Egnatia Yolu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Egnatia Yolu'nun güzergâhı.
Kavala (Neapolis) yakınlarındaki antik Egnatia Yolu
Radozda yakınlarındaki Egnatia Yolu kalıntıları
Resne, Makedonya kenarındaki Egnatia Yolu, şimdilerde A-3 otoyolunun bir parçasıdır

Egnatya Yolu ya da Via Egnatia (Yunanca: Ἐγνατία Ὁδός) MÖ 2. yüzyılda Roma Cumhuriyeti tarafından inşa edilen yoldur. Roma'nın İlirya, Makedonya ve Trakya bölgelerinden geçer. Yolun geçtiği bölgeler günümüz dünyasında Arnavutluk, Makedonya, Yunanistan ve Türkiye topraklarındadır.

Adriyatik kıyısındaki Dyrrachium'dan (bugünkü Dıraç) başlayan, Genusus nehri (İşkomi) boyunca zorlu bir rotayı takip eden yol Candaviae (Jablanica) dağlarını aşarak Ohri Gölü civarındaki yüksek yörelere varır. Ardından güneye döner, çeşitli yüksek dağ geçitlerini takip ederek Selanik'te Ege Denizi'nin kuzey kıyısına varır. Buradan Trakya boyunca Bizantion'a (sonradan Konstantinopolis, şimdi İstanbul) gider.[1] Yaklaşık 1,120 kilometrelik (696 mil / 746 Roma mili) mesafeyi kaplar. Diğer ana Roma yolları gibi yaklaşık altı metre (19.6 ft) genişliğindedir, geniş çok kenarlı taşlar veya katı kum katmanıyla kaplanmıştır.[2]

Yapımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Yolun yapımını konu alan ana yazılı kaynaklar Strabon'un Coğrafya'sı ve Hebrus (Meriç) nehrinde Trakya ve Makedonya sınırını ve yolun 860 kilometrelik kısmını belirten birtakım mil taşlarıdır. Mil taşlarındaki iki dilli yazıtlar, Makedonya prokonsülü Gnaeus Egnatius'un yapımını düzenlediğini kaydeder ancak tam tarih belirsizdir ve büyük olasılıkla adını inşacısından almıştır.[3] Polibios ve Cicero'nun açıkladığı gibi önceleri İlirya'dan Bizantion'a giden eski bir askeri yolun, Romalılar tarafından geliştirilmesi ve/veya üzerine inşa edilmesiyle yapılmış olabilir.[4]

Egnatya Yolu, Adriyatik Denizi'nden İstanbul Boğazı'na uzanan Roma kolonilerini birbirine bağlamak amacıyla inşa edilmiştir. Egnatya ve Appian yollarının sonu, Adriyatik Denizi'nin doğu ve batı kıyılarında neredeyse birbirlerine karşıt bir konumdadır. Yol, güney Balkanlar kolonilerine doğrudan Roma'ya erişim sağlıyordu. Ayrıca, İlirya'yı daha kuzey bir rotadan geçen yolun Augustus tarafından açılışına dek bu yol doğu Akdeniz'deki imparatorluğunun Roma ile ana bağlantısıydı. Birçok kez tamir görmüş ve uzatılmıştır ancak Roma'nın iç savaşları nedeniyle uzun dönemler boyunca bakımsız kalmıştır.

Yol, ikinci misyonerlik yolculuğu sırasında Filippi'den Selanik'e giderken Pavlus tarafından kullanılmıştır (Elçilerin İşleri 16-17). Ayrıca Roma tarihinde birçok kilit anlarda önemli bir rol oynamıştır: Büyük Roma iç savaşı sırasında Jül Sezar'ın ve Pompey'in askerleri Egnatya Yolu boyunca ilerlemiştir; Kurtarıcıların iç savaşında Marcus Antonius ve Octavian, Cassius ve BrutusFilippi Muharebesindeki vahim karşılaşmalarına dek Egnatya Yolu boyunca takip etmiştir. Günümüze ulaşan mil taşları, imparator Trajan'ın Arşaklılara karşı 113'teki seferi öncesi yolun kapsamlı biçimde bakıma aldığını kaydeder. Yine de, MS 5. yüzyıldan sonra bölgedeki şiddetli istikrarsızlığın sonucu olarak yolun büyük bölümü kullanım dışı kalmıştır.[3] Bir 5. yüzyıl tarihçisi Egnatya Yolu'nun batı bölümlerinin yolcuların zorlukla geçebileceği kadar kötü bir durumda olduğunu belirtmiştir.[5]

Roma sonrası kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Sonraki yıllarda yol, Bizans İmparatorluğu'nun ana yolu olarak yeniden canlandırılmıştır. Prokopius'un aktardığına göre yol Bizans imparatoru I. Justinianus tarafından 6. yüzyılda onarılmıştır, buna rağmen harap durumdaki yol fiilen ıslak havalarda kullanım dışı kalmaktaydı.[5] Batı Avrupa ile gerçekleştirilen karayolu ticaretinin neredeyse tümü Egnatya Yolu'nu takip etmekteydi. Haçlı Seferleri sırasında kara yoluyla doğuya yapılan yolculuklar Anadolu'ya geçmeden önce İstanbul'a değin bu yolu takip etmiştir. Dördüncü Haçlı Seferinin sonunda yolun denetimi, Bizans ardılları olan İznik İmparatorluğu ve Epir Despotluğu için olduğu gibi Latin İmparatorluğu için de hayati önem taşımaktaydı.

Osmanlı Türklerinin ilk Avrupa fetihleri sırasındaki Sol Kol'u da Egnatya Yolu'nu takip etmekteydi.[6]

Günümüzün çağdaş otoyolu olan Egnatia Odos, Meriç nehri kenarındaki Türk sınırı ve Selanik arasında Egnatya Yolu'na paralel bir yol izler. Antik öncülüne imada bulunma amacıyla adı Yunancada "Egnatya Yolu" demektir.[7]

Yol üzerindeki ana şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Batıdan doğuya doğru sıralanmıştır.

Antik adı Günümüzdeki adı Ülke
Dyrrachium Dıraç Arnavutluk
Claudiana Peklin (Peqin) Arnavutluk
Apollonia Pojani köyü yakınları (Fier'in 7 km kuzeyi) Arnavutluk
Masio Scampa Elbasan (İlbasan) Arnavutluk
Lychnidos Ohri Makedonya
Resen Resne Makedonya
Heraclea Lyncestis Manastır Makedonya
Florina Florina Yunanistan
Edessa Vodina Yunanistan
Pella Alakilise Yunanistan
Thessalonica Selanik Yunanistan
Pydna Muhtemelen Kitros, günümüzdeki Pidna'nın 6 km güney batısı Yunanistan
Amphipolis Amfipolis Yunanistan
Filippi Kavala'nın 14 km kuzey batısı Yunanistan
Neapolis Kavala Yunanistan
Traianoupolis Traianoupoli Yunanistan
Kypsela İpsala Türkiye
Aenus Enez Türkiye
Aproi Kermeyan Türkiye
Hadrianapolis Edirne (ana Egnatya Yolu üzerinde değil) Türkiye
Perinthus, sonradan Heraclea Marmara Ereğlisi Türkiye
Caenophrurium Silivri'deki Sinekli Türkiye
Selymbria Silivri Türkiye
Melantias Küçükçekmece'deki Yarımburgaz mahallesi yakınları Türkiye
Rhegion Küçükçekmece, İstanbul'un 15 kilometre batısı Türkiye
Hebdomon Bakırköy Türkiye
Bizantion, sonradan Konstantinopolis İstanbul Türkiye

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Richard J. A. Talbert, Barrington atlas of the Greek and Roman world: Map-by-map Directory, p. 749. Princeton University Press, 2000. ISBN 0-691-04945-9
  2. ^ Elena Koytcheva, "Logistical problems for the movement of the early crusaders through the Balkans: transport and road systems", p. 54 in Proceedings of the 21st International Congress of Byzantine Studies, ed. Elizabeth Jeffreys. Ashgate Publishing, Ltd, 2006. ISBN 0-7546-5740-X
  3. ^ a b G. H. R. Horsley, New Documents Illustrating Early Christianity, p. 81. Wm. B. Eerdmans Publishing, 1982. ISBN 0-8028-4511-8
  4. ^ Ben Witherington III, 1 and 2 Thesssalonians: A Socio-Rhetorical Commentary, fn. 11 p. 3. Wm. B. Eerdmans Publishing, 2006. ISBN 0-8028-2836-1.
  5. ^ a b John F. Haldon, Warfare, State and Society in the Byzantine World, p. 54. Routledge, 1999. ISBN 1-85728-495-X.
  6. ^ Kılıç, Ayşegül; Bir Osmanlı Akın Beyi Gazi Evrenos Bey İthaki Yay. İstanbul 2014, ISBN 978-605-375-345-2 p. 16. (in Turkish)
  7. ^ See the website of Egnatia Odos S.A. 2007-04-27 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., the company responsible for building the road.


Roma İmparatorluğu | Antik Roma yolları RomaViaAppiaAntica03.JPG
Via Aemilia | Via Aemilia Scauri | Via Agrippa | Via Amerina | Via Anicia | Via Appia | Via Aquillia | Via Aquitania | Via Asturica Burdigalam | Via Augusta | Via Augusta Pretoria | Via Aurelia | Via Bracara Asturicam | Via Cassia | Via Claudia Augusta | Via Clodia | Via Confluentana | Via Corsica | Via Decia | Via Delapidata | Via Devana | Via Domitia | Via Domitiana | Via Egnatia | Via Fenollentis | Via Flaminia | Via Gallica | Via Hadriana | Via Julia Augusta | Via Labicana | Via Latina | Via Lusitanorum | Via Mala | Via Militaris | Via Ostiensis | Via Pontica | Via Popilia | Via Postumia | Via Salaria | Via Traiana Nova | Via Valeria | Via Vallespiri