Arhavi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 41°20′57″N, 41°18′25″E

Arhavi
—  İlçe  —
Arhavi'nin Artvin ilindeki konumu
Arhavi'nin Artvin ilindeki konumu
Arhavi Belediyesi
Arhavi Belediyesi
Koordinatlar: 41°20′57″K 41°18′25″D / 41.34917°K 41.30694°D / 41.34917; 41.30694
Ülke Türkiye
İl Artvin
Coğrafî bölge Karadeniz
Yönetim
 - Kaymakam Muhammet Önder
 - Belediye başkanı Coşkun Hekimoğlu
Yüzölçümü [1]
 - Toplam 314 km2 (121,2 mi2)
Rakım [2] m (23 ft)
Nüfus (2013)[3]
 - Toplam 19,899
 - Kır 5,076
 - Şehir 14,823
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
Posta kodu 08200
İl alan kodu 466
İl plaka kodu 08
İnternet sitesi: Arhavi Belediyesi

Arhavi (Lazca: Arkabi; Gürcüce: არქაბი, arkabi), Türkiye Cumhuriyeti'nin Karadeniz Bölgesi'nde bulunan Artvin iline bağlı bir ilçe ve ilçenin merkezi olan şehir.

2011 yılında 19.362 ilçe nüfusuyla Artvin ilinin en büyük 5. ilçesidir. 15.622 şehir nüfusu ise Türkiye'de 308. ve Artvin ilinde Artvin ve Hopa'dan sonra en büyük 3. şehirdir.[4] Arhavi nüfusunun büyük bir bölümünü Lazlar oluşturur.[5]

Arazi yapısı engebeli ve dağlıktır. İlçe merkezinin alanı yaklaşık 6 km2, toplam ilçe alanı ise 314 km2'dir. Yaklaşık 10 km sahil uzunluğuna sahiptir. Kapisre deresi ilçedeki en büyük akarsudur.

1973 yılından beri kutlanan Arhavi Kültür ve Sanat Festivali ile ünlüdür.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Arhavi kelimesinin kökeni belli değildir. Eski bir Doğu Karadeniz dilinden olduğu varsayılmaktadır.

Lazlardan ilk bahseden kişi olan Roma valisi Arrianus, Periplus Ponti Euxini adlı eserinde Ἄρχαβίς (Arxavís) ya da Ἀρχαβές (Arxavés) adında bir nehirden bahseder. Osmanlı döneminde Arxavés, Arxave olarak benimsenmiştir.[6]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski Çağlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Arhavi MÖ 8. yüzyıla dayanan geçmişi ile Taş Devri'nde insan yaşamının olduğu Kolhis uygarlığının içinde yer alan bir yerdir. M.S. 3. yüzyılda Lazika ve Kolheti krallığının sınırları içinde yer alan Arhavi M.S. 6. yüzyılda Roma-Pers Savaşları'na sahne olmuştur. M.S. 8. yüzyılda Lazika Krallığının yok olması ile Trabzon İmparatorluğu'na bağlanmıştır.[7]

Osmanlı Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

1486 yılında Osmanlı İmparatorluğu'na katıldı.[8] Osmanlı İmparatorluğu'na katıldıktan sonra Arhavi kazasına 6 hane Müslüman yerleştirildi.[9] 1486 ve 1515 tarihli yazımlarda "Laz", 1520 ve 1554 tarihli yazımlarda "Arhavi" olarak kayıtlara geçmiştir. 1486 tarihinde Lazistan kazasının merkezi olarak kabul edilen Arhavi köyünün nüfusunun tamamı Hıristiyan olup, yaklaşık 181 kişiden oluşmaktaydı.

Arhavi kazası 1 Nisan 1566' da Batum sancağına bağlıydı. Kazanın Batum sancağına tam olarak ne zaman bağlandığı konusunda kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Muhtemelen 1 Şubat 1561-10 Mayıs 1562 tarihleri arasındaki bir tarihte bu sancağa bağlanmıştır.

10 Mayıs 1562 tarihli bir kayıtta Arhavi'nin Batum sancağına bağlı olduğu görülmektedir. 1583 yılında Arhavi kazası kendisine bağlı Arhavi ve Eksanos nahiyeleriyle Batum sancağına bağlı bulunuyordu. 1515'de Arhavi'nin merkezi olan Arhavi köyünün nüfusu 421'i Hıristiyan ve 54'ü Müslüman olmak üzere 475'ti. 1520'de ise 411 Hıristiyan, 125 Müslüman vardı.

1877 yılına kadar Gönye Sancağına bağlı kaldı. 93 Harbinden sonra Gönye bölgesinin Rusların eline geçmesi ile Lazistan Sancağı Trabzon'a taşındı ve Arhavi Rize'ye ilçe olarak bağlandı. Fındıklı ve Hopa ise Arhavi'ye bucak olarak bağlandı. 1900 yılında Hopa ilçe oldu ve Arhavi bucak olarak Hopa'ya bağlandı[8].

Rüşdiye mektebinde 1898 yılında 1 muallim 86 talebe, 1903 yılında 3 muallim 81 talebe bulunmaktaydı.[10][11]

23 Şubat 1915'te Hopa’yı işgal eden Rus kuvvetleri Hopa–Arhavi arasındaki uzaklığı 20 günde geçebilmiş ve 15 Mart 1915'de Arhavi’nin doğu kısmını ele geçirmişlerdi. 5 şubat 1916'da Kapisre deresi Rus birliklerine geçilmiş ve Arhavi tamamen işgal edilmişti. Çarlık Rusya’nın yıkılması ve iç işlerinin karışıp bozulması Rusları geri çekilmek zorunda bırakmıştı. Böylece 2 yıllık bir işgalden sonra 12 Mart 1918 yılında Arhavi düşman işgalinden kurtulmuştu. Bu tarih Arhavi'de Kurtuluş Günü olarak kutlanır.

Cumhuriyet dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

1 Haziran 1933’te 2197 sayılı kanunun ikinci maddesine göre merkezi Rize olmak üzere Artvin ve Rize birleştirilerek Çoruh vilayeti teşkil edilmiştir. 4 Kasım 1936’da kabul edilen 2885 sayılı kanun ile merkezi Rize olan Çoruh vilayeti kaldırıldı ve Hopa merkezi Artvin olan Çoruh İline bağlandı. Böylece Arhavi'de Çoruh İli'ne bağlanmış oldu. 1946'da Musazade köyü ile Hacılar ve Çarnavut köyleri birleştirilerek bucak merkezinde Arhavi Belediyesi kuruldu. [12] 1954'te Aşağı Kapisre ve Yemişlik köyleri Arhavi Belediyesi sınıları içine alındı. [12]

Bu tarihte Arhavi bucağı 30 köyden oluşmaktaydı. Arhavi 6324 sayılı kanunla 1 Haziran 1954 tarihinde tekrar ilçe olmuştur. Çoruh adı 15 Şubat 1956 tarih ve 6668 sayılı kanunla Artvin olarak değiştirildi. Bunun sonucu olarak Arhavi, Artvin ilinin ilçesi oldu.

Islahı yapılmadan önce Kapisre deresi şimdiki Çaykur çay fabrikası yanından Karadenize ulaşıyordu. Bu nedenle Kale Mahallesi tarafından bir, Musazade Mahallesi tarafından da bir olmak üzere iki şehir merkezi bulunuyordu. Bu şehir merkezlerine Melen Noğa ve Molen Noğa adı verilmekteydi. Musazade Mahallesi tarafında oturanlar Kale Mahallesi tarafına ayrıca Lağata da diyorlardı. Lağata genellikle gemici kahvehanelerinin bulunduğu yerlerdi.

1950 yılında yapılan asma köprü öncesi dereden geçmek için ağaç köprüler yapılıyor ya da kayıklarla geçiliyordu. Çarmıklı Eğitim ve Kültür Merkezi'nin olduğu yerde ve Konaklı Köyü yakınlarında olmak üzere ilçede iki medrese bulunmaktaydı.

Osmanlı döneminde askeri kışla olan ve daha sonra İlkokul olarak kullanılan bina belediye düğün salonunun olduğu yerdeydi. Arhavi köylerinde ise yerleşim merkezi önceleri Balıklı-Ulukent ve Ortaköy'dü. Diğer köyler bu iki bölgeye bağlı mezralardı.

Şehir merkezinin mezarlığı Kale Mahallesinde günümüzdeki Ertuğrul Kurdoğlu İlköğretim Okulu arkasındaydı. Burada 200-300 yıllık mezar taşlarına rastlamak mümkündür. Şehir merkezinden köylere ulaşım için kullanılan yol Cumhuriyet Mahallesine giden yoldu. Takalarla yapılan ticaret ulaşımı genellikle Trabzon iline yönelikti. Az da olsa Giresun ve Samsun'a da ticaret amacı ile Arhavi'li takalar gitmekteydi.

Arhavi ilçesi imara açık ilk yerleşim şekline ise 1960 yılında kavuşmuştur.[13]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Arhavi Karadeniz Bölgesinin Doğu Karadeniz Bölümünde yer almaktadır. Kuzeyinde Karadeniz, doğusunda Hopa, batısında Fındıklı ve güneyinde Yusufeli sınırları ile çevrilidir.

İlçede tipik Karadeniz iklimi hakimdir. Yazları ılık, kışları serin geçmektedir. Her mevsimde yağış görülen ilçede nem oranı yüksektir. İklim şartları çay, fındık, kivi, mısır ve turunçgil yetiştiriciliğine elverişlidir.

Dağ Rakım (metre)
Kızıltepe 3210
Çatalkaya Tepesi 2986
Koyunyayla 2292
Mete Dağı 2142
Dikme Dağı 2068
Vat Dağı 1180
Agra Dağı 1143
Baştepe 1049
Demirağa Dağı 1013

Yeryüzü şekilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Arhavi genel olarak engebeli ve dağlıktır. İlçenin yüzey şekillerini Doğu Karadeniz Dağları ve Kavak deresi ile ona bağlı derelerin derince yardığı vadiler oluşturur. İlçedeki tek ovanın üzerinde şehir merkezi kuruludur.

İlçenin oldukça engebeli bir yapısını olmasında özellikle Kavak deresi ve ona bağlanan Şahinkaya, Agara, Balıklı, Çifteköprü ve Lome derelerinin araziyi derince yarması ve aşındırmasıdır. Kavak deresi ve ona bağlanan kolların açmış olduğu derin vadiler aynı zamanda ilçedeki en önemli ulaşım yollarını oluşturur.

Arhavi'de en çok görülen topoğrafik şekil olan dağlar özellikle güneye doğru 3000 metreye kadar yükselir. Kuzeyden güneye doğru hızla yükselen arazi yapısı içerisinde yaylalar güneyde yer tutmaktadır. 30–2000 metre yükseklikte çok sayıda yayla bulunmaktadır. Başlıcaları Agara, Soğuksu, Şenyurt, Yazlık, Pınarlık, Akıncılar, Güneşli, Mete, Aydınlı yaylalarıdır. Buzul aşındırmasının etkili olduğu bu kesimde irili ufaklı birçok göl bulunmaktadır. Bunların başlıcaları; Gadit, Sarıgöl, Alacal, Büyükagara , Küçükagara ve karagöllerdir.

İklim özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Yılın en sıcak ayı olan Temmuz'un ortalaması 22.1 °C, en soğuk ayı olan Ocak'ın ortalaması 6.5 °C tur. En yağışlı ay olan Ekim'in yağış ortalaması 266.7 mm. En az yağışlı ay olan Mayıs'ın ortalaması 84.8 mm'dir. Yıllık sıcaklık amplitütü 13.6 °C'dir. Yıllık yağış ortalaması 181.9 mm'dir.[14]

En yağışlı mevsim Sonbahar en az yağışlı mevsim ise İlkbahardır. Fakat mevsimler arasında çok belirgin fark yoktur. Yağış her mevsime düzenli bir şekilde yayılmıştır. Bu düzenli yayılış sıcaklık içinde geçerlidir. Bazı yıllarda görülen ani sıcaklık düşüşü don olaylarına neden olmakta, bundan yöredeki kültür bitkileri oldukça zarar görmektedir.

Bitki örtüsü[değiştir | kaynağı değiştir]

Kıyıdan yaklaşık olarak 750 metre yüksekliğe kadar olan saha, geniş yapraklı kıyı ormanları ile gür ve sık bir orman formasyonu ile aynı zamanda da zengin bir orman altı formasyonundan oluşan bu yükselti basamağı "Kolşik Flora" adıyla da tanınmaktadır. Bu basamağın hakim ağacı Sakallı kızılağaçtır. Diğer türleri Kayın, Kestane, Gürgen, Karaağaç, Çınar ve Ihlamur türleri oluşturur. Bunlardan Sakallı kızılağaç ve Karaağaç akarsu vadileri boyunca ormanların üst sınırına kadar çıkar. Kayın 600-1200 metre arasında sık topluluklar halinde olmak üzere 1500 metre yüksekliklere kadar çıkar. Kestane toplulukları 500-600 metre yüksekliklere kadar görülürken Gürgen seyrek olarak 1800-1900 metreye kadar çıkar. Trabzon hurması ve yabani Kiraz ise ancak 400-500 metre yüksekliğe kadar görülebilmektedir. Yine bu yüksekliklere kadar diğer türlerle karışık olarak Defne, Tespih ağacı ve Şimşir ağacı da görülebilmektedir. Hopa'ya doğru ise kısmen Sarıçama rastlanır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Toplam Şehir Kır
1965[15] 15.766 4.510 11.256
1970[16] 18.113 6.110 12.003
1975[17] 17.347 6.311 11.036
1980[18] 17.772 6.801 10.971
1985[19] 19.016 9.079 9.937
1990[20] 18.351 10.048 8.303
2000[21] 19.347 14.079 5.268
2007[22] 19.136 16.101 3.035
2008[23] 19.189 15.194 3.995
2009[24] 19.132 15.362 3.770
2010[25] 19.319 15.610 3.709
2011[26] 19.362 15.622 3.740
2012[27] 19.602 15.973 3.629
2013[28] 19.899 14.823 5.076

İlçenin nüfusu 2009 genel nüfus sayımına göre 19 132'dir.[29] Bunun 15 362'si ilçe merkezinde, 3 770'i ise köylerde yaşamaktadır. İlçe merkezinde 7 558 erkek ve 7804 kadın, köylerde ise 1 831 erkek ve 1939 kadın bulunmaktadır.[29] Okuma-yazma oranı %96'dır.[30] İlçede 102 erkek ve 731 kadın okuma-yazma bilmemektedir. [30]

Yaş gruplarına bakıldığında en çok 1 562 kişiyle 10-14 yaş arası grup, en az ise 45 kişiyle 90+ gruptur.[31]

Arhavi ilçesindeki nüfusun 15.852'si nüfusa Artvin ili adına kayıtlı iken geri kalan nüfus diğer illerden göçenler ve yabancılardan oluşmaktadır. Diğer illerden gelen nüfus içinde en büyük oran 1.024 kişiyle Rize'ye aittir. Rize'yi 719 kişiyle Trabzon, 224 kişiyle Erzurum, 89 kişiyle Samsun ve Ardahan, 75 kişiyle Bayburt ve 50 kişiyle Ağrı izlemektedir.[32]

Mahalle 2013 [33]
Aşağı Hacılar 1.340
Boğaziçi 4.316
Cumhuriyet 967
Kale 590
Musazade 6.301
Yemişlik 333
Yukarı Hacılar 976

Kültür ve sanat[değiştir | kaynağı değiştir]

Uluslararası Arhavi Kültür ve Sanat Festivali[değiştir | kaynağı değiştir]

Arhavi’nin kültürel potansiyelini açığa çıkarmak, turizmine aktivite kazandırıp, ilçeyi yurtiçinde ve yurtdışında tanıtmak amacıyla Türkiye’de çok yeni bir kavram olan festival düzenleme fikri dönemin kaymakamı Erol Ertuğrul tarafından ortaya atıldı. Kaymakam Erol Ertuğrul’un bu önerisi Arhavi'de büyük destek gördü. Festival Kutlama Komitesi Kaymakam Erol Ertuğrul’un ve Belediye Başkanı Rüştü Hatinoğlu’nun önderliğinde kamu kurum ve kuruluşların amirleri ile ilçenin ileri gelenlerinin katılımıyla oluşturuldu.

Komite, Kabotaj Bayramı'nı da festival programının içine alarak 1–3 Temmuz 1973 gününü festival tarihi olarak kararlaştırdı. Kutlama süresi ise, üç gün üç gece olarak belirlendi. Sonraki yıllarda komitenin aldığı kararla festival atmaca mevsiminin başlangıcı olan Eylül ayına alındı ve adı da Altın Atmaca Kültür ve Sanat Festivali olarak değiştirildi. Türkiye’nin Doğal Yaban Hayvanları Koruma Kararı gereği Bern Sözleşmesi'ni imzalaması ile atmacacılık yasaklandı. Bu yasak festivali de etkiledi ve Altın Atmaca adı kaldırıldı. Festivalin adı ilk adı olan Arhavi Kültür ve Sanat Festivali'ne dönüştü.

12 Eylül 1980 sonrası 3 yıl kesintiye uğrayan festival, 1985 yılında yeniden düzenlenmeye başladı. 1991 yılında dönemin Belediye Başkanı Mehmet Çorbacı tarafından davet edilen 17 yabancı ülkenin sanat elçileri ile birlikte organize edildi ve dünyaya barış ve kardeşlik mesajı verildi.

Arhavi Kültür ve Sanat Festivali, festival boyunca yöreye canlılık kazandırarak yörenin ticari ve turizm potansiyelini arttırdığı gibi yapılan sportif etkinliklerle birçok sporcuyu Türkiye’ye tanıttı. Boks ve atletizmde birçok birincilik alan bu sporcular, bu etkinlikler ile adını duyurdu. Müzik yarışmaları da yine çok sayıda sanatçının Türkiye çapında tanınmasında önemli rol oynadı. Cengiz Kurtoğlu bunlardandır. Arhavi Kültür ve Sanat Festivali, diğer ilçelere de örnek oldu ve çeşitli özellikleri ile ilkleri gerçekleştirdi.

Arhavi Evleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Arhavi Evleri

Arhavi ilçesindeki evlerin yapısal özellikleri genelde Karadeniz mimarisi ile uyum içinde olmasına rağmen işlevsel farklılıklar göstermektedir. Evler zemin kat ile birlikte ya 2 kat ya da 3 kat olarak inşa edilir.

Evin genel yapısı dikdörtgen olup ana giriş genellikle güney yöndedir. Dış duvar ya kare ya da zig-zag ahşap ızgaralar içine doldurulmuş taşlardan yapılır. Zig-zag örgüler içine kullanılan taşlar küçük parçalardan olduğunda dışına genellikle kireç sıva çekilir. Ama bu duvar şekli çoğu evlerde kısmen uygulanır.

Arhavi evlerinin en büyük özelliği coğrafyaya çok uyumlu olmasıdır. Bölgenin nemli olmasına rağmen evler mimari özelliğinden dolayı rutubet kokusu barındırmaz.

Arhavi Yemekleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Laz Mutfağı

Laz mutfağı genelde Karadeniz mutfağı ile karıştırılır. Karadeniz mutfağı özgün olmakla birlikte geleneksel Türk mutfağının bazı çeşitlerini de içine alır. Yani Karadeniz mutfağında Laz mutfağında olduğu gibi karalahana ve hamsi egemenliği yoktur. Diğer bir söyleyişle Karadeniz mutfağı daha zengin bir çeşidi içine almaktadır. Zaten Karadeniz’in hiç de homojen olmayan kültürel dokusunda farklı mutfak kültürleri de doğal olarak oluşmuştur.

Laz mutfağının üç önemli malzemesi vardır. Karalahana, hamsi ve süt ürünleri. Diğer bir deyişle ifade edersek, Laz Mutfağında çeşit zenginliği yoktur. Kısıtlı malzeme ve olanaklarla değişik damak tatları yakalamaya çalışılırken bir yandan da iş yoğunluğundan olsa gerek, öğün atlatma mönülerinin üretildiğini gözlemliyoruz. Lazlar nereye giderlerse gitsinler lahana ve hamsi hiç vazgeçemedikleri bir damak tadıdır. Karalahana değişik çeşitleriyle Laz mutfağında her mevsim ana yemektir. Hamsi mevsim itibariyle kışın taze olarak tüketilir. Lazlara göre kulağına kar suyu kaçmadan hamsinin lezzeti olmaz. Yazın tuzlanmış hamsi tüketilir. Geçmişte hamsinin en ucuz zamanında kasa kasa hamsi alınır temizlenip tuzlandıktan sonra toprak küplerde saklanırdı. Hamsiden başka istavrit, kefal, palamut ve kalkan balığı gibi birkaç çeşit deniz ürünü dışında Lazların balık kültürleri pek yoktur. Ve balık deyince kırmızı pullu dere alabalığını unutmamak gerekir. Yazın olta, serpme ve bazen de derenin yönü değiştirilerek hatırı sayılır alabalık avlanır.

Bazı yemekler:
  • Lu Ncaxeri (Lahana Dövme)
  • Dudeyi (Lahana Ezme)
  • Lu Princoni (Pirinçli Lahana)
  • Sarma (Lahana Sarma)
  • Lu Pancarı (Lahana Pancarı)
  • Kapçaz Makvali Mot’axeri (Yumurtalı Hamsi Tava)
  • Mkvali Get’ağaneri (Peynir Tava)
  • Minci Get’ağaneri (Çökelek)
  • Kapçoni Pilavi (Hamsili Pilav)
  • Xeşi Mak’ayina (El Makarnası)
  • Kapça Mç’k’udi (Hamsili Ekmek)
  • Kapça Geç’veyi (Plekide Hamsili Ekmek)
Bazı tatlılar
  • Bureği (Laz Böreği)
  • Laz baklavası
  • Bulma (Burma)
  • Gem3xineri
  • Sutli (Sütlaç)
  • Lapa
  • Kada (Kek)
  • Xoşmelli
  • Xavla (Bayram Helvası)
  • Şekerleme
  • Termoni

Turizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Özgürlük Anıtı

Gezilecek tarihi ve turistik yerler[değiştir | kaynağı değiştir]

Körfez kıyısına kurulan Arhavi’nin hemen üstünde bir heykel gibi duran Cenevizliler'den kalma Ciha gözetleme kalesi merkez, Ulukent ve Ortacalar Camileri, Ortacalar Çifte Kemer, Orçi Deresi Kemer, Derecik Köyü Kemer, Aşağı Şahinler Köyü Kemer Köprüleri birer sanat harikalarıdır. Ayrıca Dereüstü, Derecik ve Kavak Köylerinde tesis edilen Alabalık üretim çiftliği ve sosyal tesisleri ile restaurantları görülmeye değer yerlerden bazılarıdır. Metruk kilise manzara açısından doyumsuz seyirlerle kayalık mevkindeki Martı Kuşu Cenneti gezilecek önemli yerlerin başındadır.

  • Ciha Kalesi: Yapım tarihi kesin olarak bilinmeyen kalenin Cenevizliler'in deniz ticareti süresince bir gözetleme yeri olarak kullandığı düşünülmektedir. Yaklaşık 50 asker barındıracak mimari özelliğe sahiptir. Hiçbir restorasyon çalışmasının yapılmadığı bu tarihi eserin bulunduğu yerden Rize'nin Pazar ilçesinden Gürcistan’ın Batum şehri arasındaki alanı rahatlıkla gözlemek mümkündür.
  • Çiftekemer Köprüsü: 18. yüzyılda yapılan bir köprüdür. Moloz taş ve kesme taşlardan inşa edilmiştir. Tümüyle merkezkaç kuvveti ile hesap edilerek çok hassas dengeler üzerine kurulmuş bir köprüdür. Taşlar kireç ve yumurta akı ile örülmüştür. Alt kısmı tam daire üzerinden hesap edilmiş ve yan yüzeylerinde korniş çıkıntılar yer almaktadır.
  • Mençuna Şelalesi: Mençuna Şelalesi'ne Çiftekemer Köprüsü’nü geçip Küçükköy yoluna saparak gidebilirsiniz. Şelalenin en güzel görünümü karların eridiği NisanMayıs aylarıdır. Fakat yaz mevsiminde de görüntü iyi sayılır. Mençuna Şelalesi üç basamaktan oluşur. En üst bölümü yaklaşık 50 m yüksekliğinde olup toplam 70 m yi bulmaktadır.
  • Kemer Köprü Köprüsü: Tam daire kemer özelliğinde yapılmıştır. Yapıldığı zaman bilinmemektedir. En az 400 yıl olduğu söylenmektedir. 1994 tarihinde çökmüştür.
  • Derecik Köprüsü: Kemer köprü olarak yapılmıştır. Yapıldığı zaman bilinmemektedir. En az 100 yıllık olduğu söylenmektedir.
  • Gemi Kayası ve Taş Gemi: Balıklı ormanları içerisinde gemiye benzeyen bir kaya görünümündedir. Ulaşımı çok zordur.
  • Arhavi Merkez Cami: Yapılış zamanı kesin bilinmemektedir. Birkaç defa onarım geçirdiği ve minaresinin yakın bir zamanda yapıldığı tespit edilmiştir. Çatı altında gizli kubbesi vardır. Ahşap işlemleri kendine has bir güzelliğe sahiptir.
  • Ulukent Cami: Köylü imecesiyle Hasan adında bir usta tarafından yapıldığı söylenmektedir. Ahşap bölümleri ve işlemleri çok sanatkarane yapılmıştır. Birkaç defa onarım görmüştür. Vakıflar eliyle yeniden onarılmıştır. En az 100 yıllık ömrü olduğunu söylenmektedir.
  • Dikyamaç Camisi: Ulukent camisi özelliklerini göstermektedir. Aynı usta tarafından yapıldığı sanılmaktadır. Vakıflar tarafından onarılmıştır. Minaresi yeni yapılmaktadır.

Kamp yerleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçede kamp yerleri iki aşamada dikkate alınır.

1. Deniz Turizminde kamp yeri, kamping 78 adlı konaklama yeri wc ve elektrik, alışveriş ve akaryakıt hizmetinin yanında eğlence ve dinlenme alanında da çalışmaktadır.

2. Dağ Turizmi, sadece konaklama yerleri mevcut olup telefon ihtiyaçları karşılanabilmektedir. Ciha – Çifte Köprü gibi mevkilerde hizmet vermektedir.

Otel ve restaurantlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Arhavi 1980’lı yıllarda Gürcistan kapısının açılması ile birlikte otel ve pansiyon sayısı bir haylı artmıştır. İlçede Belediye tarifeli 7 adet otel olup, kamu kuruluşlarının misafirhaneleri ile birlikte 500 kişiyi ikamet ettirebilecek durumdadır. Restauranları çok gelişmiş lüks ve iyi hizmetiyle anılmaktadır.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Okuma-yazma oranı %96 olan ilçede Artvin Çoruh Üniversitesine bağlı bir Meslek Yüksek Okulu, dört adet lise, yedi tane ilköğretim okulu, bir ana okulu ve bir halk eğitimi merkezi bulunmaktadır. Ayrıca iki adet özel dersane ve bir adet özel sürücü kursu merkezi de hizmet vermeyi sürdürmektedir.

Meb istatistikleri;[34] Okul/Kurum Sayısı: 22 SBS İl Sıralaması: 5 Derslik Sayısı: 228 Öğrenci Sayısı: 3.851 Öğretmen Sayısı: 282 Derslik Başına Düşen Öğrenci Sayısı İlköğretim: 16 OrtaÖğretim: 18 Mesleki ve Teknik Eğitim: 15

Anaokulları
  • Gaye Çarmıklı Anaokulu
İlkokullar
  • Cumhuriyet İlkokulu
  • Fatih Sultan Mehmet İlkokulu
  • Hacılar İlkokulu
  • Mehmet Nazif Günal İlkokulu
  • Nuri Özaltın 75.Yıl İlkokulu
Ortaokullar
  • Atatürk Ortaokulu
  • Cumhuriyet Ortaokulu
  • Mehmet Nazif Günal Ortaokulu
  • Hacılar Ortaokulu
  • Fatih Sultan Mehmet Ortaokulu
Liseler
  • Arhavi Kanuni Anadolu İmam Hatip Lisesi
  • Arhavi Anadolu Lisesi
  • Arhavi Hüseyin Gürkan Anadolu Lisesi
  • Arhavi Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi
  • Ertuğrul Kurdoğlu Fen Lisesi
  • Orhan Yücel Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi
Yüksekokul

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Arhavi ekonomisi tarıma dayalıdır. Çay, fındık, kivi tarımı yapılmaktadır. Çaykur, Lipton, Ofçay ve Noğaçay firmalarına ait çay fabrikaları vardır. İlçede Ziraat Bankası, İş Bankası, Akbank ve Halkbank banka şubeleri bulunmaktadır.

Sağlık[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçe merkezinde, 54 yatak kapasiteli 1 adet devlet hastanesi ve 1 sağlık ocağı bulunmaktadır. Arhavi'de Aile hekimliği 2010 yılının Ocak ayında başlamıştır. 1982 yılında yapılan eski binanın yerine yapılacak olan 40 yataklı devlet hastanesinin temeli 10 Haziran 2012'de atıldı.[35]

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Arhavispor[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Arhavispor

Arhavi Spor Kulübü 1955 yılında kurulmuştur. Futbol, Hentbol, Boks, Voleybol ve Güreş Şubeleri vardır.

Arhavispor Futbol Takımı Bölgesel Amatör Ligde, Arhavispor Bayan Hentbol Takımı Bayanlar Hentbol 1. Ligi'nde mücadele etmektedir.

Arhavi Majörler Spor Kulübü[değiştir | kaynağı değiştir]

Briç, Voleybol şubeleri vardır.

Arhavi Akademi Spor Kulübü[değiştir | kaynağı değiştir]

Arhavi Akademi Spor Kulübü 2009 yılında kurulmuştur.[36] Karate şubesi vardır.

Arhavi Gençlik Spor Kulübü[değiştir | kaynağı değiştir]

Futbol takımı Artvin Amatör Ligi'nde mücadele etmektedir.

Arhavi Tenis Kulübü[değiştir | kaynağı değiştir]

2009'da kuruldu. Tenis şubesi vardır.[37]

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Kente en yakın havaalanı 38 km uzaklıkta bulunan Batum Havalimanı'dır. Gürcistanla yapılan anlaşma gereği pasaport olmadan havaalanı kullanılabilmektedir.[38] Buradan İstanbul ve Ankara'ya uçuşlar vardır. Trabzon Havalimanı 150 km uzaklıktadır.

Arhavi'nin ana karayolu bağlantısı Karadeniz sahil yoludur. Hopa'ya 11 km, Fındıklı'ya 15 km, Artvin’e 86 km ve Rize'ye 100 km uzaklıktadır.[39]

Şehir içi dolmuş hattı 19 Ağustos 2012'de başladı. 5 minibüs ile çalışan şehir içi dolmuş hattı; tünel mevkii, doğukent, sağlık ocağı, şehir merkezi, terminal noktası, devlet hastanesi, sanayi sitesi, YİBO, Ofçay, Hat-Pek beton ve üniversite yerleşkesi güzergâhında faaliyet göstermektedir.[40]

Arhavi'ye önemli kentlerden karayolu mesafeleri
Şehir İstanbul Ankara İzmir Adana Bursa Antalya Konya Samsun Mersin Gaziantep Kayseri Diyarbakır Balıkesir Van
Uzaklık (km) 1228 900 1498 1067 1235 1458 1054 486 1080 957 747 620 1397 650
Karayolları Genel Müdürlüğü[41]

Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaymakamlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Sıra Kaymakam Başladığı Tarih Ayrıldığı Tarih Sıra Kaymakam Başladığı Tarih Ayrıldığı Tarih
1 Cemil Aytimur 26 Temmuz 1954 13 Temmuz 1955 14 Ali Şanlıer 29 Ağustos 1988 3 Eylül 1990
2 İbrahim Etem Kılıçoğlu 13 Aralık 1956 24 Nisan 1957 15 Mustafa Esen 8 Eylül 1990 4 Eylül 1991
3 Mustafa Bayata 15 Temmuz 1957 3 Mart 1959 16 Sabri Başköy* 29 Temmuz 1991 10 Eylül 1991
4 Kamil Ceylan 21 Mart 1959 4 Ocak 1960 17 Selahattin Başar 10 Eylül 1991 24 Ağustos 1994
5 Tahsin Soylu 28 Mart 1962 29 Temmuz 1963 18 Mehmet Başköy 5 Eylül 1994 1 Eylül 1997
6 Nevzat Büyüköztürk 29 Temmuz 1963 1 Ağustos 1964 19 Harun Kaya 18 Eylül 1997 6 Mart 1999
7 Cemil Alkent 18 Ağustos 1964 19 Ağustos 1965 20 Arif Yıldırım* 20 Temmuz 1999 7 Şubat 2000
8 Muzaffer Yüzgeç* 17 Eylül 1965 26 Ocak 1966 21 Veysel Tiryaki 8 Şubat 2000 23 Temmuz 2000
9 Osman Başyurt 24 Şubat 1969 27 Temmuz 1972 22 Harun Kaya 24 Temmuz 2000 26 Ekim 2001
10 Erol Ertuğrul 7 Kasım 1972 25 Ağustos 1976 23 Akın Varıcıer 26 Ekim 2001 26 Ekim 2005
11 Mustafa Akdoğan 8 Şubat 1978 23 Ağustos 1979 24 Ali Akça 26 Ekim 2005 27 Ağustos 2008
12 Mustafa Uysal 27 Şubat 1980 31 Mart 1980 25 Bülent Bayraktar 12 Eylül 2008 17 Ağustos 2013
13 Turgut Çelenkoğlu 16 Temmuz 1984 16 Ağustos 1988

*Vekil Kaymakam

Belediye Başkanlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Seçildikleri yıllara göre belediye başkanları ve siyasi partileri:

2014 - Coşkun Hekimoğlu AK Parti
2009 - Coşkun Hekimoğlu AK Parti
2004 - Musa Ulutaş CHP
2002 - Musa Ulutaş CHP
1999 - Vasfi Kurdoğlu ANAP
1994 - Vasfi Kurdoğlu DYP
1989 - Mehmet Çorbacıoğlu SHP
1984 - İ.Fethi Özkazanç SODEP
1977 - Kazım Kurdoğlu AP
1973 - Kazım Kurdoğlu AP
1968 - Rüştü Hatinoğlu AP
1963 - H. Sami Galatalı CHP
1963 - Turan Yücel
1958 - Hüsnü Kurt
1952 - Hüsnü Kurt
1950 - Ahmet Kurdoğlu
1949 - Rafet Bayraktar
1938 - Hacıoğlu Cevdet Paksoy
1932 - Kurdoğlu Osman Efendi
1926 - A. Reisoğlu Hilmi Efendi
1920 - Cordanzade Mehmet Ali Ağa

İdari Yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Arhavi ilçesi merkez ve Ortacalar olmak üzere 2 bucağa ayrılır. Merkez bucakta 1 şehir ve 21 köy, Ortacalar bucağında ise 9 köy bulunur. Arhavi şehrinde 7 mahalle bulunur.[42]

Kardeş kentler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ahmet Mican Zehiroğlu (2000). Antik Çağlarda Doğu Karadeniz. İstanbul: Çivi Yazıları Yayınevi. 
  • MÖ 8. yüzyıl Urartu belgelerinde "Kolha". İstanbul: Skani Nena. 2009. 
  • Ali Taşpınar (2004). Rize Tarihi. Rize: Gençlik Kitabevi. 
  • Arhavi Belediyesi
  • Arhavizyon.com
  • Lazika

Dipnotlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "İl ve ilçe alanları". TC Harita Genel Komutanlığı. http://www.hgk.msb.gov.tr/hgk/uygulamalar/haritauygulama/il_ilce_alanlari.pdf. Erişim tarihi: 2014-6-7. 
  2. ^ "Arhavi İlçesi Belediyeleri Coğrafi Bilgileri". http://www.yerelnet.org.tr/ilceler/ilce_belediye_koordinat.php?ilceid=198305. Erişim tarihi: 2014-4-2. 
  3. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUa8fse. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  4. ^ "Türkiye İstatistik Kurumu: ADNKS Nüfus Sayımı Sonuçları". http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_idari_yapi_10sonrasi.RDF&p_il1=8&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html. Erişim tarihi: 2012-1-30. 
  5. ^ Nişanyan, Sevan. "Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri" (Türkçe). nisanyanmap.com. http://www.nisanyanmap.com/?y=arhavi&t=&lv=1&u=1&ua=0. Erişim tarihi: 26 Ağustos 2014. 
  6. ^ Arrianus, Periplus Ponti Euxini Periplus Ponti Euxini
  7. ^ Zehiroğlu, A.M., MÖ 8. yüzyıl Urartu belgelerinde "Kolha" Skani Nena, Sayı:1, İstanbul 2009
  8. ^ a b Ali Taşpınar (2004). "Rize Tarihi". Gençlik Kitabevi. 
  9. ^ "Trabzon livası Mufassal Timar Defteri". 1486. 828. 
  10. ^ "1316 Maarif Salnamesi". 1898. ss. 1106-1111. 
  11. ^ "1321 Maarif Salnamesi". 1903. ss. 600-604. 
  12. ^ a b Devlet Arşivleri, Arhavi.
  13. ^ "Arhavi Tarihi". http://www.arhavizyon.com/index.php/tarih. Erişim tarihi: 2010-7-14. 
  14. ^ "Arhavi İklimi". http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=ARHAVI. 
  15. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BspUkjxY. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtmmfM9Z. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtoQtSV3. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  18. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuJWycL. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  19. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtwDXFWc. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  20. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btxu1dZU. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  21. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btzrd8R2. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  22. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu1dnYiE. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  23. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3SnJKQ. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  24. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCfglAM. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  25. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEikWS3. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  26. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGKQihp. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  27. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxONB0b. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  28. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUa8fse. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  29. ^ a b "Türkiye İstatistik Kurumu: ADNKS Nüfus Sayımı Sonuçları". http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_turkiye_ilce_koy_sehir.RDF&p_il1=8&p_ilce1=1147&p_kod=2&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html. Erişim tarihi: 2012-1-30. 
  30. ^ a b "Arhavi Okuma-Yazma Durumu". http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=ilce_cinsiyet_yas_egitim_top.RDF&p_kod=2&p_il1=8&p_ilce1=1147&p_xkod=okuryazar_kod&p_yas=6&p_yil=2009&p_dil=1&desformat=html&ENVID=adnksdb2Env. Erişim tarihi: 2010-7-14. 
  31. ^ "Arhavi Yaş Grupları". http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=turkiye_il_ilce_yasgr.RDF&p_il1=8&p_ilce1=1147&p_kod=3&p_yil=2009&p_dil=1&desformat=html&ENVID=adnksdb2Env. Erişim tarihi: 2010-7-31. 
  32. ^ "Arhavi Diğer İller". http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=ikametedilen_ilce09sonrasi.RDF&p_kod=2&p_ikil1=8&p_ikilce1=1147&p_yil=2009&p_dil=1&desformat=html&ENVID=adnksdb2Env. Erişim tarihi: 2010-7-31. 
  33. ^ "Arhavi Mahalle". http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_adnks_mahalle_nufus_hepsi.RDF&p_kod=2&p_il1=8&p_yil=2013&p_dil=1&desformat=html. Erişim tarihi: 2014-2-26. 
  34. ^ "Arhavi İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü". Arhavi İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü. http://arhavi.meb.gov.tr/. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2012. 
  35. ^ "Arhavi Devlet Hastanesinin temeli atıldı". Artvin Valiliği. http://www.artvin.gov.tr/?page=haber&file=detay&id=19763. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2012. 
  36. ^ "Arhavi Akademi Spor Kulübü Kuruldu". http://www.arhavipostasi.net/haberdetay.asp?ID=877. Erişim tarihi: 2010-7-14. 
  37. ^ "Arhavi Tenis Kulübü Kuruldu". http://www.arhavipostasi.net/haberdetay.asp?ID=904. Erişim tarihi: 2012-01-28. 
  38. ^ "Batum Havalimanı'nın Hopa Terminali açıldı". http://www.milliyet.com.tr/2007/12/18/son/soneko26.asp. Erişim tarihi: 2012-1-30. 
  39. ^ "Arhavi'ye Ulaşım". http://www.gezi-yorum.net/artvin-arhavi/. Erişim tarihi: 2010-7-14. 
  40. ^ "Arhavi Belediyesi şehir içi dolmuş hattı hizmete girdi". Arhavi Belediyesi. http://www.arhavi.bel.tr/arhavi-haberler/1309-arhavi-belediyesi-sehir-ici-dolmus-hatti-hizmete-girdi.html. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2012. 
  41. ^ "Arhavi'ye önemli kentlerden karayolu mesafeleri". Karayolları Genel Müdürlüğü. http://www.kgm.gov.tr/. Erişim tarihi: 2008-10-31. 
  42. ^ Arhavi Belediyesi Arhavi'deki Mahalleler, Muhtarları ve Telefon Numaraları
  43. ^ "Arhavi Belediyesine komşu ülkeden ziyaret". Arhavi Belediyesi. http://www.arhavi.bel.tr/arhavi-haberler/1303-arhavi-belediyesine-komsu-ulkeden-ziyaret.html. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2012. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]