Kuzey Makedonya Türkleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Makedonya Türkleri sayfasından yönlendirildi)
Kuzey Makedonya Türkleri
Türkin aus Mazedonien 1917.jpg
1917'de bir Kuzey Makedonya Türkü
Toplam nüfus
70.961
170.000-200.000[1][2]
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Diller
Din
Kuzey Makedonya Türkleri ve oranları 2021.[3]

Kuzey Makedonya Türkleri, Kuzey Makedonya'da yaşayan Türklerdir. Kuzey Makedonya Türkleri buraya 14. yüzyıl ve sonrasında; Osmanlı İmparatorluğu zamanında yerleşmiştir. 2021 nüfus sayımına göre 70.961 Türk, Kuzey Makedonya'da yaşamaktadır.[4]

Yerleşim yerleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkler güneybatı bölgesinde Merkez Jupa ve Plasnitsa belediyelerinde nüfusun çoğunluğunu oluşturmaktadır. Bunun yanında, Gostivar, Vrapçişte, Üsküp, Resne, Radoviş, Ustrumca, Struga, Debre, Köprülü, Kırçova, Ohri, Manastır, Kalkandelen, Koçani, Valandova yerleşim bölgelerinde hatırı sayılır rakamlarla yaşamaktadır.

Söz konusu şehir ve kasabaların dışında da Makedonya’nın hemen her kesiminde Türk yaşamaktadır. Türkler ülkenin idâri yapısına uymaktadırlar. Struga ve Ohri gibi turistik yerlerde de ciddi sayıda Türk esnaf mevcuttur.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Bölge, 1389'da Osmanlı İmparatorluğu'nun bölgeyi fethetmesi ile sistemli olarak Türkleşmeye başlamıştır.

1453 İstanbul'un fethinden sonra Fatih Sultan Mehmet'in isteğiyle Anadolu'da bulunan Karamanoğullarının büyük bir bölümü Üsküp ve Gostivar bölgesine yerleştirilmiştir. 1900 ve 1910 senelerinde ve Balkan Savaşları döneminde bu bölgelerde bulunan Türklerin çoğu İstanbul'un Ümraniye, Kadıköy, Kartal, Maltepe ve Pendik, Zeytinburnu, Bayrampaşa, Gaziosmanpaşa gibi yerlerde yaşamaktadırlar. Bugün de Üsküp ve Gostivar şehirlerinde Türkler vardır.

Siyâsi Yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya'da Türklerin Türk Demokratik Partisi (TDP), Türk Hareket Partisi (THP) ve Türk Ulusal Birlik Hareketi (Türk Millî Birlik Hareketi - TMBH) olmak üzere üç siyasi partisi var. Makedonya Cumhuriyeti'nde Türk STK'ları Birliği (Makedonya Türk Sivil Toplum Teşkilatlar Birliği - MATÜSİTEB) de bulunmaktadır.[5]

Makedonya'daki Türklerin ilk siyasi partisi Türk Demokrat Partisi'dir (TDP). Makedonya'daki siyasi ve ekonomik değişimler nedeniyle Türkler, diğer topluluklar gibi siyasi haklarını korumak ve geliştirmek için örgütlenmeye karar verdiler. Sonuç olarak, 1 Temmuz 1990'da Türk Demokratik Birliği adlı siyasi bir birlik kuruldu. Dernek, Türklerin Makedonya'daki ulusal ve ahlaki çıkarlarını savunma konusundaki ana hedefini belirledi ve bu yönde çalışmalar başlattı. Bu gelişmeler, Türklerin kendi birlikteliğini bir siyasi partiye dönüştürmelerine izin verdi. Dönüşüm, 27 Haziran 1992'de, Türkiye Demokratik Birliği'nin Üsküp'teki Avni Engüllü liderliğindeki ikinci olağanüstü kongrede Türk Demokratik Partisi olarak değiştirildiğinde tamamlandı. Kuruluşundan bu yana TDP, Makedonya'daki Türklerin haklarını ve çıkarlarını korumaktadır.[5]

Makedonya Türkleri Dağılımı

Ayrıca, Türk kökenli birkaç kişi Makedon siyasetinin üst düzeylerinde hizmet ediyor. Türk Demokrat Partisi (TDP) üyesi Furkan Çako, Makedon hükümetinde Portföysüz Bakan olarak görev yapıyor. Parlamentoda Türkler, TDP lideri Kenan Hasip ve Enes İbrahim (THP) tarafından temsil edilmektedir. Ek olarak, etnik bir Türk olan Salih Murat, Makedonya Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi üyesidir.[5]

Makedonya'da Türkçe gazete-dergi yayınlanmakta, aynı zamanda Türkçe tiyatro ile radyo-televizyon yayınları da yapılmaktadır. Filoloji Fakültesi dâhilinde de bir yüksek eğitim kurumu olarak Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü de çalışmaktadır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Ulusal nüfus sayımına göre Makedonya Türklerinin nüfusu
Nüfus sayımı Türkler Kuzey Makedonya'nın toplam nüfusu % Türkler
1913 Nüfus Sayımı 209.000 1,082,902 %19.3
1948 Nüfus Sayımı 95,940 1,152,986 %8.3
1953 Nüfus Sayımı 203.938³ 1,304,514 %15.6
1961 Nüfus Sayımı 131,484 1,406,003 %9.4
1971 Nüfus Sayımı 108,552 1,647,308 %6.6
1981 Nüfus Sayımı 86,591 1,909,136 %4.5
1991 Nüfus Sayımı 77,080 2,033,964 %3.8
1994 Nüfus Sayımı 78,019 1,945,932 %4.0
2002 Nüfus Sayımı 77,959 2,022,547 %3.9
2021 Nüfus Sayımı 70,961 1,836,713 %3.86
Belediye Türkler

2021 Nüfus Sayımı

% Türkler
Büyük Üsküp 8,524 %1.62
Gostivar 7,597 %12.71
Plasnitsa 4,101 %97.13
Radoviş 4,013 %16.63
Ustrumca 3,927 %7.85
Struga 3,472 %6.81
Studenichani 3,231 %14.71
Vrapçişte 3,099 %15.62
Merkez Jupa 2,899 %77.93
Debre 2,733 %17.73
Kırçova 2,553 %6.44
Dolneni 2,434 %18.54
Vasilevo 2,251 %21.33
Ohri 1,831 %3.56
Kalkandelen 1,746 %2.06
Mavrova ve Rostuşa 1,555 %30.84
Resne 1,457 %10.14
Valandovo 1,412 %13.44
İştip 1,334 %2.97
Manastır 1,174 %1.38
Köprülü 1,037 %2.14
Bogovinje 803 %3.51
Prilepe 917 %1.2
Karbinci 728 %18.2
Konçe 521 %14.7
Tearçe 516 %2.3
Bosilovo 495 %3.5
Doyran 402 %11.7
Čaška 391 %5.1
Pehçevo 357 %6.5
Demir Kapı 344 %7.6
Koçana 315 %0.8
Kruşevo 315 %3.3
Kumanovo 292 %0.3
Vinitsa 272 %1.4
Negotin 243 %1.3
Sopište 243 %4.3
Mogila 229 %3.4
Makedonski Brod 181 %2.5
Kavadar 167 %0.4
Lozovo 157 %5.5
Delçevo 122 %0.7
Berovo 91 %0.7
Kiliseli 81 %0.4
Petrovec 75 %0.9
Gradsko 71 %1.9
Bogdantsi 54 %0.6
Demir Hisar 35 %0.4
Gevgeli 31 %0.1
Novaci 27 %0.8
İlinden 17 %0.1
Kratovo 8 %0.1
Probiştip 6 %<0,1
Jegunovce 4 %<0,1
Brvenitsa 2 %<0,1
Debarca 2 %<0,1
Eğri Palanka 2 %<0,1
Želino 2 %<0,1
Zelenikovo 1 %<0,1

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Üsküp'te 1880'li yıllardan beri eğitime açık olan Tefeyyüz İlköğretim Okulu vardır. Üsküp hâricinde birçok şehirde de ilköğretim okulları bulunmaktadır; bunlardan biri Gostivar'da bulunur. Üsküp ve diğer șehirlerde de liseler mevcuttur. En önemli liselerden biri Üsküp'ün merkezî beldesi olan Centar beldesindeki Josip Broz Tito lisesidir, bu lisede Türkçe eğitim gören sınıflar vardır. Ayrıca 2012 yılından sonra Anadolu Üniversitesi açık öğretim sistemi ile yükseköğretim hizmetlerini Makedonya'da da vermeye başlamış ve Gostivar'da açtığı irtibat bürosu ile akademik danışmanlık derslerine başlamıştır. Ayrıca, 2014 yılında faaliyete geçen, Makedonya'da ve Balkanlar'da ilk ve tek Türkçe eğitim veren Uluslararası VİZYON Üniversitesi de lisans ve lisans üstü eğitim vermektedir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Fred Abrahams, A Threat to "Stability": Human Rights Violations in Macedonia, Human Rights Watch, 1996 ISBN 1564321703
  2. ^ "Galina Oustinova-Stjepanovic, Religion and Politics of Sufi Turks in Macedonia A pre-field proposal, University College London, London 2008" (PDF). 14 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 16 Ekim 2011. 
  3. ^ "Makedonya İstatistik Kurumu 2021 Nüfus Sayımı". 31 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  4. ^ 2021 nüfus sayımı sonuçları 31 Mart 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Makedonya Cumhuriyeti Devlet İstatistik Enstitüsü (Makedonca) (İngilizce)
  5. ^ a b c "Turks in Macedonia: current situation (ingilizce)". 30 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2017.