Zeytinburnu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Zeytinburnu
İlçe
Istanbul location Zeytinburnu.svg
Ülke Türkiye Türkiye
Bölge Marmara
İl İstanbul
İdare
 • Belediye Başkanı Ömer Arısoy (AK Parti)
 • Kaymakam Zekeriya Güney
Yüzölçümü
 • Toplam 11,16 km² (430 mil²)
Rakım 10 m (30 ft)
Nüfus
 (2019[1])
 • Toplam 293,574
 • Yoğunluk 260/km² (680/mil²)
Zaman dilimi UTC+03.00 (TRS)
Posta kodu
340xx

Coğrafi ve sosyal doku[değiştir | kaynağı değiştir]

Surlar
Zeytinburnu Şehir Anıtı

Zeytinburnu’nun güneyinde Marmara denizi, doğusunda Fatih, kuzeydoğusunda Eyüpsultan, kuzeyinde Bayrampaşa, kuzeybatısında Esenler, batısında ise Bakırköy ve Güngören ilçeleri yer alır. İlçenin bugünkü sınırlarını batıda Çırpıcı deresi ile doğuda tarihi kara surları belirler. Marmara kıyı şeridi Yedikule’den Bakırköy’e kadar yaklaşık 2.5 km’dir.

Genel olarak düz bir topografyaya sâhip ilçenin yüzölçümü 11.42 km2 ’dir. 13 mahalleden oluşmaktadır. 44 cadde, 2 bulvar, 991 sokak ve 37 ana artere sahiptir. Tarihte olduğu gibi bugün de uluslararası ulaşım ağının bir parçası olan kara ve demir yolu hatları Zeytinburnu sınırları içinden geçmektedir. Devlet karayollarının (E–5) ilçe sınırlarında kalan kısmı yaklaşık 5 km’dir. Günümüzde Marmaray, Metro, Tramvay, Metrobüs ve İETT ulaşım ağları ve aktarma istasyonlarıyla İstanbul’un her noktasından Zeytinburnu’na ulaşım kolaydır.

Zeytinburnu’nda 50’li yıllardan sonra nüfusun en fazla arttığı zaman dilimi 1990-2000 yılları arasıdır. Bu dönemde İstanbul’un nüfusu % 37 artarken Zeytinburnu nüfusu % 49’luk bir oranla rekor düzeyde artış göstermiştir. Adrese dayalı nüfus kayıt sisteminden elde edilen verilere göre 2019 yılı itibarıyla Zeytinburnu ilçesinin nüfusu 293 bin 574’tür.

Zeytinburnu’nda bugün faaliyet gösteren 25 binden fazla iş yeri, 10 bine yakın imalathane ve 170 fabrika Türkiye ekonomisine hatırı sayılır bir katkı sağlamaktadır. İlçe sakinlerinin önemli bir bölümünün alt ve orta gelir grubundaki aile ve bireylerden oluştuğu bilinmektedir. Türkiye’nin hemen her bölgesinden göçen ailelerle birlikte, zorunlu ya da gönüllü dış göçler nedeniyle Balkanlar, Batı Trakya, Suriye, İran ve Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinden gelen aileler burada bir kültür mozaiğinin parçalarını oluştururlar.[2]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Surlar, Fatih ve Zeytinburnu'nun sınırlarını oluşturur. Sağ tarafta Zeytinburnu görünmektedir.
Zeytinburnu Sahili
Merkezefendi Mahallesi
Yenikapı Mevlevihanesi

Zeytinburnu geçmişte İstanbul’un batıya açılan kapısı, çok önemli bir geçiş güzergâhıydı. Bu konumu nedeniyle daima farklı kültür, dil ve inançların birarada barındığı kozmopolit bir demografiye sahip olmuştur.

Roma ve Bizans devirlerinde Zeytinburnu, Kiklobion burnu adıyla bilinen küçük bir sahil köyü görünümündeydi. Şehri muhafaza eden surların dışında kalarak tehlikelere açık bir konumda olduğu için buranın nüfus yoğunluğu düşüktü. Ancak İstanbul’a gelenlerin son, İstanbul’dan çıkanların ilk menzili olması gibi çok değerli bir özelliği vardı. Böyle olmakla Zeytinburnu kesintisiz bir sosyal hareketliliğin, iktisadi canlılığın odağında yer alıyordu.

Romalılar tarafından M.Ö 2. yüzyılda yapılan ve Adriyatik’i İstanbul’a bağlayan Egnatia yolu buradan geçiyordu. Yaklaşık 1200 km uzunluğundaki Egnatia yolu Roma’yı Roma yapan devasa ulaşım ağının önemli bir kolu, imparatorluğun Balkanlar ve Trakya üzerindeki hâkimiyetinin güçlü bir sembolüydü. Bu güzergâh Osmanlı döneminde de önemini korumuştur.

Zeytinburnu bölgesi büyük oranda Bakırköy’le paralel bir gelişim çizgisi izlemiştir. Bakırköy, Egnatia yolunun sıfır noktasından, yani Ayasofya’nın yanı başındaki Milyon taşından 7 mil uzaklıkta, askeri ve siyasi açıdan güçlü bir merkezdi. Zeytinburnu da Bakırköy’ün her gün gidilip gelinebilen bir dış mahallesi konumundaydı.

5. yüzyıla gelindiğinde Zeytinburnu Bizans imparatorluğunun gözde yerleşim yerlerinden biri oldu. Bu yüzyılın ikinci yarısında imparator I. Leo’nun Panayia Kilisesi’ni ve hemen yanındaki Balıklı Ayazması’nı inşa ettirmesi, yine imparator I. Iustinianos’un söz konusu kiliseyi onararak genişletmesi ve o günden bugüne bazı patrik cenazelerinin bura12 ya defnedilmesi bölgenin Hristiyanlık açısından önem kazandığını göstermektedir. 9. yüzyılda imparator I. Basileios tarafından Balıklı Ayazması civarında inşâ edilen Piyi Sarayı sayesinde burası tam anlamıyla bir cazibe merkezine dönüştü. Ayazma ile birlikte, Çırpıcı Çayırı da halkın kutsal gün ve bayramlarda, panayırlarda geldikleri yerler arasındaydı.

İstanbul’un fethini müteakip Fatih Sultan Mehmed’in Haliç’le Marmara denizi arasında II. Theodosius zamanından kalma kara surlarını takviye ederek Yedikule Hisarı’nı inşâ ettirmesiyle Zeytinburnu’nun önemi daha da arttı.

Rivayete göre, İstanbul’un fethi esnasında ordu içinde su ihtiyacı had safhadayken gökyüzünde uçuşan kazlar görülmüş, kazların görüldüğü yerde yapılan araştırmaların sonunda temiz bir su kaynağı keşfedilmişti. Bu uğurlu hadisenin anısına buraya üzerinde kaz kabartması bulunan bir çeşme yaptırıldı. O günden itibaren bu çeşme yüzünden Kazlıçeşme olarak anılan bölge Fatih tarafından kasap ve debbağ esnafına tahsis edildi. Burada irili ufaklı birçok salhane (mezbaha) ve yüzlerce tabakhane kuruldu. Atölyelerden çıkarılan deri Osmanlı ordusunun ihtiyacını büyük oranda karşılıyordu. Kesilen hayvanların iç yağlarından mum yapılan mumhanelerin de Kazlıçeşme’ye gelmesiyle birlikte burası entegre işleyen bir üretim merkezine dönüştü. İktisadi canlılığa paralel olarak Kazlıçeşme ve çevresinde yerleşim sayısı çoğaldı.

Zeytinburnu, mescitleri, Erikli Baba, Merkez Efendi, Seyyid Nizam gibi manevi şahsiyetlerin etrafında kurulan tekke ve dergâhları, mevlevihanesi ve külliyeleri sayesinde Evliya Çelebi’nin tabiriyle “leb-i deryâda mamur” bir Osmanlı şehri olma niteliğine erişti. Kara surları boyunca uzanan meşhur bostanlarında çeşit çeşit sebze yetiştiriliyor, buradan toplanan zerzevat İstanbul’un ihtiyacını büyük oranda karşılıyordu. Surdışı aynı zamanda devasa bir mezarlık alanıydı. İlk olarak Fetih şehitlerinin defnedildiği bu eski Türk mezarlıkları sanatsal değeri yüksek mezar taşlarıyla adeta bir açık hava müzesi görünümündedir.

Haritada ilçeye isminin veren burun ile Yenikapı Mevlevihanesi, Balıklı Semti ve Çırpıcı Çayırı belirtilmiştir. Ayrıca, ilçenin deniz kıyısında Yedi-Kuleli Köy isimli bir yerleşim yeri gösterilmiş.

Zeytinburnu 19. yüzyılda Osmanlı sanayileşmesinin 14 ilk büyük adımlarına tanıklık etti. Geleneksel üretim yapan tabakhanelerin yanına yeni teknolojiyle demir, çelik, mavzer-fişek, şimendifer, kimyahane ve dokuma fabrikaları kuruldu. Zeytinburnu arazisinin düzlüğü, demiryolu ve karayollarına yakınlık ve zengin su kaynakları modern sanayinin burada kurulmasının başlıca sebepleridir.

Sanayileşme hamlelerini takiben suriçiyle fabrikalar arasında irtibatı sağlayan toplu ulaşım hatları devreye girdi. Sirkeci’den Avrupa demir yolu hattına bağlanan Rumeli demiryolu Zeytinburnu üzerinden geçti.

Kazlıçeşme dericiler.jpg
Tabakhane.jpg

Zeytinburnu’nun şehirleşmesi Cumhuriyet döneminin radikal değişimlerinden payını aldı. 20. yüzyılın başında Kazlıçeşme civarındaki yerleşimlerden ve kıyı şeridindeki tabakhanelerden ibaret olan Zeytinburnu, İstanbul Belediyesi tarafından 1947 yılında Kazlıçeşme Organize Sanayi Bölgesi olarak planlandı. İki yıl sonra yapılan yeni planlamaya göre ise İstanbul’da ağır sanayi bölgelerinden ikisi Zeytinburnu sınırları içinde kalıyordu. Bu kararlarla birlikte Zeytinburnu göç olgusuyla ve gecekondu mahalleleriyle tanıştı. Zeytinburnu o yıllarda İstanbul surları ile Bakırköy arasındaki düzlük arazide bir bucak statüsündeydi. İlçenin bugünkü sınırlarının batısı Bakırköy’e, doğusu ise Fatih’e bağlıydı. 1955 yılında yapılan sayıma göre 17 bin 585 kişi olan nüfus 1960’a gelindiğinde 5 katına çıkmıştı. Normalin üstünde seyreden nüfus artışı idari yönetim açısından sıkıntılar doğurunca 1957 yılında çıkarılan bir yasayla Zeytinburnu ilçe statüsüne yükseltildi ve İstanbul’un 14. ilçesi olarak yerel idaresine kavuştu.

1990’lı yıllara gelindiğinde 160 binlere varan nüfusuyla ilçe, sosyolojisi tamamen değişmiş, gecekonduların yerine dikilen apartmanlarla bir rant sahasına dönüşmüş durumdaydı. Güneyden ve kuzeyden önemli kara ve demir yollarına sahip olan Zeytinburnu’nda sanayi ve ticaret lojistiğinin kesintisiz sağlanması için 50’li yıllardan itibaren dile getirilen bir liman bölgesinin oluşturulması fikri 1997 yılında gerçek oldu. Zeyport adıyla anılan bu liman, özellikle Karadeniz’e kıyısı olan ülkelerle yapılan ticaret açısından önemini korumaktadır.

2000’li yıllar bir kimlik arayışına giren Zeytinburnu’nun kaderinde oldukça önemli bir aşamayı ifade etmektedir. Bu yıllarda, tarihî dokuyu ortaya çıkarmayı amaçlayan kentsel dönüşüm projeleri, devasa altyapı çalışmaları, kapsamlı çevre düzenlemeleri ve ulaşım yatırımları hayata geçirildi. Hızlı ve dengesiz sanayileşme yüzünden yoğun göç dalgasına maruz kalan ilçenin kronik sorunları fonksiyonel yöntemlerle çözüldü. Yine bu dönemde fiziki hizmetlerin yanı sıra, ilçenin kültürel ve sosyal bakımdan gelişmesini sağlayacak yatırımlara ağırlık verildi. Şehirlilik bilincinin önemi vurgulandı. Günümüzde Zeytinburnu, tarihî dokuyu ihya eden, yerel değerlerle uyumlu bir kentsel dönüşüm modeli olarak tasarlanmış Kültür Vadisi gibi kapsamlı projeler sayesinde İstanbul’un önde gelen kültür ve inanç turizmi destinasyonları içinde yer almaktadır. Zeytinburnu’nun köklü dönüşümü birçok ilçeye model teşkil etmektedir.[3][4]

Bucak oluşu[değiştir | kaynağı değiştir]

Zeytinburnu ilçesi toprakları 1953 yılına değin doğusu Fatih ilçesi batısı Bakırköy ilçesi topraklarında kalan bir yöre olarak yönetildi. 1950 yıllarında artık Fatih veya Bakırköy ilçesinden yönetimi yapılamayan bu yörenin yönetimsel bir örgüte kavuşturulması düşünülmeye başlandı. 30 Temmuz 1953 tarihinde Fatih ilçesine bağlı Zeytinburnu Bucağı olarak örgütlendirildi. Batı bölümü yine Bakırköy ilçesine bağlı olarak kaldı.

İlçe oluşu[değiştir | kaynağı değiştir]

Belgradkapı

1953 yılına kadar doğusu Fatih, batısı Bakırköy ilçesine bağlı bir bölge iken, 30 Temmuz 1953 tarihinde Fatih ilçesine bağlı Zeytinburnu bucağı, 1 Eylül 1957 tarihinde ise İstanbul’un 14. ilçesi olmuştur. İstanbul Belediyesi’ne bağlı Şube Müdürlüğü olarak belediyecilik hizmet ve faaliyetlerini yürüten Zeytinburnu, 09.07.1984 tarih ve 18453 sayılı Resmi Gazetede 22 yayımlanan 3030 sayılı Kanun ile İlçe Belediyesi statüsüne kavuşmuştur.

Mücavir alanı olmayan ve şehir merkezinde bulunan Zeytinburnu, idari bakımdan mahallelere ayrılmıştır. İlçede; 13 mahalle, 27 park, 43 cadde, 2 bulvar, 37 ana arter, 992 sokak ve 15.774 bina bulunmaktadır.

Ekonomi ve Ticari Yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Zeytinburnu, hem işyeri hem de sigortalı çalışan sayısı yönünden yoğunluk gözlemlenen ilçeler arasındadır. İlçede 10’dan fazla işçi çalıştıran tesis sayısı oldukça fazladır.

İlçe, 25 bin civarındaki işyeri, 10 bin civarındaki imalathanesi ve pek çok fabrika ile ülkedeki önemli üretim alanlarından biridir. Tekstil, örme sanayisi, dericilik, ev mefruşatı, metal eşya gibi sektörler ilçe ekonomisinde öne çıkmaktadır. İlçenin millî gelire katkısı da yüksektir. Sanayi sektöründeki işgücünün payı ülke ve İstanbul geneline göre Zeytinburnu’nda daha yüksektir. İşgücünün sektörler itibarıyla dağılımı, Türkiye genelinde gelişmekte olan ülkelerin özelliklerini gösterirken İstanbul ve özellikle Zeytinburnu’nun yapısı, sanayileşmiş ülkelerin özelliklerini yansıtmaktadır.

Deri konfeksiyonu denilince akla ilk gelen yer Zeytinburnu’dur. Kazlıçeşme’nin yıkılmasından sonra deri sanayisi Tuzla, Çorlu, Balıkesir gibi başka yerlere taşınmıştır. Ancak dericilik ilçeden uzaklaşmamış, Zeytinburnu ham derinin işlendiği yer olmaktan çıkarak işlenmiş derinin satışa sunulduğu bir merkeze dönüşmüştür. Zeytinburnu, ülke dışında işlenen her türden derinin de satışa sunulduğu bir merkez haline gelmiştir. Bu anlamda showroomlarıyla Zeytinburnu, dünyanın en büyük deri piyasalarından birini oluşturmaktadır.

Zeytinburnu, örme sanayisinde de ileri gitmiştir. Ülke içindeki muhtelif yerlerde üretilen kumaşlar, ilçede satışa sunulmaktadır. Ev mefruşatı alanında da Türkiye’nin en büyük firmaları ilçede yer almaktadır. Türkiye’de ilk 500’e giren firmaların 26’sı ilçemizde bulunmaktadır. Zeytinburnu’nda büyük işletme ve tesislerin yanı sıra atölyeler, torna-tesviye dükkânları ile dökümhaneler de bulunmaktadır.

1998 yılında bavul ticaretine yönelik sefer yapan gemiler için Salıpazarı Limanı’nın yeterli olmaması üzerine, DTO’nın girişimi ve Denizcilik Müsteşarlığı’nın izni ile ZEYPORT A.Ş. kurulup, 1999 yılı Mayıs ayında hizmete açılmıştır. İstanbul Valiliği’nin kararı gereği, boğazlardan transit geçen ve İstanbul liman sınırları içerisinde demirleyen gemilerle acente motorları teması, tek nokta olan ZEYPORT’tan yapılmaktadır.[5]

Tarihi ve Kültürel Mekanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarihi Yapılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Zeytinburnu Kara Surları
  • Surlar 1.jpg
  • Surlar 2.jpg
  • Surlar 3.jpg
  • Kapılar : Altınkapı, Belgrad Kapı, Silivri Kapı, Mevlana Kapı ve Topkapı
  • Altınkapı.jpg
  • Topkapı 1.jpg
  • Surlar 4.jpg
  • Kazlıçeşme
  • Kazlıçeşme 4.jpg
  • Kazlıçeşme 3.jpg
  • Kazlıçeşme 5.jpg
  • Zeytinburnu Mozaikleri
  • Mozaik Oda.jpg
  • Mozaik .jpg
  • Mozaik---.jpg

Dini Yapılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Merkezefendi Külliyesi
  • Merkezefendi Camii ve Türbesi.jpg
  • Merkezefendi Camii 3.jpg
  • Merkezefendi türbesi .jpg
  • Seyyidnizam Tekkesi ve Camii
  • Seyitnizam Camii 2.jpg
  • Seyitnizam Camii.jpg
  • Seyitnizam Camii 3.jpg
  • Arakiyeci İbrahim Ağa Camii
  • İbrahim ağa camii.jpg
  • İbrahim ağa camii 2.jpg
  • Kazlıçeşme Fatih Camii
  • Kazlıçeşme Fatih Camii.jpg
  • Kazlıçeşme Fatih Camii 2.jpg
  • Kazlıçeşme Fatih Camii 3.jpg
  • Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii
  • Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii.jpg
  • Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii 3.jpg
  • Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii 2.jpg
  • İlyaszade camii
  • Ilyaszade Camii 2.jpg
  • Ilyaszade Camii.jpg
  • Ilyaszade Camii 3.jpg
  • Hacı Mahmut Ağa Mescidi
  • Hacı Mahmut Ağa Mescidi 2.jpg
  • Hacı Mahmut Ağa Mescidi.jpg
  • Hacı Mahmut Ağa Mescidi 3.jpg
  • Belgradkapı Camii
  • Belgradkapı Camii 1.jpg
  • Belgradkapı Camii 3.jpg
  • Belgradkapı Camii 2.jpg
  • Erikli Baba Tekkesi
  • Erikli Baba Tekkesi 2.jpg
  • Erikli Baba.jpg
  • Erikli Baba Tekkesi.jpg
  • Balıklı Rum Kilisesi ve Ayazması
  • Balıklı Ayazma ve Kilisesi.jpg
  • Balıklı Ayazma İç.jpg
  • Ayazma.jpg
  • Balıklı Ermeni Kilisesi
  • Balıklı Ermeni Kilisesi 2.jpg
  • Aya Paraskevi Kilisesi
  • Aya paraskevi kilisesi.jpg
  • Aya paraskevi kilisesi 2.jpg

Kültürel Merkezler ve Müzeler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kazlıçeşme Sanat
  • Kazlıçeşme Sanat Drone.jpg
  • A80I3310.jpg
  • Galeri iç.jpg
  • Abdülbaki Paşa Darülkurrası
  • Abdülbaki Paşa 3.jpg
  • Abdülbaki Paşa 1.jpg
  • Abdülbaki Paşa.jpg
  • Yenikapı Mevlevihanesi
  • Yenikapı Mevlevihanesi.jpg
  • Mevlevihane sema gösterisi.jpg
  • Yenikapı Mevlevihanesi 2.jpg
  • Zeytinburnu Kültür Sanat Merkezi
  • Zeytinburnu Kültür Sanat 2.jpg
  • Zeytinburnu Kültür Sanat.jpg
  • Reis Bey Tiyatro Oyunu.jpg
  • Kazlıçeşme Kültür Merkezi
  • Kazlıçeşme Kültür Merkezi.jpg
  • Kazlıçeşme Kültür Merkezi 2.jpg
  • Kazlıçeşme Kültür Merkezi 3.jpg
  • Türkiye Fotoğraf Vakfı
  • Fotoğraf Vakfı .jpg
  • Merkezefendi Millet Kıraathanesi
  • Merkezefendi Millet Kıraathanesi 3.jpg
  • Merkezefendi Millet Kıraathanesi.jpg
  • Merkezefendi Millet Kıraathanesi 2.jpg
  • Seyyid Nizam Millet Kıraathanesi
  • Seyyidnizam Millet Kıraathanesi.jpg
  • Seyyidnizam Millet Kıraathanesi 2.jpg

Anıt Mezarlar ve Türbeler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Turgut Özal
  • Turgut Özal Anıtı.jpg
  • Turgut Özal Anıtı 3.jpg
  • Turgut Özal Anıtı 2.jpg
  • Adnan Menderes
  • Adnan Menderes Anıt Mezarı 3.jpg
  • Adnan Menderes Anıt Mezarı.jpg
  • Adnan Menderes Anıt Mezarı 2.jpg
  • Derya-i Ali Paşa
  • Derya-i Ali Baba Türbesi.jpg
  • Yedi Şehitler
  • Yedi Şehitler Türbesi 2.jpg
  • Yedi Şehitler Türbesi.jpg
  • Topçu Esat Ağa Türbesi
  • Dökümcü Ahmet Usta Türbesi
  • Elekçi Baba Türbesi

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçede 8 adet vakıf üniversitesinin yerleşkesi vardır. Bunlar;

  • Yeni Yüzyıl Üniversitesi
  • Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
  • Koç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Kampüsü
  • Biruni Üniversitesi
  • Arel Üniversitesi
  • İstinye Üniversitesi
  • Sağlık ve Teknoloji Üniversitesi
  • Ayvansaray Üniversitesi

Spor Tesisleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Zeytinburnu Stadyumu
  • Abdi İpekçi Arena
  • Zeytinburnu Buz Pisti
  • Merkezefendi Spor Tesisleri
  • Hasan Doğan Spor Tesisleri
  • Merkezefendi Yüzme Havuzu Kompleksi
  • Beştelsiz Yüzme Havuzu  

Yemek[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Belgrad Kapı Sosyal Tesisleri
  • Merkezefendi Köftecileri
  • Zennup 1844
  • Pirpirim Gaziantep Mutfağı
  • Manastır Cafe
  • Fetih Cafe
  • Çınaraltı Restaurant
  • Çorba Konağı
  • Çatı Kebap
  • Korgan Uygur Sofrası
  • Özen Lokantası
  • Haydin İstanbul
  • Kadayıfzade

Zeytinburnunda Kabri Bulunan Ünlüler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Abdurrahman Nâfiz Paşa
  • Abdülhak Adnan Adıvar
  • Abdülhak Şinâsi Hisar
  • Adnan Menderes
  • Ahmed Kemâl Dede
  • Aşçı Dede
  • Dr. Rızâ Nûr
  • Ekrem Hakkı Ayverdi
  • Fatin Rüştü Zorlu
  • Hakkı Tarık Us
  • Halide Edip Adıvar,
  • Hamdullah Suphi Tanrıöver
  • Hasan Polatkan
  • Hattat Kayışzâde Hâfız Osman Nuri Efendi
  • Hattat Mehmed Hulûsi Efendi
  • Hattat Mehmed Şevkî Efendi
  • Hattat Mustafa Halim Özyazıcı
  • Hattat Suud Yavsi (el-Mevlevî)
  • İbnülemin Mahmud Kemal İnal
  • İsmail Saib Sencer
  • Kenan Büyükaksoy (Rıfâi)
  • Muharrem Nuri Birgi
  • Mûsa Muslihiddin (Merkez Efendi)
  • Mükremin Halil Yinanç
  • Necmeddin Erbakan
  • Nizameddin Nazif Teepedelenlioğlu
  • Nurettin Topçu
  • Nuri Arlasez
  • Prof. Dr. Bilge Seyidoğlu
  • Prof. Dr. Nur Güler
  • Prof. Dr. Orhan Okay
  • Ressam İbrahim Çallı
  • Ressam Sami Yetik
  • Sadettin Kaynak
  • Sâmiha Ayverdi
  • Seyyid Nizam Hazretleri
  • Şemseddin Yeşil
  • Şeyh Sinan Erdebilî
  • Tahir Olgun (Tâhirü’l-Mevlevî)
  • Tahsin Öz
  • Tanbûri Cemîl Bey
  • Tepedelendi Ali Paşa ve Çocukları
  • Turgut Özal

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Zeytinburnu'nun mahalleleri ve komşu ilçeleri

İstanbul Ticaret Odası desteğiyle Prof. Charles W. M. Hart'ın 1962'de hazırladığı "Zeytinburnu: Gecekondu Bölgesi" adlı eserde yerel halkın %51,8'inin yurt dışı doğumlu olduğu belirtilmektedir. Yurt dışından gelenlerin çoğunluğu Bulgaristan ve Yugoslavya doğumludur, bu ülkeleri Yunanistan ve Romanya doğumlular izler. Türkiye kökenli nüfusta benzer şekilde İstanbul asıllı değildir. Yurt içinden gelip Zeytinburnu'na yerleşenlerin %48,7'si Karadeniz bölgesindendir. Diğer bölgelerden gelenlerde çoktan aza doğru şu şekildedir; Doğu Anadolu, Trakya ve İç Anadolu. Fakat bunlar 1960 yılının verileridir. Günümüzde tabakhaneler kaldırılana kadar ilçede temel sektör dericilik olduğu için yoğun hayvancılık ile uğraşan Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinden, Zeytinburnu'na yoğun göç olmuştur. Bunun yanında yurt dışı göçte durmamıştır. Kazaklar, Uygurlar, Afganistan' kökenli Türkler, Batı Trakya Türkleri ve Bulgaristan Türkleri 1960'lar sonrasında da ilçeye yerleşmeye devam etmişlerdir.

Günümüzde ilçede yaklaşık 15.000 Turkistan kökenli insan vardır. Temel olarak iki dalga halinde gelmişlerdir. Birinci aşama Adnan Menderes'in izniyle 1952-53 yıllarında yerleşenlerdir. İkinci etapta gelenler ise Afganistan'da yaşayan Türk soylu (ağırlıklı olarak Özbek) insanlardır. Bunlarda 1980'lerde ilçeye gelmiştir.

Zeytinburnu Bucağı
1955[6] 17.585
Yıl Toplam
1960[7] 88.341
1965[8] 102.874
1970[9] 117.905
1975[10] 123.548
1980[11] 124.543
1985[12] 147.849
1990[13] 165.679
2000[14] 247.669
2007[15] 288.743
2008[16] 288.058
2009[17] 290.147
2010[18] 292.430
2011[19] 293.228
2012[20] 292.407
2013[21] 292.313
2014[22] 287.223
2015[23] 289.685
2016[23] 287.897
2017[23] 287.378
2018[23] 284.935
2019[23] 293.574
2020[23] 283.657

Mahalleler[değiştir | kaynağı değiştir]

Zeytinburnu ilçesine bağlı 13 mahalle bulunmaktadır.

Politika[değiştir | kaynağı değiştir]

Yerel Seçimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Zeytinburnu Belediye Başkanları ve Partileri[24]
Yıl Belediye Başkanı Parti Oy Oranı
1984 Muzaffer Çavuşoğlu ANAP %44,27
1989 Hasan Yılmaz SHP %28,55
1994 Adil Emecan DSP %28,95
1999 Murat Aydın FP %27,70
2004 Murat Aydın AK Parti %52,71
2009 Murat Aydın AK Parti %44,20
2014 Murat Aydın AK Parti %49,2
2019 Ömer Arısoy AK Parti %50,42

Genel seçimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Parti Oy Oranı
1983 HP %42
1987 ANAP %39
1991 %30
1995 RP %23
1999 DSP %30
2002 AK Parti %41
2007 %46
2011 %51
Haziran 2015 %41
Kasım 2015 %51
2018 %44

Popüler Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Büyükşehre göç ve sanayileşme olguslarıyla hızla büyüyen Zeytinburnu, işçi ve gecekondu temelı filmler için çekim mekanı olmuştur. 60'larda çekilen ödüllü film Üç Tekerlekli Bisiklet ve Hayat Bazen Tatlıdır filmlerinin bazı sahneleri ilçede çekilmiştir. Yeşilçam dönemi komedi tarzı yapımlarıyla hatırlanan Kemal Sunal'ın Bekçiler Kralı filmi, Zeytinburnu'na atanan bir bekçinin hikâyesini anlatır.[25]. Bunun dışında surları dekor olarak kullanan filmlerde vardır. Türk sinemasının ilk salt işçi temalı filmlerinden sayılan olan Tarık Akan'ın rol aldığı Çark filmi ilçede bulunan deri işçilerinin yaşamını konu alır.

Sağlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Ermeni Hastanesi

İlçede faaliyet gösteren hastaneler şunlardır:

  • Yedikule Göğüs Hastalıkları Hastanesi
  • Zeytinburnu Semiha Şakir Doğum Evi Kadın Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi
  • Özel Balıklı Rum Hastanesi
  • Özel Surp Pırgiç Ermeni Hastanesi
  • Özel Avrasya Hastanesi
  • Özel Sante Plus Hastanesi
  • Koç Üniversitesi Hastanesi

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Marmaray, Kazlıçeşme İstasyonu

Kardeş belediyeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Zeytinburnundan Güneşin Doğuşu, Gökalp Mahallesi

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS)". 2 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mart 2015. 
  2. ^ Zeytinburnu Rehberi (PDF). Zeytinburnu Belediyesi. 
  3. ^ "Zeytinburnu Rehberi" (PDF). Zeytinburnu Belediyesi. 
  4. ^ Zeytinburnu Rehberi (PDF). Zeytinburnu Belediyesi. 
  5. ^ "Zeytinburnu Rehberi" (PDF). 4 Nisan 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  6. ^ "Tarihçe". zeytinburnu.istanbul. 14 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ocak 2017. 
  7. ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1963). "1960 Genel Nüfus Sayımı: İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibariyle nüfus" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020. 
  8. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  18. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  19. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  20. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  21. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  22. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  23. ^ a b c d e f
  24. ^ "yerelnet.org.tr, Zeytinburnu Belediyesi". 20 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Haziran 2011. 
  25. ^ kemalsunalfilm.com

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Commons'ta Zeytinburnu ile ilgili çoklu ortam kategorisi bulunur.