Portal:Tiyatro
Vikipedi, özgür ansiklopedi
tiyatro portalı
Tiyatro, oyuncu ya da oyuncular tarafından bir sahnede ya da bir alanda, seyirciler önünde sergilenmesi amacıyla yazılmış ya da doğaçlama oluşturulmuş edebi sahne sanatıdır. Genel olarak temsil edilen eser anlamında da kullanılır. Tiyatro, bir sahne sanatıdır. Tiyatro eseri, olayları oluş halinde gösterir. Bu yönüyle konuşma ve eyleme dayanan bir gösteri sanatı olarak da tanımlanabilir. Yaygın hümanist bir deyişle tiyatro; insanı, insana, insanla, insanca anlatma sanatı olarak ifade edilir.
Tiyatro eserinin diğer türlerden en önemli farkı; diğer edebi eserler okumak ve dinlemek için yazılmışken, tiyatro oyununun sahnede seyirci önünde oynanmasıdır. Değer ölçülerini, izleyenin kanaat ve anlayışlarından alır. Göze görünür bir karaktere sahip olması, canlı olarak meydana geliş niteliğiyle toplum psikolojisine hitap eder. Temsil yeri ve eser, tiyatronun edebiyat öğesidir. Bu edebiyat öğesi yanında tiyatro kavramı içinde oyunculuk, sahne düzeni, ışıklandırma, dekor, kostüm, müzik gibi unsurların bütünlüğü söz konusudur.
Tiyatro metinlerine "oyun," metinleri yazan kişiye oyun yazarı (müellif) ve oyunu sahnede canlandıran kişilere ”oyuncu” (ya da daha genel olarak tiyatrocu) denir. Ayrıca eserin sahnelenmesinde görev alan sahne amiri, dekor ve kostüm sorumlusu, ışıkçı, suflör gibi diğer yardımcı elemanlar da vardır.
Dramaturji dramatik kompozisyon ve dramanın temel elementlerinin sahnede sunumudur. Bazı oyun yazarları (dramatistler) bir drama yaratırlarken yazı ile dramaturjiyi birleştirirler. Diğerleri ise bir eseri sahneye uyarlamak için dramaturg denen uzmanlarla çalışırlar. Dramaturji ayrıca daha geniş olarak bir hikâye veya bunun gibi elementleri oynanabilecek bir forma şekillendirme olarak tanımlanabilir. Dramaturji esere veya performansa bir yapı verir. Gerçek yazıdan daha çok, bir dramaturgun işi çoğunlukla tasarlama olarak tanımlanabilir.
"Western Canon"da yeni ufuklar açan eser Aristo tarafından yazılan “Vezin Tekniğidir(Poetica)” (milattan önce 350 civarında yazılmıştır). Bu eserinde Aristotle trajedi ve komediyi incelemektedir. Kendi döneminin Yunan yazarlarını gözlemleyerek sonuçlara ulaşır. Trajedi temel ilgilendiği noktadır ve “Oedipus Rex”i tam ve mükemmel bir dramatik eser olarak görür.
Saygılı Yosma (Fransızca: La Putain respectueuse), Fransız yazar ve filozof Jean-Paul Sartre'ın 1946 yılında Fransızca olarak kaleme aldığı tiyatro oyunu. İki perde olarak yazılan eser 1930'ların Amerika Birleşik Devletleri'nde geçer. Seçkin bir güneyli ailenin, oğullarını, siyahi bir adamı öldürdüğü için ceza almaktan kurtarmaya çalışmasını anlatmaktadır. Aile, bunu beyaz bir hayat kadını olan Lizzie MacKay'i oğulları yerine masum bir siyahi adamı suçlaması için yalancı şahitlik yapmaya ikna ederek başarmaya çalışır.
İlk kez Kasım 1946'da Paris'te sergilenen Saygılı Yosma, Sartre'ın 1945'te ABD'ye yaptığı ziyaretlerdeki gözlemlerine dayanır. Yazar, 1931 yılında bu ülkede gerçekleşen ve dokuz siyahi adamın iki beyaz hayat kadınına tecavüz etmekle suçlanarak ceza aldıkları Scottsboro davasından ve ziyareti sırasında tanıştığı Richard Wright'ın kitaplarından ilham alarak bu oyunu yazdı. Sartre eserde, ırkçılığı ve Amerikan toplumundaki sınıf sistemini beyaz bir fahişe, ona tecavüz etmekle suçlanan siyahi bir adam ve cinayet işlemiş zengin bir beyaz adamın hikâyesini anlatarak ironik bir şekilde eleştirdi.
İstanbul Tiyatro Festivali
16. İstanbul Tiyatro Festivali 15 Mayıs - 4 Haziran 2008 tarihleri arasında gerçekleştirilecek. 15 Mayıs'ta Aya İrini'de açılacak olan festivalde yerli toplulukların yanı sıra Almanya, Danimarka, Fransa, Hırvatistan, İtalya ve Litvanya'dan 7 yabancı topluluk yer alacak ve 33 farklı gösteri sahnelenecek. Festival programı 1 Nisan'da basına açıklandı.
Afife Ödülleri
12. Afife Tiyatro Ödülleri 21 Nisan 2008'de yapılan törenle sahiplerine verildi. İstanbul Şehir Tiyatroları yapımı olan, Başar Sabuncu'nun yönettiği Bayazıt oyunu En Başarılı Prodüksiyon, En Başarılı Sahne Tasarımcısı, En Başarılı Giysi Tasarımcısı ve En Başarılı Işık Tasarımcısı ödüllerini aldı. En başarılı yönetmen ödülü Şeylerin Şekli oyunuyla Mehmet Ergen'e verildi. En başarılı oyuncu ödülleri Bana Bir Picasso Gerek oyunundaki rolleriyle Sezai Altekin ve Ayça Bingöl'ün oldu. Müzikal ya da komedi dalındaki en başarılı oyuncu ödülleri ise Müzikaldeki Hayalet oyununda rol alan Demet Tuncer ve Atılgan Gümüş'e verildi
Törenden bir süre önce açıklanan özel ödüllerden O Yıl İçinde Tiyatroya Özel Bir Katkısı Olan Oyuncu, Yönetmen, Yazar, Yönetici veya Tiyatronun İlerlemesi için Bu Sanatı Destekleyen Kişi ya da Grup başlıklı mansiyon, Sivas'93 oyunu için Dostlar Tiyatrosu'na verilecekti. Ancak topluluk, tören günü yaptığı sert bir açıklama ile bu ödülü reddetti.
Üsküdar'da yeni sahne
Geçen sezon yenilenmek üzere yıkılan Üsküdar Musahipzade Celal Sahnesi'nin inşaatı tamamlandı. 340 seyirci kapasiteli salon 15 Nisan günü yapılan törenle açıldı. Törenin ardından İstanbul Şehir Tiyatroları tarafından Lüküs Hayat operetini sahnelendi.
| “ | Benim cephem sahne. Ben tiyatronun bir neferiyim. Asker hastalıktan ölmez; kurşunla ölür. Ben de cephede yani sahnede alkışlarla ve alkışların arasında ölmek istiyorum. | ” |
William Shakespeare'in Fırtına oyununun I. perde 1. sahnesi: Sol taraf: Fırtınaya yakalanıp bir yalnız adaya sürüklenen ve Napoli Kralı Alonso ve Milano Dükası Antonio'nun bindiği gemi, sağ taraf: 12 yıl önce kardeşi Antonio tarafından Milano Dükalığından alınıp sınırdışı edildikten sonra o adada yaşayan Prospero ve kızı Miranda. (Gravür, 1797)
Kasım 2009 (1) Demet Tuncer
Ekim 2009 (4) Palyaço, IV. Henry, Bölüm 2, En İyi Kadın Oyuncu Tony Ödülü (Oyun), God of Carnage
Ağustos 2009 (1) Mete Sezer
Haziran 2009 (2) İstanbul Efendisi, Saygılı Yosma
Mayıs 2009 (6) Yaman Tarcan, Jerzy Grotowski, Caveman, War Horse (oyun), Selçuk Baran, Yedi Yahudi Çocuk, Ege Üniversitesi Tiyatro Topluluğu, EÜTT Tiyatro Günleri
Mart 2009 (4) Delil Yetersizliği (oyun), Sefiller (müzikal), İzmir Devlet Tiyatrosu, Sabancı Uluslararası Tiyatro Festivali, Gilbert ve Sullivan
Şubat 2009 (7) Türkel Minibaş, Aç Sınıfın Laneti, Salih Tozan, Burhanettin Tepsi, Seyfi Havaeri, Erhan Yazıcıoğlu, Hayvan Çiftliği (oyun)
Ocak 2009 (4) Hüseyin Şadi Karagözoğlu, Turan Oflazoğlu, Kandemir Konduk, Neil Simon
Tarih: Sanskrit Oyunları • Natya Shastra • Natya Shastra of Bharata • Koodiyattam • Bhasa • Kālidāsa • Kathakali • Bhavabhuti • Harsha • Chinese theatre • Cantonese Opera • Beijing Opera • Ramakien • Noh • Bunraku • Kabuki • Butoh • Theatre of Ancient Greece • Theatre of ancient Rome • Medieval theatre • Commedia dell'Arte • English Renaissance theatre • Restoration comedy • Restoration spectacular • Neoclassicism • Twentieth century theatre
Türleri: Komedi • Drama • Müzikal tiyatro
Felsefe: Aristotle • Poetics • Konstantin Stanislavski • Antonin Artaud • Bertolt Brecht • Orson Welles • Peter Brook • Jerzy Grotowski • Meisner technique • Stanislavsky System • Method acting • Presentational acting
Organizasyon: Community theatre • Dinner theatre • Fringe theatre • Summer stock theatre • Regional theatre • Off-Off-Broadway • Off-Broadway • Off West End • Broadway theatre • West End theatre
Dernekler: Actors Equity Association • Society of Stage Directors and Choreographers • International Alliance of Theatrical Stage Employees
Ödüller: Back Stage West Garland Awards • Drama Desk Award • Evening Standard Awards • Green Room Award • Hans-Reinhart-Ring • Helpmann Award • Joseph Jefferson Award • Laurence Olivier Awards • London Critics' Circle Theatre Awards • Lucille Lortel Award • Manchester Evening News • Matilda Award • New York Innovative Theatre Awards • Molière Award • Obie Award • Ovation Awards • Sangeet Natak Academy Award • Theatre Pasta Theatre Awards • Tony Award
Stagecraft: Theatre director • Playwright • Actor • Production team • Set designer • Lighting designer • Costume designer • Sound design • Dramaturg • Stage management • Production manager • Technical theatre
