Megrelce

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Megrelce
Telaffuz margaluri nina
bölge Megrelya
Etnik köken Megreller
Konuşan sayısı 500,000  (1989)[1]
Dil aileleri
Yazı sistemi Gürcü alfabesi
Resmi durumu
Resmi dil  Gürcistan
Dil kodları
ISO 639-3 xmf
Kartvelian languages.svg
Megrelce'nin konuşulduğu yerler.

Megrelce (Megrelce: მარგალური ნინა / Margaluri nina ; Abhazca: Агыршәа / Agırşwa), Güney Kafkas dillerinden biridir. Gürcistan'ın güneybatısındaki antik Kolhis halkıyla ilişkili olduğu sanılan yaklaşık 500.000 Megrel tarafından konuşulur. Megrelce, Güney Kafkas dil ailesinden Lazca ile akrabadır.

Dağılım[değiştir | kaynağı değiştir]

Megrelce konuşan nüfusun büyük çoğunluğu, Gürcistan’ın Samegrelo bölgesinde yaşar. Küçük bir grup da Gürcistan’ın ayrılıkçı bölgesi Abhazya’da bulunur. Abhazya’da Megrelce konuşan nüfusun çoğunluğu göç ettirilmiştir.

Megrelce, yaygın olarak Gürcü alfabesiyle yazılır; ama bu dil aslında yazılı bir dil değildir ve belli bir yazı standardı da oluşmamıştır. Megrelce konuşan nüfus ikidillidir ve asıl dilleri dışında Gürcüce konuşurlar. Gürcüce aynı zamanda Megrelce konuşan nüfusun yazı ve eğitimi dilidir.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Megrelce, Güney Kafkas dillerinden biridir. En yakın akrabası Lazcadır ve bu iki dilin yaklaşık 500 yıl önce ayrılmaya başladığı kabul edilir. Aynı dili konuşan nüfusun kuzeyinde kalanlar Megrelce ve Osmanlılar'ın fethettiği bölgede kalanlar Lazca konuşan halk olarak ikiye ayrıldılar. Bu iki dil Gürcüceye yakın olmakla birlikte Gürcüceyle ayrışmanın İÖ 1. bin yılda başladığı kabul edilir. Güney Kafkas dillerinden olan Svanca ise akrabası olan bu dillere daha az benzer ve diğer dillerden İÖ 2. bin yılda ayrıştığı sanılır.

Bazı dilbilimciler, Megrel ve Laz dillerinin Zancanın birer diyalekti olduğunu ileri sürer. Zan dilinin yakın çağlarda Megrel ve Laz dillerine ayrıldığını ve günümüzde Zanca’nın ayrıca konuşulan bir dil olmadığına dikkat çekerler.

En eski yazılı Megrelce metinler 19. yüzyıla tarihlenir. Bu metinler daha çok etnografya içeriklidir. İlk Megrelce dilbilimsel çalışmalar da 19. yüzyılın sonlarında yapıldı. 1930-1938 arasında Kazahişi Gazeti, Komuna, Samargaloş Çai, Narazeniş Çai ve Samargaloş Tutumi gibi gazete ve dergiler yayımlandı.

Diyalektleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Megrelce’nin başlıca diyalektleri ve alt diyalektleri şunlardır:

  • Zugdidi-Samurzakano veya Kuzeybatı diyalekti.
    • Cvari
  • Senaki veya Güneydoğu diyalekti.
    • Martvili-Bandza
    • Abaşa

Karşılaştırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkçe Lazca Megrelce
Haber Ambai[2] Ambe
Yeni Ağani Axali
İhtiyar Badi Badidi
Süt Mja Bja
Dut Mjoli Bjoli
Erkek Kardeş Cuma Cima
Pazar Mjaçxa Jaşxa
Tavuk Kotume Kotomi
Geldik Komoptit Kumoprtit
Saymak Ǩoroʒxu Ǩoroʒxua
Aile Ocaği Ocaxi
Sekiz Ovro Ruo
Megrelya Margalona Samargalo
Doğru Mtini Tini
Güvercin Ťoroci Ťoronci
Kalpsiz Ugure Ugure
Önce Ǯoxle Ǯoxole

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Aleksandre Tsagareli (1880), Megrelskie Etiudi, Analiz Fonetiki Megrelskogo Yazika ("Megrelian Studies — The Analysis of Phonetics of Megrelian Language"). Rusça.
  • Ioseb Kipşidze (1914), Gramatika Megrelskogo (Iverskogo) Yazika ("Grammar of Megrelian (Iverian) Language"). Rusça.
  • Şalva Beridze (1920), Megruli (Iveriuli) Ena ("Megrelian (Iverian) Language"). Gürcüce.
  • Laurence Broers (2004), Containing the Nation, Building the State - Coping with Nationalism, Minorities, and Conflict in Post-Soviet Georgia.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]