümlerinde iki yıl süreyle bağımsız bir ülke kurulması başarılmasına rağmen en nihayetinde Roma 12 birlikli ana ve yedek ordularıyla bu devleti yıktı. Roma, Yahudilerin (9 Av bayramı hariç) Kudüs'e girmesini yasakladı. İsa'yı mesih olarak kabul eden Yahudiler Bar Kohba ayaklanmasını desteklemedi; buna rağmen bu Yahudilerin de Kudüs'e girişi yasaklandı. Savaşın sonunda Hıristiyanlıkla Yahudilik arasında belirgin farklılıklar oluşmaya başladı. Bu ayaklanma ayrıca İkinci Yahudi-Roma savaşı, İkinci Yahudi ayaklanması, 115-117 yılları arasında gerçekleşen Kitos Savaşı dikkate alındığında Üçüncü Yahudi-Roma savaşı veya Üçüncü Yahudi ayaklanması olarak da bilinir. Devamı... değiştirSözler “ Mısırlılar, Babilliler ve Farslar hepsi dünyayı sesleriyle ve görkemleriyle doldurdular, ardından hayal gibi söndüler. Bunu Yunanlılar ve Romalılar takip etti, yüksek ses çıkardılar ve gittiler. Diğer uluslar bir süre meşalelerini yüksekte tuttular ama şimdi alacakaranlıkta yok oldular. Yahudiler bunların hepsini gördü... Herşey ölümlüdür fakat Yahudiler hariç; diğer tüm güçler gelip geçtiler ve onlar hala ayaktalar. Bu ölümsüzlüğün sırrı nedir? ” Mark Twain değiştirSeçkin ve kaliteli içerik Seçkin maddeler Seçkin listeler Kaliteli maddeler Belgesel hipotez İstanbul'daki sinagoglar Kayıp On Kabile Seçkin resimler Golda Meir, İsrail'in ilk kadın başbakanı Yahudi aktrist ve müzisyen Barbra Streisand, 1962 Yom Kippur'da sinagogda dua eden Yahudiler Hamursuz bayramı için hazırlanan, Seder adı verilen sofra B'nai B'rith'e ait bir üyelik sertifikası, 1876 Güneybatı istikametinden Kudüs Kudüs panoraması Yahudi fizikçi Albert Einstein I. Dünya Savaşı'nda gıda yardımı için asılan Yidiş dilinde bir poster Dreyfus davasına atfen Emile Zola'nın yazısı Varşova Gettosu Ayaklanması Buchenwald Toplama Kampı, 1945 Hocalarından ders alan Buhara Yahudileri Berlin Neue Sinagogu Göttingen Sinagog Anıtı Yidiş dilinde "Çocuk Köleliğini Durdurun" sloganı Enver Sedat ve Menahem Begin Washington'daki Kongre'de 23. Mezmur betimlemesi Ebensee toplama kampı Kudüs'ün Zeytin Dağı'nda Avustralya süvari kampı Edward Teller değiştirKutsal şehirler Kudüs'teki Ağlama Duvarı Kudüs Safed Hebron Tiberia değiştirYahudi dilleri Yahudiler tarih boyunca farklı diller konuşmuşlar ve bu dillerde eserler vermişlerdir. Günümüzde Yahudiler, birinci dil olarak bulundukları ülkenin dilini konuşurlarken, ikinci dil olarak İbranice, Yidiş, Ladino, Aramice, Yahudi Arapçası, Karayca gibi kendi orijinlerine uygun Yahudi dillerinden birini konuşurlar. Devamı... Ayrıca Yahudi dillerinin bir listesi de buradadır. değiştirEtnik bölünmeler Bir Buhara Yahudisi Afrika: Berberi Yahudiler  •  Falaşa  •  Magrebim Asya: Bney Menaşe  •  Buhara  •  Koçin Yahudileri  • Paradesi Yahudileri Avrupa: Aşkenaz  • İtalkim  • Sefarad Kafkas: Cuhoro  • Gurjim  • Karaylar Orta Doğu: Arap Yahudileri  • Kürt Yahudileri  • Mizrahi  • Musta'arabim  • Parsim  • Romanyot  • Samaritler  • Temani değiştirMusevi hayatı Düğün için hazırlanmış bir sinagog Her Yahudinin doğumdan ölümüne kadar geçen sürede dini açıdan dönüm noktaları vardır ve bunlar özel törenlerle kutlanır. Yeni doğan kız çocuklara İsim koyma töreni düzenlenir, erkek çocukların ismi ise sekiz günlükken yapılan sünnet töreninde verilmesi ise bir gelenektir. Doğal yolla doğan ilk çocuk erkek ise ve dedelerinden hiçbirisi Kohen veya Levi değil ise bebeğe otuz günlükken Pidyon töreni düzenlenir. Ergenlik çağına gelen erkek çocuklara (genellikle on üç yaşında) Bar Mitsva yapılır, kızlar için yapılan Bat Mitsva töreninin ise zorunluluğu yoktur; bunun yerine adet dönemine başlayan kızlara Nida adı verilen seremoni yapılır. Evlilik çağına gelenler eğer hala bekarlarsa Şiduh denilen çöpçatanlık yoluyla eş aramaya çalışırlar. Vefat durumunda ise Yahudi geleneklerine uygun olarak cenaze töreni düzenlenir. değiştirKategoriler [−] Yahudilik [+] Yahudiler [+] Ülkelerine göre Yahudilik [+] Yahudilik taslakları [+] Antisemitizm [+] Musevi ayin sistemi [×] Beta Israel [×] Yahudilik'te demonlar [+] Musevi dilleri [+] Yahudi din adamları [+] Musevilik dini kişilikleri [+] Yahudilik dini yapıları [+] Yahudilik felsefesi [+] Hezekiel [+] Kenan [×] Kripto Yahudilik [+] Kutsal Kitap [+] Yahudilik'te kutsal şehirler [+] Musevi kültürü [+] Yahudi metinleri [+] Yahudilik mezhepleri [+] Romanyotlar [×] Sünnet (tıp) [+] Yahudi tarihi [×] Tutucu Musevilik [×] Yahudilik ve cinsellik [+] Yahudilik ve diğer dinler [×] Yahudilik şablonları [+] Yahudiliğe geçiş [×] Yehova [+] İbrani takvimi değiştirYardım etmek ister misiniz? İşte yapılabileceklerden bazıları : İstenen maddeler: Amerikan Yahudileri, Baal Şem Tov, Efraim (Yosef oğlu), Gabay, Kadiş, Kiduş, Lag BaOmer, Matatyahu Makkabi, Menaşe (Yosef oğlu), Simhat Tora, Şavuot, Ülkelerine göre Yahudilik, Yehuda (Beni İsrail), Yeşiva, daha fazlası... Düzenlenmesi gereken maddeler: daha fazlası... Birleştirilmesi gereken maddeler: daha fazlası... İçeriği yetersiz olan maddeler: daha fazlası... Antik İsrail taslakları: Abijam, Athaliah, Baaşa, Birinci Yahudi-Roma savaşı, Hoşea, Masada, On iki casus, Süleyman, Yosef kabilesi, Zimri, İsrailoğulları daha fazlası... Musevilik taslakları: Ahit Sandığı, Aşkenaz, Babil Sürgünü, Brit Mila, Centil, Kabbala, Levililer (Tevrat), Magrebim, Mezmurlar (Zebur), Musevi duaları, Nevi'im, Piyut, Süleyman Mabedi, Şaloş Regalim, Teva, Tutucu Musevilik, Vadedilmiş Topraklar, Yom Kippur, daha fazlası... Tashih edilmesi gereken maddeler: daha fazlası... Yardıma ihtiyaç duyan maddeler: daha fazlası... değiştirİlgili VikiProjeler Yahudilik ile ilgili VikiProjeler: Din VikiProje nedir? değiştirKonular Dini mezhepler: Ortodoks Musevilik (Hasidizm) • Tutucu Musevilik • Reformist Musevilik • Yeniden yapılanmacı Musevilik • Karaizm • Samarit • Hümanist Musevilik Felsefe: Musevi inanç esasları • Seçilmiş halk olarak Yahudiler • Halaha • Kabbala • Koşer • Nuh'un Evrensel Yasaları • Tsedaka • Tseniut Dini metinler: Tanah (Tora • Nevi'im • Ketuvim) • Humaş • Mişna • Talmud • Tosefta • Midraş • Mişna Tora • Arba Turim • Şulhan Aruh • Mişna Berurah • Zohar • Piyut • Sidur • Tanya • Targum Tora'daki kişiler: Avraham • Yitzhak • Ya'akov • Sara • Lea • Rahel • Musa • Debora • David • Şlomo • İlya Yahudi liderler: Rabi Yehuda HaNasi • Saadia Gaon • Raşi • Abraham ibn Ezra • Rambam • Musa ibn Nahman • Isaac Luria Hayat ve kültür: Minyan • Bar Mitsva (Bat Mitsva) • Brit Mila • Pidyon HaBen • Şiduh • İsim koyma Roller ve yerler: Dört Kutsal Şehir‎ (Kudüs • Safed • Hebron • Tiberya) • Kohen • Mikve • Mohel • Haham • Sinagog • Kudüs Tapınağı • Mişkan • Ağlama Duvarı Dini nesneler ve dualar: Avdala • Menora (Hanukiya) • Mezuza • Musevi ayin sistemi • Şema • Şofar • Tallit • Tefilin • Yad • Kipa Diğer dinler: Semavi dinler • İslam ve Yahudilik (Muhammed ve Yahudiler • İslam ve antisemitizm) • Judeo-Paganizm Musevi dilleri: İbranice • Yahudi Arapçası • Yahudi Aramicesi • Ladino • Yidiş Yahudi tarihi: Avraham • Mısır'dan çıkış • Birinci İsrail Krallığı • İkinci İsrail Krallığı • Yehuda Krallığı • Kudüs (Kudüs zaman çizelgesi) • Kudüs Tapınağı • Babil Sürgünü • Esseniler• Sanhedrin • Hirodes • Birinci Yahudi-Roma savaşı • Bar Kohba İsyanı • Haşmonayim Krallığı • İslam hakimiyeti altındaki Yahudilerin tarihi • İspanyol Engizisyonu (Konverso • Marrano) • Elhamra Kararnamesi • Sahte mesih Sabetay Sevi • Hasidizmin doğuşu • Yidiş'in altın çağı • Reformist Museviliğin doğuşu • Tutucu Museviliğin doğuşu • Dreyfus davası • I. Siyonist Kongre • Balfour Deklerasyonu • Holokost • İsrail'in kuruluşu • Arap-İsrail savaşları • Kudüs'ün Yahudilerin eline geçişi Politika: Siyonizm Antisemitizm: Yahudilere yönelik zulüm • Holokost • Arap dünyasında antisemitizm (İslam ve antisemitizm) değiştirİlgili VikiPortaller Din Hıristiyanlık İslam Spiritüalizm değiştirDiğer VikiPortaller değiştirKardeş projelerde Yahudilik VikiHaber'de Yahudilik VikiSöz'de Yahudilik Commons'ta Yahudilik VikiKaynak'ta Yahudilik VikiKitap'ta Yahudilik