UEFA Şampiyonlar Ligi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(UEFA Champions League sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
UEFA Şampiyonlar Ligi
UEFA Champions League logo 2.svg
Önceki ismi Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası (1955-1992)
Açılış sezonu 1955 (1992'de formatı yenilendi)
Konfederasyon Avrupa (UEFA)
Takım sayısı 32 (gruplarda)
78 veya 79 (toplam)
Son şampiyon İspanya Real Madrid (11. kez)
En başarılı takım İspanya Real Madrid (11 kez)
Yayıncı kanal(lar) Yayıncılar listesi
Resmî site uefa.com/uefachampionsleague
2016-17 UEFA Şampiyonlar Ligi

UEFA Şampiyonlar Ligi (İngilizce: UEFA Champions League) veya kısa kullanımıyla Şampiyonlar Ligi, Avrupa Futbol Federasyonları Birliği (UEFA) tarafından her yıl düzenlenen ve UEFA'ya bağlı birinci liglerdeki takımların mücadele ettiği uluslararası futbol turnuvası. UEFA üyesi her ülke şampiyonunun (bazı ülkelerde ilk birkaç sırada yer alan takımların) katıldığı organizasyon, Avrupa'daki en prestijli turnuva konumundadır.

1955'te Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası adıyla, çift maçlı eliminasyon sistemiyle düzenlenmeye başladı. Bu dönemde şampiyonaya yalnızca, önceki sezonda ülkesinin en üst seviye ligini şampiyon olarak tamamlamış takımlar katılabilmekteydi. 1991-92 sezonuyla birlikte format değişikliğine gidilerek lig usulüyle düzenlenen grup aşaması da turnuvaya eklendi. 1992-93 sezonuyla birlikte organizasyonun adı günümüzdeki şekliyle değiştirildi. 1996-97 sezonuyla birlikte ülke şampiyonlarının yanı sıra, ülkelerin UEFA sırasına göre liglerini şampiyonun ardında tamamlayan bazı takımlar da turnuvaya katılmaya başladı. Günümüzde, bir sezonda aynı ülkeden en fazla beş takım mücadele edebilmektedir. Ligdeki pozisyonu gereğince Şampiyonlar Ligi'ne katılan takımların ardındaki takımlar ise, Şampiyonlar Ligi'nin bir alt seviyesi olan UEFA Avrupa Ligi'ne katılabilmektedir.

Günümüzdeki formata göre turnuvanın bir sezonu temmuz ortalarında başlar. Çift maçlı eliminasyon sistemiyle gerçekleştirilen üç ön eleme turu ve bir play off turu sonrasında, lig usulüyle oynanan grup aşamasına geçilir. 22 takım direkt olarak grup aşamasında turnuvaya dahil olurken, önceki turlardan gelen 10 takımın eklenmesiyle toplamda 32 takım bu aşamada yer alır. 4'er takımdan oluşan 8 grupta oynanan maçlar sonucunda, gruplarını ilk iki sırada tamamlayan takımlar bir üst tura yükselir, üçüncü sıradaki takımlar ise UEFA Avrupa Ligi'ne gider. Çift maçlı eliminasyon sistemiyle oynanan eleme aşamasındaki maçlar sonunda, mayıs ayında oynanan tek ayaklı final maçıyla birlikte sezon tamamlanır. Şampiyon olan takım, UEFA Süper Kupası ve FIFA Dünya Kulüpler Kupası'nda mücadele etmeye hak kazanır.

Şampiyonlar Ligi'nde bugüne kadar 10 farklı ülkeden 22 farklı takım şampiyon oldu, 12 takım ise birden fazla şampiyonluk yaşadı. Kazandığı 11 şampiyonlukla en çok şampiyon olan takım Real Madrid iken, İspanya takımları toplamda kazandığı 16 şampiyonlukla turnuva tarihinin en başarılı ülkesidir. Real Madrid, kupanın ilk beş sezonunda üst üste şampiyon olarak en uzun şampiyonluk serisini elde etmiştir. Organizasyonun tamamlanan son sezonu olan 2015-16 sezonunda ise şampiyonluğa Real Madrid ulaşmıştır.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuruluşu, 1950'ler ve 1960'lar[değiştir | kaynağı değiştir]

3 Mayıs 1961'de, Barcelona ile Hamburger arasında oynanan yarı final karşılaşmasından bir görünüm.

2 Mart 1955'te, Viyana'da gerçekleştirilen UEFA'nın birinci kongresi sonrasında Avrupa genelinde bir turnuva oluşturulması kararlaştırıldı. Başlarda bu turnuvanın millî takımlar düzeyinde olması fikri hakimken, Fransız spor gazetesi L'Équipe editörü Gabriel Hanot ile aynı gazetede çalışan Jacques Ferran'ın hazırladığı turnuva taslağı baz alınarak kulüpler bazında bir turnuva gerçekleştirilmesi belirlendi. Taslağa göre maçlar çarşamba günleri oynanacaktı. L'Équipe tarafından, ülkelerinin en popüler takımı olarak görülen 16 takımın temsilcileri, 2-3 Nisan 1955'te gerçekleştirilen toplantılara çağrıldı. Konuyla ilgili olarak FIFA ile iletişime geçen UEFA, 8 Mayıs 1955'te Londra'da gerçekleştirilen toplantıda FIFA tarafından sunulan şartların kabul edilmesinin ardından, 21 Haziran'da düzenlediği toplantıyla Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası adlı bir turnuvanın organize edileceğini duyurdu.[1]

Çift maçlı eliminasyon sistemiyle ve her biri farklı ülkeden olmak üzere 16 takımın katılımıyla gerçekleştirilen turnuvanın ilk sezonu olan 1955-56 sezonu, 4 Eylül günü Sporting CP ile Partizan arasında oynanan maçla başladı. Sezonu İspanya takımı Real Madrid şampiyon olarak tamamladı. Ertesi sezon, takım sayısının artmasıyla ön eleme turu düzenlenmeye başlandı. İlk beş sezonda Real Madrid şampiyonluğa ulaşan takım olurken, 1959-60 sezonu finalinde Almanya temsilcisi Eintracht Frankfurt'a karşı aldığı 7-3'lük galibiyet, günümüzde dahi en gollü final konumundadır. Real Madrid'in beş sezonluk şampiyonluk serisi de turnuva tarihinin en uzun şampiyonluk serisidir. 1960-61 ve 1961-62 sezonlarında Portekiz ekibi Benfica şampiyonluğa ulaşırken, sonraki üç sezonda İtalya temsilcileri turnuvayı kazanan takımlar oldu. 1962-63 sezonunda Milan, 1963-94 ve 1964-65 sezonlarında ise Internazionale şampiyonluğa ulaştı. Ertesi sezon Real Madrid bir kez daha şampiyon olurken, sonraki iki sezon Britanya takımlarının şampiyonluklarına sahne oldu. 1966-67 sezonunda İskoçya'nın Celtic, 1967-68 sezonunda ise İngiltere'nin Manchester United takımı turnuvayı şampiyon olarak tamamlamıştı. 1968-69 sezonu Milan'ın şampiyonluğuyla sonuçlandı.

1970'ler ve 1980'ler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ajax ile Panathinaikos arasında oynanan 1971 Şampiyon Kulüpler Kupası Finali öncesinden bir görünüm.

1969-70 sezonuyla birlikte sonraki dört sezonda Hollanda takımları şampiyonluğa ulaştı. Önce Feyenoord, sonraki üç sezonda ise Ajax şampiyon olan takım oldu. 1973-74 sezonuyla birlikte ilk kez bir Almanya ekibi, FC Bayern München şampiyonluk yaşarken, devamındaki iki sezon da bu takımın şampiyonluğuyla sona erdi. 1976-77 sezonuyla birlikte İngiltere kulüplerinin şampiyonlukları yaşanmaya başlandı. Önce Liverpool, sonra Nottingham Forest ikişer kez üst üste, devamındaki sezonlarda ise sırasıyla Liverpool ve Aston Villa bu başarıya ulaştı. Almanya'dan Hamburger'in şampiyonluğunda geçilen 1982-83 sezonu sonrasında Liverpool bir şampiyonluk daha yaşadı. 1984-85 sezonunda, İtalyan ekibi Juventus ile Liverpool arasında 29 Mayıs 1985 günü Heysel Stadyumu'nda oynanacak final maçı öncesinde Liverpool taraftarlarının Juventus taraftarlarına saldırmasıyla oluşan panik esnasında, stadyumdan kaçmaya çalışan taraftarların üzerine stadyumun duvarının çökmesi ve bazı taraftarların sıkışması sebebiyle yaşanan olayda 39 kişi hayatını kaybetti. Maçı kazanan taraf Juventus olurken, yaşanan bu olayın ardından İngiliz takımlarına 5, Liverpool'a ise 6 yıl uluslararası karşılaşmalardan men cezası verildi.

1985-86 sezonundan itibaren sırasıyla Romanya'dan Steaua București, Portekiz'den Porto ve Hollanda'dan PSV, tarihlerindeki ilk Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası şampiyonluklarını elde etti. 1988-89 sezonunda Milan, 20 yıllık aranın ardından kupanın sahibi oldu.

Statü[değiştir | kaynağı değiştir]

Şampiyonlar Ligi'nin statüsü 1992'den beri defalarca değişmiştir. Bugün uygulanan sistem, 2003 yılından beri devam etmektedir.

UEFA Şampiyonlar Ligi'nde ön elemeler ve grup maçlarına doğrudan katılan takımlar da dahil, Lihtenştayn haricindeki 53 UEFA üyesi ülkeden toplam 77 takım mücadele etmektedir. Her ülke, UEFA ülkeler sıralaması'na göre belirlenen sayıda takımla katılır.

UEFA ülke puanı sıralamasına göre;

  • 1-3. sıradaki ülkeler, 4
  • 4-6. sıradaki ülkeler, 3
  • 7-15. sıradaki ülkeler, 2
  • 16. ve daha aşağıdaki ülkeler 1'er takımla şampiyonada temsil edilirler.

UEFA ülkeler sıralaması aynı zamanda hangi takımın turnuvaya hangi kademeden başlayacağını da belirler. Son şampiyon ile sıralamada ilk üçte yer alan ülkelerin lig şampiyonları, ikincileri ve üçüncüleri, 4. ile 6. arasındaki ülkelerin şampiyonları ve ikincileri, 7. ile 12. arasındaki ülkelerin şampiyonları grup maçlarına ön eleme oynamadan doğrudan katılırlar. Eğer son şampiyon kendi lig klasmanına girerse 13. sıradaki ülkenin de şampiyonu grup maçlarına doğrudan katılır. Diğer takımlar ön eleme turlarından başlarlar.

  UEFA üyesi olup grup maçlarına kulüp göndermiş ülkeler.
  UEFA üyesi olup grup maçlarına kulüp gönderememiş ülkeler.
  UEFA üyesi olmayan ülkeler.

Maçlar salı ve çarşamba günleri yapılır. Temmuz - Ağustos aylarında 4 turdan oluşan ön elemeleri geçen 10 takım ile grup maçlarına doğrudan katılan 22 takım arasında, toplam 32 ekipli, 4'er takımlı ve 8 gruptan oluşan grup aşaması oynanır. Gruplarda ilk 2'ye giren takımlar ikili eliminasyonlu sistemi ile müsabakalara devam ederler, üçüncüler ise UEFA Avrupa Ligi'ne katılıp 3. turdan (son 32 turu) devam ederler. 2. tur, çeyrek ve yarı final kedemeleri ikili eliminasyon usulüyle oynanır. Final maçı ise tarafsız sahada tek maç olarak oynanır.

UEFA Şampiyonlar Ligi grup aşamasına, 1992-93 sezonundan beri (2014-15 dahil), toplam 31 ülkeden 130 farklı takım katılmıştır. 23 sezonda Manchester United(İNG) 19, Porto(POR) 19, Barcelona(İSP) 19, Real Madrid(İSP) 19, Bayern Münih(ALM) 18, Milan(İTA) 17 ve Arsenal(İNG) 17 kez ile gruplara en çok katılan takımlardır. Arsenal, 1998-99 sezonundan beri toplam 17 kez aralıksız katılmaktadır. İspanyol Real Madrid'in ise Şampiyonlar Ligi'nde beş yıl üst üste (1956-1960) şampiyon olması da ayrı bir rekordur.

Marş[değiştir | kaynağı değiştir]

UEFA Şampiyonlar Ligi Marşı, en basit tanımla UEFA Şampiyonlar Ligi'nin resmi marşıdır. 1992 yılında Kraliyet Filarmoni Orkestrası tarafından bestelenmiş, St. Martin Akademisi Korosu tarafından UEFA'nın resmi dilleri olan İngilizce, Fransızca ve Almanca dillerinde söylenmiştir. Bu marş her Şampiyonlar Ligi maçının başlangıcında, konsol oyunlarında, televizyon programlarında kullanılır.

Para ödülü[değiştir | kaynağı değiştir]

UEFA, play offlarda kazanan her takıma €2.000.000, elenen her takıma 3.000.000€ ödeme yapar. Gruplara katılan her takıma €12.000.000 verilir. Ayrıca gruptaki her galibiyet için €1.500.000, beraberlik için 500.000€ ödeme yapar.

Ayrıca; ilk eleme turuna katılan takımlara €5.500.000, çeyrek finale çıkan takımlara €6.000.000, yarı finale çıkan takımlara €7.000.000, finali kaybeden takıma ise €10.500.000 ödeme yapılır. Kupayı kazanan takım ise €15.000.000 para ödemesi alır.[2]

UEFA, takımlara dağıttığı parayı "havuz"dan öder. Havuzun bütçesi ise şampiyonanın yayın hakları gelirleri ile belirlenir.[3]

  • Birinci eleme turu: €200,000
  • İkinci eleme turu: €300,000
  • Üçüncü eleme turu: €400,000
  • Play-off turunda elenen: €3,000,000
  • Play-off turu kazananı: €2,000,000
  • Grup aşaması için taban ücret: €12,000,000
  • Grup maçı galibiyeti: €1,500,000
  • Grup maçı beraberliği: €500,000
  • Son 16 turu: €5,500,000
  • Çeyrek final: €6,000,000
  • Yarı final: €7,000,000
  • Kaybeden finalist: €10,500,000
  • Şampiyon: €15,000,000

Sponsorluk[değiştir | kaynağı değiştir]

UEFA Şampiyonlar Ligi, tıpkı FIFA Dünya Kupası gibi bir uluslararası şirketler topluluğu tarafından sponsorluk alır. Barclays Premier Lig, Ligue 1, Liga BBVA, Serie A TIM ya da Spor Toto Süper Lig gibi tek bir ana sponsor ile çalışmaz. 1992 yılında kupanın statüsünde olduğu gibi sponsorluk kriterleri de yenilendi. Buna göre en fazla sekiz sponsorluk anlaşması yapılabilecek, her şirket için saha içerisinde dörder reklam panosu tahsis edilecek, logolar ise biletlerin belirli bir kısmında yer alacaktır.[4]

Reklam panoları, Britanya'daki stadların reklam panolarının boyutları yüzünden bazı zamanlar eleştiri almaktadır. Old Trafford, Anfield, Celtic Park ve Stamford Bridge gibi saha ile iç içe olan klasik İngiliz tipi stadların önüne koyulan reklam panolarının ön koltukta oturan seyircilerin görüş açısını düşürdüğünden dolayı sık sık eleştirilir. Bu taraftarların arasında tekerlekli sandalye kullanmak zorunda olan engellilerin de olması ve bu insanların oturdukları yeri değiştirmelerinin zor olması da bu eleştirilerin ana kaynağıdır.

Her maç öncesinde gerçekleştirilen seremonilerden biri.

Turnuvanın şu andaki ana sponsorları şunlardır:

Adidas resmi maç topu gibi sportif ihtiyaçlar için sponsorluk yapmaktadır. Konami ise Pro Evolution Soccer serisi ile resmî video oyunu sponsorudur.

Alkol ve bahis siteleri sponsorluğu[değiştir | kaynağı değiştir]

Takımlar eğer alkol ve bahis sitelerine reklam yasağı uygulanan bir ülkeye maça gidiyorlarsa bu ürünlerin sponsorluk emareleri kullanılmaz.

Örneğin, Fransa'da oynanan Olympique Lyon - Liverpool maçında Liverpool'un sponsoru olan Carlsberg'ün logo ve diğer reklam emareleri Fransa'daki alkollü içecekler için reklam yasağından dolayı kaldırılmıştır.

Yayın hakları[değiştir | kaynağı değiştir]

Şampiyonanın Avrupa'da yayınlanmadığı ülke yoktur, Avrupa dışındaki ülkeler de dahil olmak üzere toplam 70 ülkede 40 dilde yayınlanır. 2009 UEFA Şampiyonlar Ligi Finali, 109 milyon kişi tarafından izlenmiş ve 106 milyon kişinin izlediği Super Bowl XLIII karşılaşmasını geçerek o yılın en yüksek reyting alan programı olmuştur.[9]

İstatistikler ve rekorlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Şampiyonlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Takım Şampiyonluk İkincilik Kazandığı yıl(lar) İkinci olduğu yıl(lar)
İspanya Real Madrid 11 3 1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1966, 1998, 2000, 2002, 2014, 2016 1962, 1964, 1981
İtalya Milan 7 4 1963, 1969, 1989, 1990, 1994, 2003, 2007 1958, 1993, 1995, 2005
Almanya Bayern München 5 5 1974, 1975, 1976, 2001, 2013 1982, 1987, 1999, 2010, 2012
İspanya Barcelona 5 3 1992, 2006, 2009, 2011, 2015 1961, 1986, 1994
İngiltere Liverpool 5 2 1977, 1978, 1981, 1984, 2005 1985, 2007
Hollanda Ajax 4 2 1971, 1972, 1973, 1995 1969, 1996
İngiltere Manchester United 3 2 1968, 1999, 2008 2009, 2011
İtalya Internazionale 3 2 1964, 1965, 2010 1967, 1972
İtalya Juventus 2 6 1985, 1996 1973, 1983, 1997, 1998, 2003, 2015
Portekiz Benfica 2 5 1961, 1962 1963, 1965, 1968, 1988, 1990
İngiltere Nottingham Forest 2 0 1979, 1980 -
Portekiz Porto 2 0 1987, 2004 -
İskoçya Celtic 1 1 1967 1970
Almanya Hamburg 1 1 1983 1980
Romanya Steaua București 1 1 1986 1989
Fransa Olympique de Marseille 1 1 1993 1991
İngiltere Chelsea 1 1 2012 2008
Almanya Borussia Dortmund 1 1 1997 2013
Hollanda Feyenoord 1 0 1970 -
İngiltere Aston Villa 1 0 1982 -
Hollanda PSV 1 0 1988 -
Sırbistan Crvena Zvezda 1 0 1991 -

En çok maça çıkanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

28 Mayıs 2016 itibarıyla[10]
Sıra Ülkesi Oyuncu Maç Gol Gol/Maç Yıllar Takımlar
1 İspanya Iker Casillas 156 0 0 1999- Real Madrid, Porto
2 İspanya Xavi 151 12 0.08 1998- Barcelona
3 Galler Ryan Giggs 145 29 0.2 1993-2014 Manchester United
4 İspanya Raúl González 142 71 0.5 1995-2013 Real Madrid, Schalke 04
5 İtalya Paolo Maldini 135 3 0.02 1985-2009 Milan
6 Portekiz Cristiano Ronaldo 127 93 0.73 2003- Manchester United, Real Madrid
7 Hollanda Clarence Seedorf 125 12 0.1 1992-2012 Ajax, Real Madrid, Inter, Milan
8 İngiltere Paul Scholes 124 25 0.2 1994-2013 Manchester United
9 Brezilya Roberto Carlos 120 17 0.14 1995-2010 Internazionale, Real Madrid, Fenerbahçe
10 İsveç Zlatan Ibrahimović 119 48 0.4 2001- Ajax, Juventus, Inter, Barcelona, Milan, Paris Saint-Germain

Kalın yazılan oyuncular ise hâlâ Şampiyonlar Ligi'nde oynamaktadır.

En çok gol atanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

28 Mayıs 2016 itibarıyla[11]
Sıra Ülkesi Oyuncu Gol Maç Gol/Maç Yıllar Takımlar
1 Portekiz Cristiano Ronaldo 94 128 0.73 2002- Manchester United, Real Madrid
2 Arjantin Lionel Messi 86 107 0.8 2004- Barcelona
3 İspanya Raúl González 71 142 0.5 1995-2013 Real Madrid, Schalke 04
4 Hollanda Ruud van Nistelrooy 56 73 0.77 1998-2009 PSV, Manchester United, Real Madrid
5 Fransa Thierry Henry 50 112 0.45 1996-2010 AS Monaco, Arsenal, Barcelona
6 Arjantinİspanya Alfredo Di Stéfano 49 58 0.84 1955-1964 Real Madrid
7 Ukrayna Andriy Şevçenko 48 100 0.48 1994-2012 Dinamo Kyiv, Milan, Chelsea
İsveç Zlatan Ibrahimović 48 119 0.4 2001- Ajax, Juventus, Inter, Barcelona, Milan, Paris Saint-Germain
9 Portekiz Eusébio 46 65 0.71 1961-1974 Benfica
Fransa Karim Benzema 46 81 0.57 2004- Olympique Lyonnais, Real Madrid
İtalya Filippo Inzaghi 46 81 0.57 1995-2012 Juventus, Milan

Kalın yazılan oyuncular ise hâlâ Şampiyonlar Ligi'nde oynamaktadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]