"Virüs" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
düzeltme AWB ile
Etiketler: Mobil değişiklik Mobil web değişikliği
(düzeltme AWB ile)
Dmitri Ivanovsky 1892 yılında bir makalede tütün bitkisine bulaşan bakteri olmayan [[Patojen|etkenleri]] açıkladığından ve Martinus Beijerinck'in 1898 yılında tütün mozaik virüsünü keşfetmesinden beri,<ref name="Dimmock">Dimmock p. 4</ref> 5,000 civarında [[Virüs sınıflandırması|virüs türü]] detaylı bir şekilde tarif edilse de<ref name="Dimmock p. 49">Dimmock p. 49</ref> milyonlarca türde virüs vardır.<ref name="Breitbart M, Rohwer F 2005 278–84"><span class="citation">Breitbart M, Rohwer F.&#x20;&#x20;Here a virus, there a virus, everywhere the same virus?</span></ref> Virüsler yeryüzündeki hemen her ekosistemde bulunan biyolojk varlığın en bol türüdür.<ref name="Lawrence"><span class="citation">Lawrence CM, Menon S, Eilers BJ, ''et al.''</span></ref><ref><span class="citation">Edwards RA, Rohwer F.&#x20;&#x20;Viral metagenomics.&#x20;</span></ref> Virüslerle ilgilenen bilime [[viroloji]] denir ve [[mikrobiyoloji]]nin alt uzmanlık alanıdır.
 
Virüsler, enfekte hücre içerisinde veya enfeksiyon sürecinde, virionlar ve bağımsız viral parçacıklar halinde bulunabilir. Bir virüsün tüm yapılarını barındıran tek bir virüs partikülüne '''virion ''' denir ve iki ya da üç parçadan oluşur: (i) DNA veya RNA'dan sadece birisi olabilen viral [[genom]] ve genetik materyali taşıyan büyük [[moleküller]]; (ii) genetik materyali saran, koruyan ve başka işlevleri de olan [[Kapsit|kapsid]] denilen bir [[protein]] tabakası, (iii) protein tabakayı saran [[lipit]] bir [[Viral zarf|zarf]]. Virüs parçacıkları sarmal (helikal), kübik veya karmaşık (kompleks) morfolojilerde olabilmektedirler. Virionlar [[Bileşik mikroskop|ışık mikroskobu]]<nowiki/>yla görülemeyecek kadar küçük yapıdadırlar. Ortalama bir virion ortalama bir [[bakteri]]nin yüzde biri büyüklüğündedir.
 
[[Yaşamın evrimsel tarihi]]nde virüslerin menşei açıklanamamıştır. Bazıları, hücreler arasında hareket edebilen DNA parçacıkları olan [[plazmid]]lerden, bazıları da bakterilerden evrimleşmiş olabilir.
; Birlikte evrim hipotezi
{{Ana madde|Birlikte evrim}}
: Ayrıca '''''ilk-virüs hipotezi''''' de denmektedir ve virüslerin ilk hücrelerin ortaya çıkmasından bu yana hücresel yaşama bağımlı olarak milyonlarca yıl boyunca karmaşık protein ve [[nükleik asit]] komplekslerinden evrimleştiğini önermektedir. RNA'dan oluşan [[Viroid]]lerler virüs olarak sınıflandırılmamışlardır çünkü viroidleri saran protein bir kılıf yoktur ancak, birkaç virüse benzeyen karakteristik özelliklerinden dolayı sık sık subviral ajanlar olarak adlandırılırlar.<ref>Shors 551–3</ref> Viroidler bitkiler için önemli hastalık etkenleridir. Protein kodlamamalarına karşın konak hücre ve konak hücre mekanizmalarıyla etkileşime girerek replike olurlar. RNA genomuna sahip insan [[Hepatitis delta virus|hepatit delta virüsü]] viroidlere benzer fakat hepatit B virüslerinde bir protein kılıf elde eder ama kendisi bu kılıfı replike ettiremezler, bu nedenle bu etkene ''defektif virüs'' denmektedir. Bunun yanında hepatit delta virüsü konak hücreye girebilirse, bağımsız olarak replike olabilir. Replike olan hepatit delta virüsleri da defektiftir ve yeni hücreleri enfekte edebilmeleri için hepatit B virüsünün protein kılıfına gereksinim duyar. Aynı davranış, [[Sputnik virophage|uydu virofajında]] da mevcuttur, bunlar ''[[:en:Acanthamoeba|Acanthamoeba]] castellanii ''türü protozoonları enfekte eden mimivirüslere bağımlıdırlar. Bu virofaj, diğer virüs türlerinin konak hücrede aynı anda bulunmasına gereksinim duyar, bunlara [[Satellite (biology)|uydu]] denilir ve viroidlerin ve virüslerin evrimsel ara ürünleri temsil edebileceği düşünülmektedir.<ref>Dimmock p. 55–7</ref>
Geçmişte, bu hipotezlerin hepsi ile ilgili sorunlar vardı: en küçük hücresel parazitlerin bile virüslere benzememesi nedeniyle gerileme hipotezi açıklanmakta zorlanılmıştır. Kaçış hipotezinde, karmaşık kapsidlerin, virüslerin diğer parçacıklarının ve yapılarının nasıl oluştuğunun açıklaması yapılamamıştır. Birlikte evrim hipotezinde de virüslerin konak hücre gereksinimlerini açıklayamamıştır. Şimdilerde virüslerin antik ve [[Three-domain system|üç üst alemin]] tarih öncesi bir ayrışımına ait oldukları kabul edilmektedir. Bu keşif modern virologları tekrar düşünmeye ve klasik üç üst alem hipotezini yeniden değerlendirmeye sevketmiştir.
 
Omurgalılardaki ikinci savunma mekanizması [[Cell-mediated immunity|hücresel immunitedir]] ve T hücreleri olarak bilinen savunma hücrelerini içerir. Bir T hücresi vücuttaki hücrelerin yüzeylerindeki proteinlerin kısa bölümlerini gözlemler ve şüpheli bir durumla karşılaşırsa ''öldürücü T hücreleri'' hücreyi yıkımlar, eğer yıkımlanan hücrede virüs enfeksiyonu var idiyse bu sefer virüse özgül T hücreleri çoğalır. [[Makrofajlar]] gibi hücreler bu [[antijen sunumu]]<nowiki/>nda uzmanlaşmıştır. [[İnterferon]] üretimi önemli bir konak savunma mekanizmasıdır, interferon virüs mevcudiyetinde vücut tarafından üretilen bir hormondur. Bağışıklıktaki rolü karmaşıktır; enfekte hücreyi ve komşularını öldürerek enfeksiyonun yayılmsına mani olur.
 
Tüm virüs enfeksiyonlarında bağışıklık cevabı oluşmayabilir. [[HIV]] virion yüzeyindeki amino asit dizilimini sık sık değiştrerek bağışıklık sisteminden kaçar. "kaçış mutasyonu" olarak bilinen bu durumla birlikte viral epitoplar konak bağışıkık mekanizmalarından kaçar. Bu kalıcı virüsler [[Antigenic shift|antijenik sapma]] ile beraber konak bağışıklık sisteminin enfeksiyonu sınırlandırmasını engellerler, [[antijen sunumu]]<nowiki/>nu bloke ederler, [[sitokin]]e direnç sağlarlar, [[doğal öldürücü hücre]]<nowiki/>lerin faaliyetlerinden kaçarlar, [[apoptozis]]<nowiki/>ten kaçarlar. ''[[Neurotropic virus|Nörotropik virüsler]] '' denen başka diğer virüslerde sinirler boyunca yayıldıkları için bağışıklık sistemi elemanları bunlara ulaşamayabilir.
== Epidemiyoloji ==
Viral epidemiyoloji virüslerin yayılımı ve kontrolünü ele alan bir tıp dalıdır. Virüsler anneden-bebeğe dikey (vertikal) yolla yayılablecekleri gibir, insandan insana yatay (horizontal) yolla da yayılabilirler. [[Vertical transmission|Dikey yolla bulaşma]]<nowiki/>ya hepatit B virüsü ve HIV örnek verilebilir, bebek doğduğunda çoktan bu virüslerle enfekte olmuştur. Daha nadir görülen başka bir örnek [[Varisella zoster virüs|varicella zoster virüs]]<nowiki/>udur, yetişkinlerde hafif seyreden enfeksiyonlara neden olurken [[cenin]]<nowiki/>de ve yeni doğanlarda öümcül enfeksiyonlara yol açabilir.
665.297

değişiklik

Gezinti menüsü