Gerhart Hauptmann

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Gerhart Johann Robert Hauptmann (* 15 Kasım 1862 Szczawno Zdrój; ö. 6 Haziran 1946 Jagniątków) Alman yazar. Doğalcılığın (natüralizm) önde gelen isimleri arasında kabul edilir. 1912 yılında edebiyat dalında Nobel Ödülü'ne layık görülmüştür.

Türkçeye çevrilmiş eserinin adı "Dokumacılar"dır.

Yapıtlarında kaderine teslim olup başarısızlığa uğrayan insanları anlatan ve Alman Natüralizminin en önemli temsilcileri arasında yer alan Gerhart Hauptmann, bir otel sahibinin oğlu olarak Silezya yakınlarındaki Salzbrunn'da dünyaya geldi. 15 Kasım 1862'de doğan yazar çocukluk yıllarını tarım alanında gördüğü çıraklık eğitimiyle geçirdi. 1880'den itibaren ise Breslau Sanat Enstitüsü'ne kayıt yaptırarak heykeltraşlık eğitimi almaya başladı ve öğrenimini tamamladıktan sonra Roma'da bir yıl süreyle heykeltraşlık yaptı. 1885'te varlıklı bir ailenin kızı olan Marie Thienemann ile evlendi ve üç çocuğu oldu. Eşiyle birlikte Berlin yakınlarındaki Erkner'e yerleşen Gerhart Hauptmann, 1904'te Thienemann'dan boşandı, aynı yıl Margarete Marschalk ile evlendi.

1885'te Promethidenlos adlı manzum eposu yayınlandıktan sonra Durch adlı şair grubuyla temasa geçen yazar, bu grupta başta Arno Holz olmak üzere gerçeği patetik olmayan biçimde detaylarına sadık olarak göstermeyi amaçlayan natüralist şairlerle tanıştı. 1888'de yazdığı Gar Bekçisi Thiel adlı uzun öyküsü natüralizmin Alman edebiyatında çığır açmasına yardımcı oldu. Hauptmann bu öyküde karısını ve çocuğunu öldüren gar bekçisinin ruhunun derinliklerinden geçen doğa tasvirlerine yer verdi.

Dram yazarlığı bir skandalla başlayan Gerhart Hauptmann, Güneş Doğarken adlı piyesin ilk kez sahnelendiği Berlin'de muhafazakar yurttaşların protestolarıyla karşılaştı. İmparator II. Wilhelm tiyatrodaki locasını iptal ettirdi. Bu tepkinin nedeni yazarın günlük dili kullanarak serbest bir cinselliğin tüm çıplaklığıyla tasvir edilmesinden kaynaklanıyordu. Güneş Doğarken'de aniden servete kavuşan bir köylü aile, sınıf atlamanın buhranı içine düşerek alkole düşer ve toplumsal kuralların hemen hemen hepsini hiçe sayar.

Güneş Doğarken'den üç yıl sonra sahnelenen Dokumacıların İsyanı, tiyatro camiasında bir kez daha huzursuzluğa neden oldu. Dokumacıların 1844'de Silezya'da başlattıkları ayaklanmayı konu alan bu oyunun sahnelenmesi polis tarafından yasaklandı ve ancak 1893'te bir kulüpte 'kapalı gösteri' olarak oynanabildi. Dokumacıların İsyanı, büyük kitleler sefalet içinde yaşarken onların emeklerini kullanan müteahhitlerin nasıl zenginleşip lüks içinde yaşadıklarını anlatıyordu.

Aynı yıl insanca bir hayat kurma mücadelesinde ahlaki sakıncalara yer verme lüksüne sahip olmayan hazır cevap Wolffen Ana'yı anlatan "Kunduz Kürk"ü kaleme alan Gerhart Hauptmann, hırsızlık komedisi olarak nitelendirilen bu oyunda, her şeye burnunu sokan devlet kurumlarının kendilerini beğenmişlikleri yüzünden olayların gerçek bağlantılarını gözden kaçırmalarını eleştirmektedir. Bu nedenledir ki Wolffen Ana'nın hırsızlıkları açıklığa kavuşturulamaz.

Hannele'nin Göğe Çıkışı adlı düşsel şiirin de 1893'te ilk kez sahnelendi. Bu oyunun en büyük özelliği Gerhart Hauptmann'ın ilk kez natüralizmin etkilerinden sıyrılarak gerçekle efsane özelliklerin birleştirmesi olmuştur. Hannele, zorba üvey babasının korkusundan suda boğularak intihar etmeye çalışır. Fantezilerinde onu tehdit eden en önemli unsurların yerini iyilikle ilgili mutlu vizyonlar alır. Bunu izleyen zamanlarda Hauptmann, dramların yanı sıra aralarında Batık Çan ve Pippa Dans Ediyor adlı eserlerinde bulunduğu masalsı, düşsel ve efsanevi manzum yapıtlar verdi. Arabacı Henschel adlı oyununda karısı öldükten sonra bir daha evlenmemek için verdiği sözü tutamayınca intiharın eşiğine gelen bir adamı anlatırken çocuk katili bir kadını konu alan Rose Bernd'e kadere teslim olma temasını işledi.

Toplumsal-eleştirel eserler vermeyi sürdüren yazar, Fareler adını verdiği traji-komik oyununda İmparator Wilhelm döneminde toplumun nasıl çöktüğünü gözler önüne serer. Oyununda kullandığı Henriette John, çocuk sahibi olmak için yanıp tutuşan bir kadındır. Bu özlemeni hizmetçi kadının çocuğunu satın alarak gidermeye çalışan Henriette, hizmetçisi çocuğunu geri isteyince onu erkek kardeşine öldürtür. Oyun tutkularına yenik düşen kadının intihar etmesiyle son bulurken Gerhart Hauptmann, bu olayın karşısında işsiz kalmış bir tiyatro müdürüyle bir teoloji öğrencisinin toplumsal durum karşısında gülünç kalan sanat ve gerçeklik konularını getirir.

Birinci Dünya Savaşı'nda milliyetçilik unsuru barındıran şiirler ve makaleler yazan ancak sonradan yaptığı açıklamayla cumhuriyete bağlılığını belirten ünlü yazar, yaşadığı dönemde demokrasinin simge figürleri arasına girmiştir.

Sahnedeki son başarılı çalışmasını Gün Batarken adlı oyunuyla sergiler. Genç bir kızla 70 yaşına gelmiş olmasına rağmen hayattan ikinci bir şans isteyen müteahhittin arasındaki ilişkinin anlatıldığı oyunda, başlamakta olan yeni zamanı engellemek amacıyla çaresizlik içinde çırpınan bir insanın çöküşü gözler önüne serilir.

[değiştir] Eserleri

• 1885 – Promethidenlos
• 1888 – Bahnwärter Thiel
• 1889 – Vor Sonnenaufgang
• 1890 – Das Friedensfest
• 1891 – Einsame Menschen
• 1892 – Kollege Crampton
• 1893 – Die Weber
• 1893 – Der Biberpelz
• 1893 – Hanneles Himmelfahrt
• 1896 – Florian Geyer
• 1897 – Die versunkene Glocke
• 1898 – Fuhrmann Henschel
• 1900 – Schluck und Jau
• 1900 – Michael Kramer
• 1901 – Der rote Hahn
• 1902 – Der arme Heinrich
• 1903 – Rose Bernd
• 1905 – Elga
• 1904 – Die Weber
• 1906 – Und Pippa tanzt!
• 1909 – Griselda
• 1910 – Der Narr in Christo Emanuel Quint
• 1910 – Peter Brauer (Tragikomödie)
• 1911 – Die Ratten
• 1912 – Atlantis
• 1912 – Gabriel Schillings Flucht
• 1913 – Festspiel in deutschen Reimen
• 1914 – Der Bogen des Odysseus
• 1917 – Der weisse Heiland
• 1917 – Winterballade
• 1918 – Der Ketzer von Soana
• 1921 – Anna
• 1922 – Festaktus zur Eröffnung des Deutschen Museums
• 1925 – Veland
• 1925 – Die Insel der großen Mutter oder Das Wunder von Île des Dames
• 1928 – Des großen Kampffliegers, Landfahrers, Gauklers und Magiers Till Eulenspiegel Abenteuer
• 1928 – Wanda
• 1929 – Dorothea Angermann
• 1930 – Die Spitzhacke
• 1932 – Vor Sonnenuntergang
• 1937 – Das Abenteuer meiner Jugend (Autobiographie)
• 1939 – Die Tochter der Kathedrale
• 1939 – Ährenlese
• 1941 – Iphigenie in Delphi
• 1941 – Das Märchen
• 1942 – Magnus Garbe (erster Version: 1914)
• 1944 – Iphigenie in Aulis
• 1946 – Neue Gedichte
• 1947 – Mignon (posthum)
• 1948 – Agamemnons Tod/Elektra (posthum)