Yılmaz Güney

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Yılmaz Güney
Genel bilgiler
Doğum adı Yılmaz Pütün
Diğer ad(ları) Çirkin Kral
Doğum 1 Nisan 1937(1937-04-01)
Yenice, Karataş, Adana, Türkiye
Ölüm 9 Eylül 1984 (47 yaşında)
Paris, Fransa
Uyruk  Türkiye
Evlilik(ler)i Nebahat Çehre (1967-1968)
Fatoş Güney (1970-1984)
Çocukları Elif Güney, Yılmaz Güney
Meslek(ler) Yönetmen, senarist, oyuncu, yazar
Etkin yıllar 1958-1984
Cannes Film Festivali
Altın Palmiye (Palme d'Or)
1982 Yol
FIPRESCI Ödülü (Prix de la FIPRESCI)
1982 Yol
Ekümenik Jüri Ödülü Özel Mansiyon
1982 Yol
Berlin Film Festivali
FIPRESCI Ödülü (FIPRESCI Preis)
1977 Tüm filmleri
Altın Portakal Ödülleri
En İyi Senaryo
1975 Endişe
En İyi Erkek Oyuncu
1967 Hudutların Kanunu
1970 Bir Çirkin Adam
En İyi 2. Film
1975 Arkadaş
En İyi 3. Film
1975 Zavallılar
Ödüller
Altın Koza
En İyi Film
1970 Umutsuzlar
1971 Ağıt
En İyi Yönetmen
1971 Ağıt
En İyi Senaryo
1970 Umutsuzlar
1971 Ağıt
En İyi Erkek Oyuncu
1969 Seyyit Han
1970 Umut
1970 Acı

Yılmaz Güney (Yılmaz Pütün, 1 Nisan 1937; Yenice, Karataş, Adana - 9 Eylül 1984, Paris), Zaza ve Kürt asıllı[1] Türk sinema oyuncusu, yönetmen, senarist ve yazardır.[2] Özellikle Çirkin Kral dönemi sonrasında çektiği ve önemli bir sinemacı olarak kabul edilmesini sağlayan Cannes ödüllü Yol, Sürü, Umutsuzlar gibi filmleriyle tanınır.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Sinema öncesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Yılmaz Güney'in gerçek adı Yılmaz Pütün'dür. Kendi ifadesine göre Pütün kırılması zor sert meyve çekirdeği demektir. 1937 yılında, topraksız bir köylü ailenin iki çocuğundan biri olarak dünyaya geldi. Babası Siverekli ve annesi Vartoludur. Kendisi Adana'da büyümüş ve Adana birçok filmine konu olmuştur. Adana'da bir süre Kemal ve And Film şirketlerinin bölge temsilcisi olarak çalıştı. Üniversite okumak üzere İstanbul'a gitti ve Atıf Yılmaz ile tanıştı. Bu süreçte bir yandan da hikâyeler yazıyordu. Daha sonra Atıf Yılmaz'ın da desteğiyle sinemada çalışmalarına başladı.

Sinemaya başlaması[değiştir | kaynağı değiştir]

Yılmaz Güney, 1959 yılında Atıf Yılmaz'ın yönetmenliğini yaptığı Bu Vatanın Çocukları ve Alageyik isimli filmlerin hem senaryosunu yazar hem de filmlerde rol alır ve oynar. Karacaoğlan'ın Karasevdası'nda da yönetmen yardımcılığı yapar. Yeni Ufuklar ve On Üç gibi dergilere de öyküler yazan Yılmaz Güney, bir öyküsünde komünizm propagandası yaptığı gerekçesiyle yargılanır ve 1961 yılında bir buçuk yıl hapis cezasına mahkûm olur.

İki yıl sonra tekrar kaldığı yerden devam eden Yılmaz Güney, o dönemde daha çok macera filmleri çeker. Filmlerinde ezilen, hor görülen bir "Anadolu çocuğunun" otoriteye başkaldırısı vardır. Bu dönemde Çirkin Kral lakabını alır. Bu dönemdeki en önemli Lütfü Akad'ın yönettiği ve kendisinin yazdığı bir film olan Hudutların Kanunu'dur. Bu dönem boyunca oyunculuğunu geliştiren Yılmaz Güney, abartısız ve yalın oyunculuk anlayışı bu dönemde artık oturtmuştur.

Cezaevi ve firari yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yılmaz Güney, 1972 yılında "devrimcilere yardım ve yataklık yaptığı" gerekçesiyle 2 yıl hapse ve sürgüne mahkûm edildi. Yılmaz Güney içeride kaldığı süre boyunca sinema ve sanat ile ilgili fikirlerini; şiir ve öykülerini o dönemde çıkarmaya başladığı Güney dergisinde yayınlamıştır. 1974'te cezaevinden çıktı. İki yıldan fazla cezaevinde kalan Yılmaz Güney aynı yıl Arkadaş filmini çekti. Yine aynı yıl Endişe adlı filmi çekerken Yumurtalık ilçesindeki bir gazinoda ilçe yargıcı Sefa Mutlu'yu öldürmekten tutuklandı ve 25 Ekim'de Ankara 1. Ağır Ceza Mahkemesi'nde başlayan yargılamaların sonucu 13 Temmuz 1976'da 19 yıl hapis cezasına çarptırıldı.[3][4]

Beş yıl hapis yattıktan sonra 9 ekim 1981 tarihinde izinli olarak çıktığı Isparta Yarı Açık Cezaevinden yurtdışına firar etti. Yılmaz Güney'in hapisten kaçışı da filmlerini anımsatmıştır. Hapse girmeden önce çekmiş olduğu Şeytanın Oğlu filminde: bir günlük bayram izininde dışarı çıkan ve kayıplara karışan bir adamın hikayesini anlatmıştır. Filmine benzer bir yaşantı tecrübe etmiştir. Bir günlük izin ile hapisten çıkan Güney, Antalya'nın Kaş ilçesinden Yunanistan'a bağlı Meis adasına, oradan da İsviçre'ye kaçmıştır. Daha sonra Fransa'ya geçer ve yaşamının geri kalanını orada geçirir.[5]

Cezaevinde sinema ile olan ilgisi devam etti. Bu dönemde yazdığı Zeki Ökten tarafından çekilen Sürü ve yurt dışında ve yurt içinde büyük ilgi gören ve Şerif Gören tarafından Yol çekildi. Cezaevindeyken GÜNEY adlı bir sanat-kültür dergisi çıkardı. Yol'un kurgusunu tekrar yaptı ve Cannes Film Festivali'nde ödül aldı[6]. Yurt dışına kaçtıktan sonra Fransa'da Duvar filmini çekti. Güney'in, 1976 yılında Ankara Merkez Kapalı Ceza ve Tutukevi'nde tanıklık ettiği, çocuklar koğuşunda çıkan ve tüm cezaevine yayılan bir isyanın sinemaya aktarıldığı Duvar onun son filmi olmuştur.

Son yıllarını Paris'te geçiren Güney, mide kanseri nedeniyle 9 Eylül 1984'te yaşamını yitirdi. Paris'te bulunan Père Lachaise Mezarlığı'na gömüldü.

Önemli filmleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Yılmaz Güney 114 filmde oyunculuk, 26 filmde yönetmenlik, 15 filmde yapımcılık, 64 filmde ise senaristlik yapmıştır. Ayrıca bir filmin yazarı "Düzen (1978)" olup, bir filmin de "Yol, (1981)" kurgusunu yapmıştır. Aşağıdaki tabloda Güney'in bazı önemli filmleri yer almaktadır.

Yılmaz Güney'in önemli filmleri
Yıl Film Görevi[7][8] Notlar Kaynak
Oyuncu Senarist Yönetmen Yapımcı Kurgu
1966 Hudutların Kanunu Evet Evet Evet Evet [9][10]
1968 Seyyit Han (Toprağın Gelini) Evet [11]
1967 Çirkin Kral Affetmez Evet Evet [12]
1969 Bir Çirkin Adam Evet Evet [13][14]
1969 Bir Çirkin Adam Evet Evet Evet Evet [15]
1970 Umut Evet Evet Evet Evet
Yılmaz Güney'in Pere Lachaise Mezarlığı'ndaki mezarı.

Kitapları[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Fatoş Güney röportajı, Hürriyet, 5 Mart 2000
  2. ^ İnsan, militan ve sanatçı Yılmaz Güney. Güney Filmcilik yayınları. Kendi ağzından kısa yaşam öyküsü: s. 16: "1937 yılında, Türkiye'de, bir güney şehri olan Adana'nın Yenice köyünde doğdum. Kürt asıllı, topraksız bir köylü ailenin iki çocuğundan biriyim."
  3. ^ Yılmaz Güney ve Hakim Sefa Mutlu o gece gazinoya aileleriyle gelmiş ve iki taraf da alkollü oldukları için basit bir tartışma ölümlü bir olaya evrilmiştir 10 Şubat 2000 tarihli Hürriyet haberi 19 Kasım 2010 tarihinde erişilmiştir
  4. ^ "Yılmaz Güney kardeşimi vurdu, bizim söz hakkımız yok mu?" Zaman gaz., 19.9.2012
  5. ^ Yılmaz Güney kronolojisi 19 Kasım 2010 tarihinde erişilmiştir
  6. ^ 1982 Cannes Film Festivali, kazanan filmler:Missing ve Yol, İMDB
  7. ^ "Yılmaz Güney" (İngilizce). Internet Movie Database. http://www.imdb.com/name/nm0351566/. Erişim tarihi: 16 Şubat 2012. 
  8. ^ "Yılmaz Güney". SinemaTürk. http://www.sinematurk.com/kisi/2428/Yilmaz-Guney. Erişim tarihi: 16 Şubat 2012. 
  9. ^ "Ala Geyik" (Türkçe). telifhaklari.gov.tr. http://www.telifhaklari.gov.tr/belge/1-7445/ala-geyik.html. Erişim tarihi: 16 Şubat 2012. 
  10. ^ "Ala Geyik" (Türkçe). sinematurk.com. http://www.sinematurk.com/film_genel/1547/Ala-Geyik. Erişim tarihi: 16 Şubat 2012. 
  11. ^ "Tütün Zamanı" (Türkçe). telifhaklari.gov.tr. http://www.telifhaklari.gov.tr/belge/1-9533/tutun-zamani.html. Erişim tarihi: 16 Şubat 2012. 
  12. ^ "Karacaoğlan'ın Kara Sevdası" (Türkçe). telifhaklari.gov.tr. http://www.telifhaklari.gov.tr/belge/1-7483/karacaoglanin-kara-sevdasi.html. Erişim tarihi: 16 Şubat 2012. 
  13. ^ "Bu Vatanın Çocukları" (Türkçe). telifhaklari.gov.tr. http://www.telifhaklari.gov.tr/belge/1-7460/bu-vatanin-cocuklari.html. Erişim tarihi: 16 Şubat 2012. 
  14. ^ "Bu Vatanın Çocukları" (Türkçe). sinematurk.com. http://www.sinematurk.com/film_genel/2482/Bu-Vatanin-Cocuklari. Erişim tarihi: 16 Şubat 2012. 
  15. ^ "Dolandırıcılar Şahı" (Türkçe). telifhaklari.gov.tr. http://www.telifhaklari.gov.tr/belge/1-7522/dolandiricilar-sahi.html. Erişim tarihi: 16 Şubat 2012. 
  16. ^ "kitap.antoloji.com". http://kitap.antoloji.com/kisi.asp?CAS=136695. Erişim tarihi: 20 Mart 2012. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Commons'ta Yılmaz Güney ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.

Vikisöz'de Yılmaz Güney ile ilgili alıntılar bulunmaktadır.