Hastings Muharebesi

Koordinatlar: 50°54′43″K 0°29′15″D / 50.91194°K 0.48750°D / 50.91194; 0.48750
Vikipedi, özgür ansiklopedi


Hastings Savaşı
İngiltere'nin Normanlar tarafından fethi
Bayeux Tapestry scene57 Harold death.jpg
Hastings Muharebesi sırasında Harold'ın ölümünün Bayeux İşlemesi'ndeki tasviri
Tarih14 Ekim 1066
Bölge
Senlac Tepesi, Hastings yakınları, Doğu Sussex İngiltere
Sonuç Norman zaferi
Taraflar
Normanlar Anglosaksonlar
Komutanlar ve liderler
I. William
Kızıl Alan
William FitzOsbern
Eustace II, Boulogne Kontu
Harold Godwinson 
Gyrth Godwinson 
Leofwine Godwinson 
Güçler
Kesin bilinmemekle birlikte tahminler 7.000-12.000 aralığında değişmektedir Kesin bilinmemekle birlikte tahminler 5.000-13.000 aralığında değişmektedir
Birleşik Krallık East Sussex üzerinde Hastings Muharebesi
Battle
Battle
Hastings
Hastings
Eastbourne
Eastbourne
Rye
Rye
Newhaven
Newhaven
Lewes
Lewes
Crowborough
Crowborough
Hailsham
Hailsham
Bexhill-on-Sea
Bexhill-on-Sea
Heathfield
Heathfield
Uckfield
Uckfield
Seaford
Seaford
Peacehaven
Peacehaven
Doğu Sussex'te Hastings Muharebesi'nin yapıldığı mevki

Hastings Muharebesi 14 Ekim 1066’da Normandiya Dükü William önderliğindeki Norman-Fransız ordusu ile Anglo-Sakson Kral Harold Godwinson önderliğindeki İngiliz ordusu arasında gerçekleşmiş ve İngiltere'nin Normanlar tarafından fethini başlatmış olan muharebedir. Hastings’in yaklaşık 11 km kuzeybatısında, günümüzde Doğu Sussex'teki Battle kasabasının yakınında gerçekleşmiş ve mutlak Norman zaferi ile sonuçlanmıştır.

Savaşın arka planında Kral Edward’ın Ocak 1066’da arkasında bir varis bırakmadan ölümünün taht üzerindeki birçok iddia sahibi arasında bir veraset mücadelesi başlatması vardır. Edward’ın ölümünden kısa bir süre sonra Harold kral ilan edilmiş, ancak kardeşi Tostig, William ve Norveç Kralı Harald Hardrada’nın istilaları ile karşı karşıya kalmıştır. Hardrada ve Tostig 20 Eylül 1066’da Fulford Muharebesi’nde İngilizlerden aceleyle toplanmış bir orduyu yenmişler, ancak beş gün sonra Stamford Köprüsü Savaşı’nda Harold tarafından bozguna uğratılmışlardır. Tostig ve Hardrada’nın Stamford Köprüsü’ndeki ölümüyle Harold’ın tek ciddi rakibi olarak William kalmıştır. Harold ve ordusu henüz toparlanırken, William 28 Eylül 1066’da işgal kuvvetlerini İngiltere’nin güneyindeki Pevensey’de karaya çıkartmış ve sahilde mevzilenmiştir. Bu gelişmeyle Harold acilen güneye hareket etmek ve yeni kuvvetleri yol üzerinde toplamak zorunda kalmıştır.

Savaşa katılanların sayısı hakkında modern tahminler bile değişkenlik göstermektedir. Ancak ordu kompozisyonları daha nettir: İngiliz ordusu az bir miktar okçu haricinde tamamen piyadelerden oluşmaktayken, işgalci kuvvetlerin sadece yarısı piyade olup diğer yarısı eşit sayıda okçu ve süvariden oluşmaktaydı. Harold, sürpriz bir saldırıyla William’ı şaşırtmayı amaçlasa da gözcüler ordusunu önceden tespit etmişlerdir. Harold’ın intikal bilgisini alan William, düşmanını karşılamak için Hastings’ten savaş meydanına hareket etmiştir. Savaş sabah 9’dan gün batımına kadar sürmüştür. İşgalcilerin İngiliz hatlarını kırmak için başta yaptığı girişimler etkili olmamış, bunun üzerine Normanlar panikle kaçıyor gibi görünerek İngilizleri üzerlerine çekmeye ve takip eden İngilizlere saldırmaya başlamışlardır. Harold’ın muhtemelen savaşın sonundaki ölümü ordusunun geri çekilmesine ve büyük kısmının bozguna uğramasına sebep olmuştur. Bir miktar daha ilerledikten ve birkaç çatışmadan sonra 1066’nın Noel gününde William kral ilan edilmiştir.

William’ın hükümdarlığına karşı direniş ve isyanlar devam etse de Hastings’te William’a İngiltere’nin fethinin kapıları açılmıştır. Zayiat sayılarının belirlenmesi zor olsa da bazı tarihçiler 2.000 işgalciye karşılık 4.000’e yakın İngiliz’in savaşta hayatını kaybettiğini tahmin etmektedir. William savaş bölgesine kilisesinin yüksek mihrabı sözde Harold’ın öldüğü noktaya yerleştirilmiş olan bir manastır kurmuştur.

Arka plan[değiştir | kaynağı değiştir]

911 yılında, Karolenj hükümdar Basit Charles bir grup Vikingin liderleri Rollo önderliğinde Normandiya’ya yerleşmesine izin verdi.[1] Bu yerleşim kalıcı oldu.[2][a] Yerleşimciler paganizmi terk edip yerine Hristiyanlığı kabul ederek[3] ve yerel halkla evlilik bağları kurarak yerel kültüre çabucak adapte oldular.[4] Zamanla dükalığın sınırları batıya doğru genişledi.[5] 1002’de, İngiliz Kral Æthelred Normandiya Dükü II. Richard’ın kardeşi Emma ile evlendi.[6] Oğulları Edward Normandiya’da sürgünde yıllar geçirdikten sonra 1042’de İngiliz tahtına çıktı.[7] Edward, tahta geçtikten sonra kendisine Normandiya’da yardımcı olan Norman saray mensupları, askerler ve din adamlarını özellikle kilisede yetkili konumlara getirdi. Bu durum İngiliz siyaseti üzerinde güçlü bir Norman ilgisi oluşmasına zemin hazırladı. Çocuğu olmayan Edward, dişli rakibi Wessex Kontu Godwine ve oğulları ile çatışma içerisindeydi. Bununla birlikte Normandiya Dükü William’ın İngiliz tahtı üzerindeki iddiasını da cesaretlendirmiş olabilir.[8]

İngiltere’deki veraset krizi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kral Edward'ın 5 Ocak 1066’daki ölümüyle[9][b] İngiliz tahtı vârissiz kaldı ve birçok rakip taht üzerinde hak iddia etti.[11] Edward'ın ilk halefi, rakibi Godwine’ın oğlu ve İngiliz aristokratlarının en zengin ve güçlüsü Wessex Kontu Harold Godwinson oldu. Harold, Witenagemot tarafından kral seçildi ve York Başpiskoposu Ealdred tarafından tacı giydirildi. Ancak Normanlar törenin uygunsuz bir şekilde seçilmiş olan Canterburry Başpiskoposu Stigand tarafından icra edildiğini iddia ettiler.[11][12] Harold’a iki güçlü komşu hükümdar aynı anda meydan okudular. Dük William, Kral Edward’ın tahtı kendisine bırakmaya söz verdiğini ve Harold’ın bunu kabul edeceğine ant içtiğini iddia etti.[13] Norveç Kralı Harald Hardrada’da iddia sahibiydi. Kendisinin taht üzerindeki iddiası selefi Magnus Olafsson ile İngiltere’nin önceki krallarından Harthacnut arasında yapılmış, ikisinden birinin vârissiz ölmesi halinde diğerinin hem İngiliz hem Norveç tahtının sahibi olacağını kabul ettikleri bir anlaşmaya dayanmaktaydı.[14] William ve Harald Hardrada münferit işgalleri için hemen birliklerini ve gemilerini hazırlamaya koyuldular.[15][c]

Tostig ve Hardrada’nın istilası[değiştir | kaynağı değiştir]

1066 yılının başlarında, Harold'ın sürgündeki kardeşi Tostig Godwinson, Flandre’de oluşturduğu ve sonradan Orkney’den gelen diğer gemilerin katıldığı bir filoyla güneydoğu İngiltere’yi yağmaladı. Harold’ın donanmasının tehdidi altında kalan Tostig sonra kuzeye yönelip East Anglia ve Lincolnshire’ı da yağmaladı. Sonrasında kardeşleri Mercia Kontu Edwin ile Northumbria Kontu Morcar tarafından tekrar denize, gemilerine sürüldü. Takipçilerinin çoğu tarafından terk edilen Tostig, İskoçya’ya çekildi ve yıl ortasını burada yeni askerler toplayarak geçirdi.[21] Hardrada, tahminen 15.000 askeri taşıyan 300’den fazla gemiden oluşan bir donanmanın başında Eylül ayında kuzey İngiltere’yi istila etti. Hardrada’nın ordusu, kendisinin taht iddiasını destekleyen Tostig’in güçleriyle takviye edilmişti. York’a doğru ilerleyen Norveçliler, 20 Eylül’de Fulford Muharebesi’nde Edwin ve Morcar’ın önderliğindeki bir İngiliz ordusunu yenerek bu şehri işgâl etti.[22]

İngiliz ordusu ve Harold’ın hazırlıkları[değiştir | kaynağı değiştir]

İngiliz ordusu, kont, piskopos ya da şerif gibi bir yerel yönetici altında hizmet eden fyrd veya yerel askerlerden oluşan bölgesel hatlar şeklinde düzenlenmişti.[23] Fyrd adı verilen yapı kendi toprağına sahip olan ve kralın askerî emirlerini yerine getirmek için kendi toplulukları tarafından donatılan kişilerden oluşuyordu. Bir haneyi geçindirebilecek toprak miktarının (yaklaşık 49 hektar)[24][25] her beş katı için bir kişinin hizmet etmesi gerekiyordu. Görünüşe göre fyrd organizasyonu temelde yüzlük adı verilen idarî bölümlere dayanıyordu.[26] Bütün olarak, çağrı yapıldığında tüm İngiltere’den fyrd için 14.000 civarında adam toplanabildi. Fyrd acil durumlar haricinde genellikle iki ay hizmet verebiliyordu. Tüm ülkenin fyrde çağırılması nadir görülen bir durumdu ve 1046 ile 1065 arasında bu durum 1051, 1052 ve 1065’te olmak üzere sadece üç kez yaşanmıştı.[24] Kralın da ayrıca huskarl olarak bilinen bir grup şahsi askeri vardı ve bunlar kraliyet kuvvetlerinin omurgasını oluşturuyorlardı. Bazı kontların da kendilerine ait Huskarl birlikleri vardı. Thegn adı verilen yüksek sınıflı yerel toprak sahipleri ya kraliyet huskarlları ile birlikte savaştılar ya da bir kontun veya başka bir yerel yöneticinin birliklerine katıldılar.[23] Fyrd de huskarllar da yaya birliklerdi ve aralarındaki temel fark huskarlların üstün zırhlarıydı. Görünüşe göre İngiliz ordusunda kayda değer miktarda okçu bulunmuyorudu.[26]

Harold 1066 yılının ortasını büyük bir ordu ve filoyla güney kıyısında William’ın saldırısını bekleyerek geçirdi. Kuvvetlerinin çoğunluğu hasada katılması gereken milislerden oluşuyordu. Bu yüzden 8 Eylül’de milisleri ve filoyu terhis etti.[27] Norveçli işgalini haber alınca kuzeye hareket eden Harold, kuvvetlerini yol üzerinde topladı ve hazırlıksız yakaladığı Norveçlileri 25 Eylül’deki Stamford Köprüsü Muharebesi’nde bozguna uğrattı. Harald Hardrada ile Tostig muharebede öldüler. Norveç ordusu o kadar büyük kayıplar verdi ki 300 gemiyle İngiltere’ye gelen ordudan kalanları geri götürmek için 24 gemi yeterli oldu. İngilizlere de pahalıya mâl olan bu zafer sonucunda Harold’ın ordusu hırpalanmış ve zayıf vaziyette, ve güneyden çok uzakta kaldı.[28]

William'ın hazırlıkları ve çıkartma[değiştir | kaynağı değiştir]

Pevensey çıkartması sırasında William, Roma hisarının kalıntıları üzerine bir kale inşa etti. En dış duvarlar Roma döneminde kalma olup, içerideki yapılar William sonrasından kalmadır.[29]

William işgal için büyük bir filo kurdu. Ayrıca Normandiya ile Breton ve Flandre’den gelen büyük birlikler de dâhil olmak üzere Fransa’nın geri kalanından bir ordu topladı.[30] Filosundaki gemileri sıfırdan yapmak zorunda olduğundan hazırlıklar için 9 ay harcadı. [d] Doğruluğu tarihsel bir tartışma konusu olsa da bazı Norman kayıtlarına göre dönemin önemli figürlerinden diplomatik destek de sağlamıştır. Bu konuyla ilgili en meşhur iddia, o döneme ait başka anlatılarda geçmeyip sadece Poitiers’li William’ın kayıtlarında görülen Papa II. Alexander’ın desteğinin göstergesi olarak bir papalık flaması göndermesidir.[33] Nisan 1066’da Halley kuyruklu yıldızı gökyüzünde görüldü ve tüm Avrupa’da bildirildi. Dönemin kayıtlarında kuyruklu yıldızın görülmesi İngiltere’deki veraset krizine bağlanmaktadır.[34][e]

12 Ağustos’a gelindiğinde William kuvvetlerini Saint-Valery-sur-Somme’da toplamıştı ve İngiliz Kanalı’nı geçmeye hazırdı.[36] Ya uygunsuz hava şartları, ya da güçlü İngiliz filosu tarafından engellenme riski nedeniyle geçiş bir süre ertelendi. Normanlar, Harold’ın Norveçliler karşısında zafer kazanıp donanmasını terhis etmesini takiben 28 Eylül’de Sussex’teki Pevensey’de karaya çıktı.[30][f][g] Birkaç gemi rotadan uzaklaşıp Romney’e gitmiş ve burada karaya çıkan Normanlar yerel fyrd ile savaşmıştır.[32] William’ın kuvvetleri Karaya çıktıktan sonra Hastings’te ahşap bir kale inşa edip çevredeki bölgeyi buradan yağmalamışlardır.[30] Pevensey’de daha fazla tahkimat inşa edilmiştir.[51]

Hastings’teki Norman kuvvetleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Bayeux işlemesinde tasvir edildiği şekliyle Hastings Muharebesi’ndeki şövalyeler ve okçular

William’ın kuvvetlerinin kesin sayısı ve kompozisyonu belli değildir.[31] O döneme ait bir belgede William’ın 776 gemisinin olduğu belirtilmektedir, ancak bu şişirilmiş bir sayı olabilir.[52] Dönemin yazarları tarafından ordunun büyüklüğü ile ilgili verilen sayılar oldukça abartılı olup 14.000 ile 150.000 arasında değişmektedir.[53] Modern tarihçiler William’ın kuvvetleri için 1.000-2.000’i süvari olmak üzere 7.000–8.000 adam,[54] 10.000–12.000 adam,[53] 3.000’i süvari olmak üzere 10.000 adam,[55] ya da 7.500 adam gibi çeşitli tahminlerde bulunmuşlardır.[31] Ordu süvari, piyade ve okçulardan (veya kundaklı yaycılardan) oluşuyordu. Süvari ve okçuların sayıları eşit, piyadelerin sayıları ise bunların toplamına eşitti.[56] I. William'ın silah arkadaşlarının sonradan oluşturulmuş listeleri bulunabilmektedir ancak bunlar fazladan isimlerle şişirilmiştir. Bu listelerden ancak 35 ismin William ile Hastings’te bulunduğu güvenilir bir şekilde teşhis edilebilmektedir.[31][57][h]

Orduda kullanılan ana zırh genellikle dize kadar uzanan, ata binilebilmesi için yırtmaçları olan ve bazılarının kolu dirseğe kadar gelen zincir zırhtır. Bazı zırhlar metalden, boynuzdan veya sertleştirilmiş deriden üretilmiş pulların bir gömleğe tutturulmasıyla yapılmışlardır. Miğferler genellikler konik bir metal başlık şeklindeydi ve burnu koruması için aşağı uzanan metal şeritleri bulunuyordu.[59] Atlıların ve piyadelerin kalkanları vardı. Piyadelerin kalkanları genellikle yuvarlak şekilliydi ve tahtadan yapılıp metalle güçlendirilmişti. Atlılar uçurtma şekilli kalkan ve silah olarak kargı kullanıyorlardı. Zemin uzun süvari hücümlari için elverişsiz olduğudan, görece yeni bir yöntem olan sağ kolun altında koltuklanmış kargılar muhtemelen Hastings’te kullanılmadı. Piyade ve süvariler genellikle düz, uzun ve çift taraflı kılıçlarla savaşmışlardır. Piyadeler yerine göre cirit ve uzun mızrak da kullanmıştır.[60] Bazı süveriler kılıç yerine gürz de kullanmış olabilir. Okçuların çoğunun zırhı yoktu ve normal yay veya kundaklı yay kullanıyorlardı.[61]

Harold güneye yürüyor[değiştir | kaynağı değiştir]

Kardeşi Tostig ile Harald Hardrada’yı kuzeyde mağlup ettikten sonra Harold, kuvvetlerinin Morcar ve Edwin de dahil olmak üzere büyük kısmını kuzeyde bırakıp kalan ordusunu Norman tehdidiyle ilgilenmek üzere güneye sürdü.[62] Harold’ın, William’ın çıkartmasından ne zaman haberdar olduğu kesin olmasa da muhtemelen güneye hareketi sırasında olmuştur. Harold Londra’da durmuş ve Hastings’in bir hafta öncesine kadar burada kalmıştır. Bu nedenle Londra’dan Hastings’e yaklaşık bir haftada gittiği düşünülürse yaklaşık 320 km’lik[63] bu mesafe için günde ortalama 45 km’lik bir yol kat ettiği anlaşılmaktadır.[64] Harold 13 Ekim gecesi Caldbec Tepesi’nde "kırağı elması ağacı" olarak tanımlanan bir ağacın yakınında kamp kurmuştur. Burası William’ın Hastings’teki kalesinden 13 km uzaktaydı.[65][i] Döneme ait bazı Fransız kayıtlarında Harold’ın William’a elçi veya elçiler gönderdiğinden bahsedilir ve doğru olması muhtemeldir. Yine de bu çabalardan bir sonuç alınamamıştır.[66]

Harold Normanlar’a sürpriz bir saldırı girişiminde bulunmuş, ancak William’ın gözcüleri İngilizlerin gelişini düke erkenden haber vermişlerdir. Muharebenin öncesinde yaşananlarla ilgili kaynaklarda çelişkili ifadeler bulunmaktadır, ancak tüm kaynaklar William’ın ordusunu kaleden çıkarıp düşmana doğru ilerlediğinde hemfikirdir.[66] Harold William’ın kalesinden yaklaşık 10 km uzakta, Senlac Tepesi’de savunma pozisyonu almıştır (günümüzün Battle, East Sussex’i).[67]

Hastings’teki İngiliz kuvvetleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Harold’ın ordusundaki asker sayısı kesin olarak bilinmemektedir. Dönemin kayıtlarında verilen sayılar güvenilir değildir; öyle ki, bazı Norman kayıtlarında Harold’ın tarafında 400.000 ila 1.200.000 kişinin bulunduğu belirtilmiştir.[j] İngiliz kaynaklarında ise Harold’ın ordusu için genellikle çok düşük sayılar verilmiş olup, bunun nedeni mağlubiyeti daha kabul edilebilir hale getirmek olabilir.[69] Son dönem tarihçileri Harold’ın Hastings’teki ordusunu 5.000 ile 13.000 kişi aralığında tahmin etmiştir[70] ve çoğu modern tarihçi 7.000-8.000 aralığı üzerinde yoğunlaşmaktadır.[26][71] Ordudaki askerlerin fyrd ve huskarlların karması olması muhtemeldir. İsmen muharebede bulunduğu bilinen birkaç kişi vardır.[31] Kaynaklardan, Harold’ın kardeşleri Gyrth ve Leofwine ile başka iki akrabasının da dahil olduğu 20 civarındaki ismi belli kişinin Hastings’te Harold’ın tarafında savaştığı anlaşılmaktadır.[58][k]

Bayeux İşlemesi’nden atlı Norman askerlerinin bir kalkan duvarı içerisinde savaşan Anglo-Saksonlara saldırısını tasvir eden bir sahne

İngiliz ordusunun tamamı piyadeydi. Ordudaki bazı yüksek sınıflı kişilerin savaşa atla gitmiş olması muhtemeldir, ancak savaş başladığında atlarından inip yaya olarak savaşmışlardır.[l] Ordunun omurgasını tam zamanlı profesyonel askerler olan huskarllar oluşturuyordu. Zırhları konik bir miğfer, zincir gömlek, ve yuvarlak veya uçurtma şekilli olabilen bir kalkandan oluşuyordu.[72] Huskarllar silah olarak genellikle çift elle tutulan savaş baltası kullanmakla birlikte kılıç kullandıkları da olmuştur.[73] Ordunun geri kalanı profesyonel olmayan ve daha hafif zırhlı fyrd piyadelerinden ibaretti. Piyadelerin çoğu, ön sıradakilerin kalkanlarını birbirine kenetleyerek oluşturdukları kalkan duvarına katılıyordu. Kalkan duvarının arkasında ise baltacılar, ciritçiler ve okçular bulunuyordu.[74]

Muharebe[değiştir | kaynağı değiştir]

Arka plan ve konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Savaş alanının kuzey tarafından görünüşü

Savaşa dair önde gelen kayıtlarda çoğunlukla çelişkili ifadelere rastlandığından savaşla ilgili tartışmasız bir açıklamaya ulaşmak mümkün değildir.[75] Üzerine tartışma olmayan iki bilgiden biri savaşın 14 Ekim 1066 saat sabah 9’da başladığı, ikincisi ise gün batımına kadar sürdüğüdür.[76] Muharebe gününde gün batımı 16:54’teydi ve 17:54’e kadar muharebe alanının çoğunluğu karanlık altında kalmıştı. 18:24’te ise hava tamamen kararmıştı. O gece ayın doğuşu 23:12’de olduğundan bu saate savaş alanı hemen hemen zifiri karanlık olmalıdır.[77] Jumièges’li William’ın aktarımına göre Dük William önceki gece sürpriz bir saldırıya karşı tüm ordusunu silahlı ve hazır tutmuştu.[75] Muharebe, Hastings’in 11 km kuzeyinde bulunan günümüzde Battle adlı kasabanın olduğu bölgede[78], kuzeyde Calbec; güneyde Telham tepeleri olmak üzere iki tepenin arasında gerçekleşmiştir. Bölgede sık ağaçlar ve yakınında bir bataklık bulunmaktaydı.[79] O dönemde muharebe alanına çok daha yakın birçok yerleşim yeri olmasına rağmen muharebenin Hastings olarak isimlendirilmesi tuhaftır. Anglo-Sakson Kroniği’nde muharebeden "kırağı elması ağacındaki muharebe" olarak bahsedilmiştir. Muharebeden sonraki 40 yıllık dönemde Anglo-Norman vakanüvis Orderic Vitalis muharebeyi "Senlac" olarak adlandırmıştır.[m] "Senlac" kelimesi Eski İngilizce’de "kumlu su" anlamına gelen "Sandlacu" kelimesinin Norman-Fransızca’ya uyarlanmasıdır.[n] Bu ad, muharebe alanından geçen su akıntısının adı olabilir.[o] 1086 tarihli Kıyamet Kitabı’nda muharebeden "Hasting Muharebesi" (İng. "bellum Haestingas" ya da "Battle of Hastings") olarak bahsedilmektedir.[83]

Muharebe sabahında gün doğumu 6:48’daydı ve raporlara göre hava alışılmadık şekilde aydınlıktı.[84] Hava koşulları ise kayıtlarda bulunmamaktadır.[85] İngiliz ordusunun güneye giderken izlediği yol kesin olarak bilinmemektedir. İzlenmiş olması olası birçok yol vardır. Bunlardan biri, 1876 yılında yakınında bir madeni para zulası keşfedildiği için Rochester’den Hastings’e giden Roma döneminde kalma bir yoldur. Diğer bir olasılık Londra-Lewes arası Romalılardan kalma olan, geri kalanı ise yerel bölümlerden oluşan yoldur.[75] Muharebeye dair bazı kayıtlarda Normanların Hastings’ten muharebe alanın gittikleri belirtilse de Jumièges’li William’ın o döneme ait kayıtlarında Normanlar bir gece önceden muharebe alanına yerleştirilmiştir.[86] Çoğu tarihçi ilk görüşü benimsese de,[67][84][87][88] M. K. Lawson Jumièges’li William’ın kayıtlarının doğru olduğunu öne sürmüştür.[86]

Ordu düzenleri ve taktikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Orduların muharebe düzeni

Harold'ın kuvvetleri sıkı bir hat şeklinde dik yamacın tepesinde konuşlandırılmıştı.[84] Hattın kanatları ağaçlar ve önlerindeki gevşek zeminle korunuyordu.[88]Asker hattı yakındaki bir su akıntısına çıpalanacak kadar uzatılabilecek durumdaydı.[89] Ön saftaki İngilizler kalkanlarını birbirine kenetleyerek saldırılara karşı koruma yaratacak bir kalkan duvarı meydana getirmişlerdi.[90] İngilizlerin savaştaki tam konumu hakkında kaynaklarda farklılıklar görülmektedir. Bazı kaynaklar manastır kilisesinin bulunduğu konumu işaret ederken,[91][92][93] daha yeni kaynaklardan bazıları ise tam konumun Caldbec Tepesi olduğunu söylemektedir.[89][84]

Normanların savaş düzeni hakkında ise daha çok bilgi mevcuttur.[94] Dük William kuvvetlerini kabaca geldikleri yerlere göre üç gruba ayırmıştı. Sol kanattaki birimler Anjou, Poitou ve Maine'den gelen Bretonlardı.[95] Bu tümen Breton kontunun bir akrabası olan Kızıl Alan tarafından komuta ediliyordu.[90] Orta bölüm doğrudan dükün ve dükalık zümresinin etrafında gruplanmış olan akrabaları ve soydaşlarının komutasındaki[90] Normanlar tarafından tutuluyordu.[95] Sağdaki son tümen ise Picardie, Boulogne ve Flandre'den gelen adamlarla birlikte Fransızlardan oluşmaktaydı.[95] Sağ kanat William fitzOsbern ile Boulogne Kontu II. Eustace'ın komutası altındaydı.[90] Ön cephede okçular ve hemen arkalarında mızraklı piyadeler vardı.[95] Okçuların arasında muhtemelen az miktarda kudaklı yaycı ve sapancı da mevcuttu.[90] Süvariler yedekte tutulmaktaydı.[95] Muharebeye katılması beklenmeyen küçük bir grup din adamı ve hizmetkar Telham Tepesi'nin eteğinde konuşlanmıştı.[90]

William'ın kuvvetlerinin düzeninden muharebeyi ön saftaki okçularla açıp düşmanı zayıflattıktan sonra piyade ile yakın savaşa geçmeyi planladığı anlaşılmaktadır. Piyadelerin İngiliz hatlarında açtığı gediklere süvariler ile yüklenerek İngiliz kuvvetlerini bozguna uğratacak ve kaçan askerleri süvarilerle kovalayacaklardı. [90]

Muharebenin başlangıcı[değiştir | kaynağı değiştir]

Senlac Tepesi'ne doğru muharebe alanının görünümü

Muharebe Norman okçularının İngiliz kalkan duvarına nerdeyse etkisiz yokuş yukarı atışlarıyla açıldı. Yokuş açısı nedeniyle atılan oklar ya kalkanlara çarptı ya da İngilizlerin üzerinden geçip tepenin arka tarafına düştü.[95][p] İngilizlerin okçularının olmaması aslında Norman okçularını karşıdan atılıp yeniden kullanabilecekleri ok bulunmadığından kısıtlamıştır.[96] Okçu atışından sonra William mızraklı askerleri İngilizlere saldırıya gönderdi. İngilizler ise bu askerleri fırlattıkları mızraklarlar, baltalar ve taşlarla karşıladı.[95] Piyadenin kalkan duvarında gedik açmayı başaramaması üzerine destek için süvari geldi.[96] Süvarinin de başarısız olmasıyla mesuliyetinin sol kanattaki Bretonlara yüklendiği genel bir geri çekilme başladı.[97] Dük William'ın öldüğüne dair bir söyletinin de başlaması Normanlar arasındaki kargaşanın kötüleşmesine sebep oldu. İngilizler kaçmakta olan işgalcileri kovalamaya başladır, ancak William atıyla kuvvetleri arasında gezerek yüzünü gösterdi ve hayatta olduğunu duyurdu.[98] Daha sonra dük, askerlerini kovalayan İngilizlere bir karşı saldırı başlattı. İngilizlerin bir kısmı bozguna uğramadan önce bir tümseğin arkasında toplandı.[97]

İngilizlerin Normanları kovalamasının Harold tarafından emredilip emredilmediği bilinmemektedir. Wace, Harold'ın adamlarına mevkilerini korumalarını emretmiş olması gerektiğini belirtse de başka bir kayıtta buna dair bir ayrıntı verilmemiştir. Bayeux İşlemesi'nde Harold'ın kardeşleri Gyrth ve Leofwine'ın ölümlerinin tümsek etrafındaki çatışmadan hemen önce gerçekleştiği tasvir edilmiştir. Bu durum kovalamaya iki kardeşin öncülük ettiği anlamına gelebilir.[99] Carmen de Hastingae Proelio'ya göre Gyrth, belki de kendisini Harold ile karıştıran dük tarafından öldürülmüştür. Poitiers'li William, Gyrth ve Leofwine'nın bedenlerinin Harold'ın yakınında bulunduğunu, bunun iki kardeşin muharebenin sonlarına doğru öldüğü anlamına geldiğini belirtmiştir. Ancak iki kardeşin muharebenin başında ölüp bedenlerinin Harold'a götürülmüş olması ve bu yüzden muharebe sonunda Harold'ın yakınında bulunmuş olmaları da mümkündür. Askeri tarihçi Peter Marren, eğer Gyrth ve Leofwine başta ölmüşse bu durumun Harold'ı ayakta kalıp ölümüne savaşmaya itmiş olabileceğini tahmin etmektedir.[100]

Sahte geri çekilme[değiştir | kaynağı değiştir]

Norman atlılarının İngiliz piyadesiyle savaşının tasvir edildiği Bayeux İşlemesi'nden bir sahne

Mutemelen askerlerin dinlenmek ve yemek için bir araya ihtiyaçları olduğundan öğleden hemen sonra muharebeye ara verildi.[99] William'ın da İngilizlerin askerlerini kovalamasını müteakip askerlerinin karşı saldırıya geçip İngilizleri bozguna uğratmasından ilham alarak yeni bir strateji kurgulamak için bir araya ihtiyaç duymuş olması muhtemeldir. Norman süvarilerinin kalkan duvarına saldırır gibi yapıp geri çekilerek İngilizleri peşlerine takmalarıyla İngiliz hatlarında kırılmalara yol açmalarının mümkün olduğu ortaya çıkmıştı.[101] Poitiers'li William bu taktiğin iki kez kullanıldığını belirtmiştir. Vakanüvislerin kayıtlarında geri çekilmeleri hoş göstermek için bunun bir taktik olduğunu söyledikleri tartışılsa da, öğleden önce geçekleşen ilk geri çekilme örtbas edilmediği için bu durum olası değildir. O dönemde aynı taktik başka Norman orduları tarafından da kullanılmaktaydı.[99][q] Bazı tarihçiler sahte geri çekilmenin bilinçli bir taktik olarak kullanılmasının muharebeden sonra uydurulduğunu tartışmıştır. Ancak çoğu tarihçi bunun Hastings'te bilinçli olarak yapıldığı konusunda hemfikirdir.[102]

Sahte geri çekilmeler İngiliz hatlarını tamamıyla kırmamış olsa da muhtemelen kalkan duvarındaki huskarl sayısının azalmasına sebep olmuştur. Eksilen huskarlların yeri fyrd askerleri ile doldurularak duvarın bozulmaması sağlanmıştır.[99] Okçuların da dük tarafından önderlik edilen süvari ve piyadelerin bir saldırısından önce ve saldırı sırasında tekrar kullanıldıkları görülmektedir. 12. yüzyıla ait kaynaklarda okçulara yüksek bir açıyla kalkan duvarının üzerinden geçecek şekilde atış yapmalarının emredildiği söylense de, muharebe ile aynı döneme ait kaynaklarda bu bilgiye rastlanmamaktadır.[103] İngiliz hatlarına kaç saldırı yapıldığı bilinmemektedir, ancak bazı kaynaklarda öğleden sonraki çatışmalarda hem Normanlar hem İngilizler tarafından gerçekleştirilmiş olan çeşitli eylemler kayda geçmiştir.[104] Carmen muharebe sırasında William'ın iki atının kendisi üzerinde iken öldüğünü iddia etmektedir. Poitiers'li William'a göre ise bu sayı üçtür.[105]

Harold'ın ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Battle Manastırı'nda Harold'ın öldüğü noktaya yapılan yüksek mihrabın yerini gösteren taş[106]

Çeşitli kaynaklarda bu konuda çelişkili kayıtlar olsa da, Harold'ın muharabenin sonuna doğru öldüğü anlaşılmaktadır. Poitiers'li William ölüm hadisesinden bahsederken nasıl gerçekleştiği ile ilgili bir ayrıntı vermemektedir. İşleme de bu konuda pek yardımcı olmamaktadır, zira İşleme'de sahne kılıç darbesi ile yıkılmakta olan bir savaşçının yanında gözüne saplanmış oku tutmakta olan bir figürle betimlenmiştir. İki figürün de üzerinde şu ifade yer almaktadır: "Kral Harold burada ölmüştür".[103] Hangi figürün Harold'ı betimlediği, ya da ikisinin birden mi betimlediği açık değildir.[107][r] Harold'ın, gözüne isabet eden bir okla öldüğünden bahseden en eski yazılı kayıt Montecassino'lu Amatus adlı İtalyan rahip tarafından Norman tarihi üzerine 1080'lerde yazılmış bir eserdir.[108][s] Malmesbury'li William, Harold'ın gözünden girip beynine saplanan bir okla öldüğünü, aynı anda bir şövalye tarafından da yaralandığını belirtmiştir. Wace de göze giren ok senaryosunu tekrarlamaktadır. Carmen ise Harold'ı Dük William'ın öldürdüğünü söylemiştir, ancak bu olası değildir çünkü gerçek olsaydı böyle bir durumun başka kayıtlarda da geçiyor olması gerekirdi.[103] Jumièges'li William'ın kayıtları ise daha olağandışıdır, çünkü Harold'ın sabah ilk çatışma sırasında öldüğünü söylemektedir. Battle Manastırı Kroniği'nde muharebenin kargaşasında Harold'ı kimin öldürdüğünü kimsenin görmediği belirtilmektedir.[110] Harold'ın modern bir biyografisini yazan Ian Walker, Harold'ın muhtemelen gözüne isabet eden bir okla öldüğünü, ancak bu okla yaralandıktan sonra bir Norman şövalyesi tarafından da canının alınmış olabileceğini söylemiştir.[111] Başka bir Harold biyografisi yazarı Peter Rex ise, çeşitli kayıtları tartıştıktan sonra Harold'ın nasıl öldüğünün bilinemeyeceği sonucunu çıkarmıştır.[109]

Harold'ın ölümüyle lidersiz kalan İngiliz kuvvetleri dağılmaya başladı.[101] Çoğunluğu kaçtı, ancak kralliyet hanesinin mensubu olan askerler Harold'ın bedeninin etrafında toplanıp sonuna kadar savaştılar.[103] Normanlar kaçan birlikleri kovalamaya başladılar ve ismi "Malfosse" olarak geçen bir yerde yaşanan bir artçı çatışma haricinde muharebe sona erdi.[101] Malfosse'ta, ya da diğer adıyla "Şeytan Hendeği"nde, tam olarak neler gerçekleştiği ve nerede gerçekleştiği net değildir. Çatışma, İngilizlerin Normanlar tarafından mağlup edilmeden önce toplanıp Boulogne'li Eustace'ı ağır yaraladığı küçük bir tahkimatta ya da bir hendek setinde gerçeleşmiştir.[112]

Neticenin sebepleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Harold'ın yenilgisi muhtemelen birçok farklı koşulun sonucuydu. Bunlardan biri, neredeyse aynı anda gerçekleşmiş iki işgale karşı savaşmak zorunda kalmasıdır. Harold'ın 8 Eylül'de güneyde kuvvetlerini terhis etmesi de yenilgiye katkıda bulunmuştur. İngiliz kuvvetlerinin William'ın ordusu ile karşılaşmak için yeterli olup olmadığı tartışmalı olsa da, birçok tarihçi Harold'ın güneye gitmek için acele etmesini ve Hastings'te William'la karşılaşmadan önce daha fazla kuvvet toplamamasını hatalı bulmuştur.[113] İngiliz ordusunun yorgun olduğuna yönelik bu görüşlere karşın, İngilizlerin muharebeyi tüm gün boyunca sürdürebilmiş olmalarından muharebe öncesindeki uzun yolculuktan düşünüldüğü kadar yorulmadıkları anlaşılmaktadır.[114] Harold'ın Hastings'e hızla ilerlemiş olmasında, kuzeyde düşmanları Tostig'i mağlup ettikten sonra kontlar Mercia'lı Edwin ve Northumbria'lı Morcar'a güvenmediği için onları güneye götürmek istememesinin de payı olabilir.[113] Modern tarihçiler Harold'ın muharebe için acele etmesinin sebeplerinden birinin de William'ın çıkartma yaptığı sahilden çıkmasını ve talanlarını artırmasını engellemek olduğuna dikkat çekmişlerdir.[115]

Yenilginin sebeplerinin çoğunluğu muhtemelen muharebe sırasında gerçekleşen olaylardı.[113] William daha tecrübeli bir askeri liderdi,[116] ve buna ek olarak İngiliz tarafında süvari olmaması da Harold'ın taktiksel seçeneklerini kısıtladı. [114] Bazı yazarlar Harold'ı savaşın başında William'ın öldüğü söylentisinden avantaj yaratamadığı için eleştirmiştir.[117] Geri çekilmekte olan Normanları kovalarken kanatlarını saldırılara açık bırakan İngiliz askerler, katı bir şekilde savunmada kalmayı tercih etmedikleri için hatalı görünmektedir. Bunun İngiliz komutanların tecrübesizliğinden mi, yoksa askerlerin disiplinsizliğinden mi kaynaklandığı açık değildir.[116][t] Nihayetinde Harold'ın ölümü İngiliz kuvvetlerinin düzensiz bir şekilde dağılmasına sebep olduğu için belirleyici olmuştur.[114] Tarihçi David Nicolle muharebe ile ilgili olarak William'ın ordusunun, Norman-Fransız süvari-piyade karması taktiklerinin Anglo-Saksonların Cermen-İskandinav piyade geleneklerine üstünlüğünü zorlanmadan gösterdiğini söylemiştir.[119]

Sonuçlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Battle Manastırı’ndaki rahip yatakhanesinin kalıntıları

Muharebeden sonraki gün Harold’ın cesedi ya zırhından ya da vücudundaki izlerden teşhis edildi.[u] Harold’ın şahsi flaması önce William’a sunulmuş,[120] sonra papalığa gönderilmiştir.[103] Harold’ın kardeşleri ve huskarllarınınki de dâhil olmak üzere İngilizlerin ölüleri muharebe alanında bırakılmış,[121] bazılarınınki sonradan akrabaları tarafından kaldırılmıştır.[122] Normanların ölüleri ise yeri tespit edilemeyen büyük bir toplu mezarlığa gömülmüştür.[123][v] Zayiat sayıları tam olarak bilinmemektedir. Muharebede bulunduğu bilinen İngilizlerden ölenlerin sayısına bakılarak ölüm oranının %50 civârında olduğu anlaşılmaktadır, ancak bu fazla yüksek bir tahmin olabilir. Normanlardan ise ismen Hastings’te savaştığı bilinen kişilerin yedide birinin öldüğü bildirilmiştir. Ancak bunların tamamı soyludur ve halk tabakasından olan askerler arasında ölüm oranının daha yüksek olması muhtemeldir. Orderic Vitalis’in belirttiği sayısal değerler oldukça abartılı olsa da,[w] dörtte bir ölüm oranı tahmini isabetli olabilir. Marren ise Hastings’te 2.000 Norman ile 4.000 İngilizin öldüğünü tahmin etmektedir.[124] Raporlara göre muharebenin yapıldığı yamaçta yıllar sonra bile hala İngiliz cesetleri bulunmaktaydı. Bilim adamlarının uzun zamandır muharebe alanındaki asidik toprak nedeniyle orada kalmış cesetlerin sağlam kalmasının mümkün olmadığını düşünmelerine rağmen son bulgular bu görüşü değiştirmiştir.[125] Bir ortaçağ mezarlığında bulunan ve başta 13. yüzyıldaki Lewes Muharebesi ile ilişkilendirilen bir iskeletin şimdi Hastings’ten kalma olduğu düşünülmektedir.[126][x]

Bir hikâyeye göre Harold’ın annesi Gytha, oğlunun cesedini teslim etmesi karşılığında muzaffer düke cesedin ağırlığı kadar altın teklif etmiş ancak dük bu teklifi reddetmiştir. William Harold’ın cesedinin denize atılmasını emretmiştir, ancak bunun gerçekleşip gerçekleşmediği net değildir.[121] Başka bir hikâyede ise Harold’ın bir uçurumun tepesine gömüldüğü söylenmektedir.[123] Sonradan, Harold tarafından kurulmuş olan Waltham Manastırı’nca Harold’ın cesedinin gizlice manastıra gömüldüğü beyân edilmiştir.[121] Başka efsanelere göre ise Harold Hastings’te ölmemiş, kaçıp Chester’da keşiş olmuşutur.[122]

Battle Manastırı önünde Hastings Muharebe’sinin temsili

William hayatta kalan İngiliz liderlerinin kendisine biat etmelerini beklediyse de, bunun yerine Kont Edwin, Kont Morcar, Canterbury Başpiskoposu Stigand ve York Başpiskoposu Ealdred’in desteğini alan Ætheling Edgar,[y] Witenagemot tarafından kral ilan edilmiştir.[128] Bunun üzerine William Londra’ya ilerlemiş ve ordusunu Kent’in etrâfında yürütmüştür. Southwark’ta kendisine saldıran İngiliz kuvvetlerini yenmiş, ancak Londra Köprüsü’nü almayı başaramayınca başkente daha dolambaçlı bir yoldan gitmek zorunda kalmıştır. [129]

William vâdiden yukarı ilerleyerek Thames Nehri’ni geçmek için Wallingford’a gitmiş ve burada Stingand kendisine biat etmiştir. Sonrasında, Londra’ya kuzeybatıdan yaklaşmadan önce[z] Chilterns boyunca kuzeydoğuya ilerlemiş ve bu sırada şehrin kuvvetleriyle başka çatışmalara girmiştir. İngiliz liderler Berkhamsted, Hertfordshire’da William’a teslim olmuşlardır. William’a 25 Aralık 1066’da Westminster Manastırı’nda İngiliz Kralı olarak Ealdred tarafından taç giydirilmiştir.[129]

İngiliz soylularının biat etmelerine rağmen William’a karşı direniş yıllarca sürmüştür.[131] 1067 sonlarında Exeter’da isyanlar, 1068 ortalarında Harold’ın oğullarının istilası ve yine 1068’de Northumbria’da bir ayaklanma gerçekleşmiştir.[132] 1069’da Northumbria’lı isyancılar, Danimarka filosunun istilası, ve hem güney hem batı İngiltere’deki isyanlar sebebiyle William’ın sorunları artmıştır. Meydana gelen isyanları bastırırken gösterdiği acımasızlık, 1069 sonu ve 1070 başında Kuzey İngiltere’yi harap eden Kuzey Seferi’inde doruğa ulaşmıştır. [133] 1070’te çıkan başka bir isyana liderlik eden Hereward the Wake de kral tarafından Ely’da mağlup edilmiştir.[134]

Battle Manastırı William tarafından muharebenin yapıldığı yerde kuruldu. 12. yüzyıla ait kaynaklara göre, William manastırı kurmaya kendi iradesiyle ant içmiş ve manastır kilisesinin yüksek mihrabı Harold’ın öldüğü yere yerleştirilmişti.[101] Ancak daha büyük olasılıkla 1070’te William manastırı kurmaya papalık temsilcileri tarafından zorlanmıştır.[135] Muharebe alanının topografisi manastırın inşâsı sırasında değiştirilmiştir, bu yüzden İngiliz’lerin savunduğu yamacın eğimi şu anda muharebe sırasında olduğundan çok daha düşüktür.[78] Manastırların tasfiyesinden sonra, Battle Manastırı’nın toprakları seküler toprak sahiplerine devredildi ve konak veya kır evi olarak kullanıldı.[136] 1976’da manastır arazisi satılığa çıkarıldı ve Amerika Birleşik Devletleri’nın 200. bağımsızlık yıldönümünü şereflendirmek isteyen bazı Amerikan bağışçıların yardımıyla Britanya Hükümeti tarafından satın alındı. [137] Yönetimi ve mülkiyeti günümüzde English Heritage’a ait olan muharebe alanı ve manastır arazisi halka açık durumdadır.[138]

Bayeux İşlemesi, muharebeden sonra muhtemelen Bayeux’lu Odo tarafından Bayeux’daki piskopos sarayına asılmak üzere işlenmiştir ve Hastings’e götüren olayları anlatan bir görsel anlatıdır.[139][aa] Modern dönemde her yıl yapılmakta olan Hastings Muharebe’si temsilleri binlerce katılımcıyı ve seyirciyi muharebe alanına çekmektedir.[141][142]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Bölgedeki Vikingler İngilizce "Kuzeyliler" anlamına gelen "Northmen" olarak tanınmaya başladı. "Normanlar" ve "Normandiya" isimleri daha sonra bu ifadeden türedi.[2]
  2. ^ Kesin tarihle ilgili orijinal kaynaklarda karışıklık bulunmaktadır; 5 Ocak tarihi büyük olasılıkla doğrudur, ancak bazı çağdaş kaynaklar 4 Ocak tarihini de vermektedir.[10]
  3. ^ Diğer rakipler sonradan güçlendiler. Bunların ilki baba tarafından Kral Cesur Edmund’un soyundan gelen Edward’ın büyük yeğeni Edgar Ætheling idi. Kendisi Cesur Edmund’un torunu ve Sürgün Edward’ın oğlu olup babasının İngiltere’nin Büyük Cnut tarafından fethinden sonra kaçtığı Macaristan’da dünyaya gelmişti. Ailesinin İngiltere’ye dönüşü ve babasının 1057’de ölümüyle,[16] Edgar soy yoluyla taht üzerinde açık ara en güçlü iddia sahibi haline gelmişti. Ancak Edward öldüğünde sadece 13 veya 14 yaşında olduğundan iddia Witenagemot tarafından göz ardı edildi.[17] Diğer bir hak sahibi, Sweyn’in torunu ve Knut’un yeğeni olan Danimarka Kralı II. Svend’di.[18] Ancak 1069’a kadar taht üzerinde hak iddia etmedi.[19] Tostig Godwinson'ın 1066 başındaki saldırıları taht üzerinde hak iddiası için bir başlangıç olabilirdi, ancak Edwin ve Morcar’a yenilip takipçilerinin çoğunun kendisini terk etmesinin ardından Harald Hardrada’nın peşinden gitmeyi tercih etti.[20]
  4. ^ Savaştan sağ çıkan gemi listesinde 14 farklı Norman soylusu tarafından bağışlanmış 776 gemi bulunmaktadır.[31] Bu listeye William’a karısı Flandre’li Matilda tarafından hediye edilen sancak gemisi Mora dâhil değildir. Mora, Bayeux işlemesinde bir aslan figürü ile tasvir edilmiştir.[32]
  5. ^ Bayeux İşlemesi'nde kuyruklu yıldızın görülmesi, daha sonra gerçekleşmiş olmasına rağmen (24 Nisan 1066’dan 1 Mayıs’a kadar görülmüştür), Harold’ın taç giymesiyle bağlantılı olarak tasvir edilmiştir. İşlemedeki resim Halley kuyruklu yıldızının günümüze kadar ulaşmış en erken tasviridir.[35]
  6. ^ Çoğu modern tarihçi bu tarihte hemfikirdir,[37][38][39][40][41][42] ancak o döneme ait birkaç kaynakta William’ın karaya çıkış tarihi 29 Eylül olarak verilmiştir.[43]
  7. ^ Dönemin çoğu kaynağı William’ın Pevensey’de karaya çıktığını belirtirken, sadece Anglo-Sakson Kroniği’nin E versiyon’u karaya çıkışın Hastings’te gerçekleştiğini söyler.[43] Çoğu modern raporda da karaya çıkış konumu Pevensey olarak belirtilmiştir.[32][38][39][40][41][44][45][46][47][48][49][50]
  8. ^ Bu 35 kişiden 5’i muharebede hayatını kaybetmiştir: Vitot’lu Robert, Laigle’lı Engenulf, Robert fitzErneis, Turold’un oğlu Roger ve Taillefer.[58]
  9. ^ "Kırağı" gri anlamına gelir ve muhtemelen yerel bir konum işareti olan likenle kaplanmış bir çiçek elması ağacını belirtmek için kullanılmıştır.[65]
  10. ^ 400.000 sayısı Wace'e ait Romance de Rou’da, 1.200.000 sayısı Carmen de Hastingae Proelio’da verilmiştir.[68]
  11. ^ İsmen bilinen bu şahıslardan sekizi muharebede hayatını kaybetmiştir – Harold, Gyrth, Leofwine, Şerif Godric, Berkshire’lı Thurkill, Breme, ve "Helloc’un oğlu" olarak bilinen bir kişi.[58]
  12. ^ Snorri Sturlson’un 13. yüzyılda yaptığı, İngiliz ordusunun yerine göre süvari olarak savaştığı yorumu bazı tarihçiler için tartışma konusu olmuştur. Anglo-Sakson Kroniği gibi o döneme ait kayıtlarda belirtildiği üzere, İngilizler at üzerinde savaşmaya zorlandıklarında 1055’te Hereford yakınında olduğu gibi genellikle kaçmışlardır.[72]
  13. ^ Bu isim Edward Freeman tarafından yaygınlaştırılmıştır.[80] Kendisi muharebe hakkında otorite kabul edilen eserlerden birini yazmış bir Viktorya Dönemi tarihçisidir.[81]
  14. ^ "Sandlacu"’nun modern İngilizce’deki karşılığı "kum gölü" anlamına gelen "sandlake"’tir.[80]
  15. ^ Freeman "Senlac" kelimesinin Eski İngilizce’de "sand lake" (kum gölü) anlamına geldiğini ve Norman işgalcilerinin bu kelimeye Fransızca "sanguelac" dediğini iddia etmiştir. Freeman bu kullanımı bir kelime oyunu olarak değerlendirmişir, çünlü "sanguelac"’ın Fransızcadaki anlamı "kan gölü"dür.[82]
  16. ^ Hastings'teki ilk çatışmanın Taillefer adında bir hokkabaz ile birkaç İngiliz savaşçı arasında başladığını anlatan ve üç farklı kaynakta geçen bir hikaye vardır. Bu kaynaklar Carmen de Hastingae Proelio, Wace'in Romance de Rou eseri, ve 12. yüzyıla ait Huntingdon'lı Henry'dir.[90] Hikayenin iki versiyonu vardır. Birinde Taillefer'in muharabeden önce Norman ordusunu bir kılıçla yaptığı hokkabazlıklarla eğlendirdiği, sonra onu öldürmeye gelen bir İngiliz askerini öldürüğü anlatılır. Diğer versiyonda ise hokkabaz İngilizlere saldırmakta ve ölmeden önce iki İngilizi öldürmektedir.[85]
  17. ^ Sahte geri çekilme taktiğine 1052'teki Arques Muharebesi, 1060'taki Messina Muharebesi, ve 1071'deki Cassel Muharebesi birer örnektir.[99]
  18. ^ Gözdeki okun İşleme'nin 19. yüzyıldaki restorasyonunda yerleştirildiğine veya yerinin değiştirildiğine dair kanıtın olması durumu daha da karmaşıklaştırmaktadır.[107]
  19. ^ Amatus'un kayıtları güvenilir değildir çünkü aynı kayıtlarda Dük William'ın Hastings'te 100.000 askeri komuta ettiği de söylenmektedir.[109]
  20. ^ Modern savaş oyunları kaçan Normanları kovalamayıp savunmada kalmanın doğruluğunu göstermektedir.[115] Tarihçi Christopher Gravett'e göre eğer bir savaş oyununda Harold'ın Normanları kovalamasına izin verilirse rakibi "aynen 1066'da olduğu gibi bu ihtiyatsızlığı derhal ve akıllıca hızlı bir karşı saldırı ile cezalandıracak, ve bu muharebenin dönüm noktası olacaktır".[118]
  21. ^ 12. yüzyıldan bir anlatıya göre Harold yüzünden tanınamadığı için nikâhsız karısı Adil Edith, vücudundaki yalnız kendisinin bilebileceği izlerden Harold’ı teşhis etsin diye muharebe alanına getirilmiştir.[112]
  22. ^ Mezarlığın günümüzde manastırın bulunduğu yerde olması mümkündür.[123]
  23. ^ William’ın tarafında savaşan 60.000 kişinin 15.000’inin öldüğünü belirtmiştir.[124]
  24. ^ 180 numaralı bu iskelet, kafatasının arkasından altı ölümcül kılıç darbesi almıştı ve şiddete bağlı travmaya maruz kalmış beş iskeletten biriydi. Bu iskeletlerin kime ait olduğuyla ilgili daha isabetli tahminlerde bulunabilmek için diğer kalıntılar üzerinde analizler devam etmektedir.[125]
  25. ^ Ætheling, taht iddiası olan soylu prens anlamına gelen bir Anglo-Sakson terimidir.[127]
  26. ^ William bu yolu Portsmouth yakınında kara çıkan ve kendisiyle Londra ile Winchester arasında buluşan takviye kuvvetleri karşılamak için seçmiş gibi görünmektedir. Sonra Londra’nın etrafından dolaşıp kuzeye giderek Londra’ya takviye gönderilmesini engellemiştir.[130]
  27. ^ İşlemeden bahseden ilk kayıt 1476 yılına aittir. Ancak tarz olarak geç Anglo-Sakson el yazması çizimlerine benzerdir ve İngiltere’de meydana getirilmiş olabilir.[139] İşleme günümüzde Bayeux, Fransa’daki eski Piskopos Sarayı’nda sergilenmektedir.[140]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Bates Normandy Before 1066 pp. 8–10
  2. ^ a b Crouch Normans pp. 15–16
  3. ^ Bates Normandy Before 1066 p. 12
  4. ^ Bates Normandy Before 1066 pp. 20–21
  5. ^ Hallam and Everard Capetian France p. 53
  6. ^ Williams Æthelred the Unready p. 54
  7. ^ Huscroft Ruling England p. 3
  8. ^ Stafford Unification and Conquest pp. 86–99
  9. ^ Fryde, et al. Handbook of British Chronology p. 29
  10. ^ Barlow Edward the Confessor p. 250 and footnote 1
  11. ^ a b Higham Death of Anglo-Saxon England pp. 167–181
  12. ^ Walker Harold pp. 136–138
  13. ^ Bates William the Conqueror pp. 73–77
  14. ^ Higham Death of Anglo-Saxon England pp. 188–190
  15. ^ Huscroft Ruling England pp. 12–14
  16. ^ Huscroft Norman Conquest pp. 96–97
  17. ^ Huscroft Norman Conquest pp. 132–133
  18. ^ Stafford Unification and Conquest pp. 86–87
  19. ^ Bates William the Conqueror pp. 103–104
  20. ^ Thomas Norman Conquest pp. 33–34
  21. ^ Walker Harold pp. 144–145
  22. ^ Walker Harold pp. 154–158
  23. ^ a b Nicolle Ortaçağ Savaşları Kaynak Kitabı pp. 69–71
  24. ^ a b Marren 1066 pp. 55–57
  25. ^ Coredon Ortaçağ Terimleri ve Kalıpları Sözlüğü p. 154
  26. ^ a b c Gravett Hastings pp. 28–34
  27. ^ Walker Harold pp. 144–150
  28. ^ Walker Harold pp. 158–165
  29. ^ Porter Pevensey Castle pp. 4, 26–27
  30. ^ a b c Bates William the Conqueror pp. 79–89
  31. ^ a b c d e Gravett Hastings pp. 20–21
  32. ^ a b c Marren 1066 pp. 91–92
  33. ^ Huscroft Norman Conquest pp. 120–122
  34. ^ Douglas William the Conqueror p. 181 and footnote 1
  35. ^ Musset Bayeux Tapestry p. 176
  36. ^ Douglas William the Conqueror p. 192
  37. ^ Gravett Hastings p. 50
  38. ^ a b Huscroft Norman Conquest p. 123
  39. ^ a b Barlow Feudal Kingdom p. 81
  40. ^ a b Stenton Anglo-Saxon England p. 591
  41. ^ a b Thomas Norman Conquest p. 35
  42. ^ Douglas William the Conqueror p. 195
  43. ^ a b Lawson Battle of Hastings p. 176
  44. ^ Bennett Campaigns of the Norman Conquest p. 37
  45. ^ Gravett Hastings pp. 47–49
  46. ^ Huscroft Ruling England p. 15
  47. ^ Stafford Unification and Conquest p. 100
  48. ^ Bates William the Conqueror p. 86
  49. ^ Walker Harold p. 166
  50. ^ Rex Harold II p. 221
  51. ^ Lawson Battle of Hastings p. 179
  52. ^ Bennett Campaigns of the Norman Conquest p. 25
  53. ^ a b Lawson Hastings pp. 163–164
  54. ^ Bennett Campaigns of the Norman Conquest p. 26
  55. ^ Marren 1066 pp. 89–90
  56. ^ Gravett Hastings p. 27
  57. ^ Marren 1066 pp. 108–109
  58. ^ a b c Marren 1066 pp. 107–108
  59. ^ Gravett Hastings pp. 15–19
  60. ^ Gravett Hastings p. 22
  61. ^ Gravett Hastings pp. 24–25
  62. ^ Carpenter Struggle for Mastery p. 72
  63. ^ Huscroft Norman Conquest p. 124
  64. ^ Marren 1066 p. 93
  65. ^ a b Marren 1066 pp. 94–95
  66. ^ a b Lawson Battle of Hastings pp. 180–182
  67. ^ a b Marren 1066 pp. 99–100
  68. ^ Lawson Battle of Hastings p. 128 footnote 32
  69. ^ Lawson Battle of Hastings p. 128 and footnote 32
  70. ^ Lawson Battle of Hastings pp. 130–133
  71. ^ Marren 1066 p. 105
  72. ^ a b Gravett Hastings pp. 29–31
  73. ^ Marren 1066 p. 52
  74. ^ Bennett, et al. Fighting Techniques pp. 21–22
  75. ^ a b c Lawson Battle of Hastings pp. 183–184
  76. ^ Marren 1066 p. 114
  77. ^ Lawson Battle of Hastings pp. 212–213
  78. ^ a b Gravett Hastings p. 91
  79. ^ Marren 1066 p. 101
  80. ^ a b Lawson Battle of Hastings p. 57
  81. ^ Lawson Battle of Hastings p. 129
  82. ^ Freeman History of the Norman Conquest pp. 743–751
  83. ^ Marren 1066 p. 157
  84. ^ a b c d Gravett Hastings p. 59
  85. ^ a b Marren 1066 p. 116
  86. ^ a b Lawson Battle of Hastings pp. 186–187
  87. ^ Huscroft Norman Conquest pp. 125–126
  88. ^ a b Bennett Campaigns of the Norman Conquest p. 40
  89. ^ a b Lawson Battle of Hastings pp. 190–191
  90. ^ a b c d e f g h Gravett Hastings p. 64
  91. ^ Hare Battle Abbey p. 11
  92. ^ English Heritage Research on Battle Abbey and Battlefield
  93. ^ Battlefields Trust Battle of Hastings
  94. ^ Lawson Battle of Hastings p. 192
  95. ^ a b c d e f g Bennett Campaigns of the Norman Conquest p. 41
  96. ^ a b Gravett Hastings pp. 65–67
  97. ^ a b Bennett Campaigns of the Norman Conquest p. 42
  98. ^ Gravett Hastings p. 68
  99. ^ a b c d e Gravett Hastings pp. 72–73
  100. ^ Marren 1066 pp. 127–128
  101. ^ a b c d Bennett Campaigns of the Norman Conquest p. 43
  102. ^ Marren 1066 p. 130
  103. ^ a b c d e Gravett Hastings pp. 76–78
  104. ^ Marren 1066 pp. 131–133
  105. ^ Marren 1066 p. 135
  106. ^ Gravett Hastings p. 79
  107. ^ a b Lawson Battle of Hastings pp. 207–210
  108. ^ Marren 1066 p. 138
  109. ^ a b Rex Harold II pp. 256–263
  110. ^ Marren 1066 p. 137
  111. ^ Walker Harold pp. 179–180
  112. ^ a b Gravett Hastings p. 80
  113. ^ a b c Lawson Battle of Hastings pp. 217–218
  114. ^ a b c Huscroft Norman Conquest p. 130
  115. ^ a b Marren 1066 p. 152
  116. ^ a b Lawson Battle of Hastings pp. 219–220
  117. ^ Walker Harold pp. 180–181
  118. ^ Quoted in Marren 1066 p. 152
  119. ^ Nicolle Normans p. 20
  120. ^ Rex Harold II p. 253
  121. ^ a b c Huscroft Norman Conquest p. 131
  122. ^ a b Gravett Hastings p. 81
  123. ^ a b c Marren 1066 p. 146
  124. ^ a b Marren 1066 pp. 147–149
  125. ^ a b Livesay "Skeleton 180 Shock Dating Result" Sussex Past and Present p. 6
  126. ^ Barber and Sibun "Medieval Hospital of St Nicholas" Sussex Archaeological Collections pp. 79–109
  127. ^ Bennett Campaigns of the Norman Conquest p. 91
  128. ^ Douglas William the Conqueror pp. 204–205
  129. ^ a b Douglas William the Conqueror pp. 205–206
  130. ^ Bennett Campaigns of the Norman Conquest p. 45
  131. ^ Douglas William the Conqueror p. 212
  132. ^ Bennett Campaigns of the Norman Conquest pp. 49–50
  133. ^ Bennett, Campaigns of the Norman Conquest, pp. 51–53
  134. ^ Bennett Campaigns of the Norman Conquest pp. 57–60
  135. ^ Coad Battle Abbey and Battlefield p. 32
  136. ^ Coad Battle Abbey and Battlefield pp. 42–46
  137. ^ Coad Battle Abbey and Battlefield p. 48
  138. ^ Marren 1066 p. 165
  139. ^ a b Coad Battle Abbey and Battlefield p. 31
  140. ^ Gravett Hastings p. 99
  141. ^ "Normans fight Saxons... and the rain". BBC News. 13 Ekim 2000. 17 Şubat 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022. 
  142. ^ "King Harold and William square up". BBC News. 14 Ekim 2006. 13 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2022.