Arnavutluk ekonomisi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Arnavutluk ekonomisi

Tiran, Arnavutluk
Derece 122. (nominal) / 112. (SAGP)
Para birimi Arnavut leki
Mali yıl takvim yılı
Ticaret organizasyonları DTÖ, KEİ
İstatistikler
GSYİH artış 26,7 milyar $ (SAGP 2013) [1]
GSYİH büyüme artış % 1,7 (2013 ort.)
azalış % 1,6 (2012 ort.) [2]
Kişi başı GSYİH artış 8,200 $ (SAGP 2013)
artış 8,100 $ (SAGP 2012) [3]
Sektörel GSYİH dağılımı tarım: % 17,5 endüstri: % 15,3 hizmet: % 67,2 (2013) [4]
Enflasyon (TÜFE) azalış % 2,0 (2012 ort.)
Yoksulluk sınırı
altındaki nüfus
% 12,5 (2008) [5]
Gini katsayısı 34,5 (2008) [6]
İşgücü 1,1 milyon (2013 ort.) [7]
Sektörel işgücü dağılımı tarım: % 47,8 endüstri: % 23,0 hizmet: % 29,2 (Eylül 2010 ort.) [8]
İşsizlik azalış % 12,9 (2013 ort.)
artış % 13,0 (2012 ort.) [9]
Ana endüstriler gıda ve tütün ürünleri, tekstil ve giyim, kereste, petrol, çimento, kimyasallar, madencilik, temel metaller, hidroelektrik [10]
Harici
İhracat artış 1,22 milyar $ (2013) (144.) [11]
İhraç malları tekstil ve ayakkabı, asfalt, metaller ve metalik cevherler, ham petrol, sebze ve meyve, tütün [12]
Ana ihracat ortakları  İtalya %51,1
 İspanya %9,2
 Türkiye %6,3
 Yunanistan %4,4 (2012) [13]
İthalat artış 4,1 milyar $ (2013) (130.) [14]
İthalat malları makinalar ve ekipmanları, gıda maddeleri, tekstil, kimyasallar [15]
Ana ithalat ortakları  İtalya %31,9
 Yunanistan %9,5
 Çin %6,4
 Almanya %6,0
 Türkiye %5,7 (2012) [16]
Gayrisafi dış borç artış 6,1 milyar $ (117.) (31 Aralık 2013) [17]
Kamu maliyesi
Kamu borçları artış GSYİH'nın %61,1 (2013 ort.) [18]
Gelirler 3,60 milyar $
Giderler 4,50 milyar $
Kredi derecelendirme Standard & Poor's: B [19]
Görünüm: Durağan
Dış rezervler azalış 2,3 milyar $ (31 Aralık 2013) [21]

Ana veri kaynağı: CIA World Fact Book
Diğer bir bilgi verilmemiş, değerlerin tümü ABD Doları ile ifade edilmiştir.

Özelleştirmeler ve kanunlardaki yeni yapılanmaların ilerlemeye katkısı olmasına rağmen eski yapının etkileri nedeniyle sorunlar devam etmektedir: Ekonominin büyümesi uluslararası para kuruluşlarının yardımlarına, yabancı ülkelerde yaşayan Arnavutların gönderdikleri paralara ve inşaat işlerine dayanmaktadır. Nüfusun üçte biri hala, gayri safi milli hasılanın dörtte birini sağlayan, tarım işlerinde çalışmakta ve destekle geçinmektedir. Turizmde de şimdiye kadar bir ilerleme kaydedilmemiştir. Dünya Bankası'nın 2008 yılı raporunda, Arnavutluk nüfusunun %12.4 ü yoksul olarak nitelendirilmiştir.[22]. Ortalama aylık gelir 2006 verilerinde 28.322 Lek olarak gözükmektedir. (Yaklaşık 225 Euro)[23]

Genel bilgiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin önemli sorunlarından birisi altyapının zayıf olmasıdır. Ana yolların bir çoğunda iyileştirme çalışmaları yapılmasına rağmen, yolların çoğu çok kötü durumda. Su, gün içerisinde çok az bir zaman için kısıtlı bir şekilde verilmekte, elektrik kesintileri ise özellikle kış aylarında günlük olağan bir durum arz etmektedir. Bu durum yalnızca yabancı yatırımcıları etkilemekle kalmayıp, yerli işletmelerin de verimli ve az maliyetli iş yapmalarını engellemektedir. Kosloduj'daki Bulgaristan Nükleer santralın 2006 Aralık ayı sonlarında kapatılması, altyapıyı çok daha zor bir hale getirmiştir. Elektriğin neredeyse tümünü sadece Hidroelektrik santrallerden sağlayan Arnavutluk, komşularının çoğunun yaptığı gibi Bulgaristan'dan elektrik ithal etmek zorundaydı. Son yıllarda kış aylarının sert geçmesi, barajların dolmasına yol açtığından, elektrik üretimi giderek düzenli hale gelmektedir. Ayrıca birçok Hidroelektrik Santraller'in ve elektrik şebekelerinin yenilenmesi de bir yandan elektrik üretimini arttırırken, diğer yandan taşımadaki kayıpları aza indirmiştir.

2006 yılındaki gayrisafi milli hasıla 9,1 Milyar USD tutarındadır. Bu 2006 yılında % 5 lik bir büyümeyi göstermektedir. (2005: % 5,5) Ekonominin büyümesi İnşaat sektörünün gelişmesi ve küçük işletmelerle hizmet sektörünün verimliliği nedeni iledir. Tarım sektörü ve madencilik, enerji krizi nedeni ile yaşadığı kayıplardan dolayı bu büyümeye çok az bir katkıda bulunmuşlardır. Tarım sektörü % 20,7 ile eskiden olduğu gibi gayrisafi milli hasıla içerisinde önemli bir yere sahiptir. En büyük pay % 46,4 ile hizmet sektöründe olurken, % 14,3 ile inşaat sektörü onu takip etmektedir. Sanayini payı % 9,7, Taşımacılığın payı ise % 8,9 olmuştur. Gayrisafi milli hasılanın büyümesi 2002 yılında % 4,7, 2003 yılında % 6,0 %.

2006 yılında işsizlik oranı % 13,8 dir.[24], 2007 yılında bu oran: % 13,8 %[25]. Resmi açıklamalar gerçek işsizlik oranlarını göstermemektedir. Örneğin, küçük çiftlik işletmelerinde çalışan aile fertleri işşiz sayılmıyorlar. Halbuki buralarda yaklaşık 6 yetişkin kişinin birlikte yaşadığı bir aile en fazla iki, üç dönümlük bir tarlayı işlemektedirler.

Enflasyon oranları[26]
Yıl Oran
2007 2,9 %
2006 2,5 %
2005 2,0 %
2004 2,2 %
2003 3,3 %
2002 1,7 %
2001 3.5%
2000 4,2 %
1999 -1,0 %
1998 8,7 %


Merkez Bankası (Banka e Shqipërisë) para politikasından, emisyondan ve bankaların denetiminden sorumludur. Eski merkez bankası Banka e Kursimeve 2004 yılında Avusturya bankası Raiffeisen International tarafından satın alınmış ve Raiffeisen Bank Albania adı ile ülkenin önde gelen bir finans kuruluşu haline gelmiştir.

Önümüzdeki yıllarda, yakın geçmişte keşfedilen petrol ve doğalgaz kaynaklarının ekonomiye yön veren faktörlerden birisi olması bekleniyor. 3,014 Mia. m³ doğalgaz ve 2,987 Mia. Varil petrol çıkarılması tahmin ediliyor..

Enerji Kaynakları (2005)[27]
Kaynak Tüketim Üretim İthalat İhracat
Doğalgaz (Varil/Gün) tahmini 29.000 7.006 21.600 1.240 (2004)
Doğalgaz (Milyon m³/Yıl) tahmini 28.77 28.77 0 0
Elektrik (Milyon kWh/Yıl) 3.323 5.385 371 300
Enerji kaynaklarına göre elektrik üretimi (2005)

Tarım[değiştir | kaynağı değiştir]

Geleneksel bir tarım ülkesi olan Arnavutluk'da tarım, ülkenin çok önemli bir sektörlerinden birisidir. 7.000 km² olan ülke yüzölçümünün yaklaşık dörtte biri tarım alanı olarak kullanılabilir durumdadır. Hava koşulları her türlü tarımı ve hayvancılığı yapmaya müsaittir. Toprak kalitesi bölgeden bölgeye değişim göstermektedir.

Tarım, % 22 lik bir payla, gayrisafi milli hasıla içerisinde önemli bir yer tutmaktadır. 2004 yılında çalışan nüfusun % 60 ı tarım sektöründe çalışıyordu. Tarım işletmeciliği çoğunlukla geleneksel yöntemlerle yapılmaktadır. Verimlilik düşüktür. Makine, tesis ve toprak verimliğinin arttırılması çalışması yatırımları için yeterli sermayenin olmaması, yetersiz sulama tesisleri, eski üretim metodları ve pazara girmekte yaşanan zorluklar ana sorunlardır. Tarım arazilerinin çok dağınık yerlerde olması ve kooperatifçiliğin psikolojik baskısı da diğer temel sorunlardır. Bu sorunlar, Arnavutluk tarımının gelişmesini uzun yıllar engelleyecektir.

Kalite standartlarının uygulamaya konması, eğitimin iyileştirilmesi, ürün çeşitliliği ve yeni dağıtım kanallarının devreye sokulması kısa ve orta vadede kalite ve miktar açısından tarımsal ürünlerde iyileşmeye yol açacaktır ve ülkenin temel gıda (Meyve, sebze,süt, tahıl) ve yarı mamül ve mamül (Et ve süt ürünleri, meyve ve sebze konserveleri, bal ve baharat) ihtiyaçlarını karşılayacaktır.

Mali politika[değiştir | kaynağı değiştir]

Arnavutluk mali politikası hızlı bir iyileşme gösterdi.2006 yılında ülkenin borçları gayrisafi milli hafızanın % 55,9 u civarına kadar geriledi. Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası verilerine göre bir iyileşme görülüyor.[28] 2005 yılından 2008 yılına kadar yatırımlar % 5,6 dan % 9,3 e yükselmiştir. Yatırımların 2009 yılında 90,4 Milyar Lek, 2010 yılında 94 Milyar Lek ve 2012 yılında 108 Milyar Lek'e çıkması planlanıyor.[29]

Dış ticaret[değiştir | kaynağı değiştir]

Önemli ithalat ve ihracat ülkeleri sırasıyla İtalya, Yunanistan, Almanya ve Balkan ülkeleridir. Arnavutluk, gıda maddeleri, krom, tekstil, petrol, asfalt ve pamuk ihraç ederken, gıda maddeleri, makineler, kimyasal maddeler ve tekstil ithalatı yapmaktadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2013 GDP (PPP) of Albania (İngilizce) - Arnavutluk'un 2013 GSYİH (SAGP)'si". The World Factbook. 2013. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2001.html#al. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  2. ^ "GDP real growth rate of Albania (İngilizce) - Arnavutluk'un GSYİH büyüme oaranı". The World Factbook. 2013. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2003.html#al. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  3. ^ "2013 GDP per capita (PPP) of Albania (İngilizce) - Arnavutluk'un 2013 kişi başı GSYİH (SAGP) değeri". The World Factbook. 2013. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2004.html#al. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  4. ^ "GDP Compositon by sector of origin in Albania (İngilizce) - Arnavutluk'da Sektörel GSYİH dağılımı". The World Factbook. 2013. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2012.html#al. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  5. ^ "Poverty line of Albania (İngilizce) - Arnavutluk'un yoksulluk sınırı". The World Factbook. 2008. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2046.html#al. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  6. ^ "Gini index in Albania (İngilizce) - Arnavutluk'da Gini rakamı". The World Factbook. 2008. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html#al. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  7. ^ "Labor force ranking of Albania (İngilizce) - Arnavutluk'un işgüsü sıralaması". The World Factbook. 2013. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2095.html#al. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  8. ^ "Labor force by occupation in Albania (İngilizce) - Arnavutluk'da sektörel işgücü dağılımı". The World Factbook. Eylül 2010. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2048.html#al. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  9. ^ "Unemployment rate in Albania (İngilizce) - Arnavutluk'da işsizlik rakamı". The World Factbook. 2013. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html#al. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  10. ^ "Main ındustries in Albania (İngilizce) - Arnavutluk'da ana endüstri alanları". The World Factbook. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2090.html#al. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  11. ^ "Export Figures of Albania (İngilizce) - Arnavutluk'un ihracat rakamı". The World Factbook. 2013. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2078.html#al. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  12. ^ "Export products of Albania (İngilizce) - Arnavutluk'un ihracat ürünleri". The World Factbook. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2049.html#al. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  13. ^ "Export Parners of Albania (İngilizce) - Arnavutluk'un ihracat ortakları". The World Factbook. 2012. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2050.html#al. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  14. ^ "Import Figures of Albania (İngilizce) - Arnavutluk'un ithalat rakamı". The World Factbook. 2013. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2087.html#al. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  15. ^ "Import products of Albania (İngilizce) - Arnavutluk'un ithalat ürünleri". The World Factbook. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2058.html#al. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  16. ^ "Import Parners of Albania (İngilizce) - Arnavutluk'un ithalat ortakları". The World Factbook. 2012. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2061.html#al. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  17. ^ "2013 External debt of Aulbania (İngilizce) - Arnavutluk'un 2013 dış borcu". The World Factbook. 31 Aralık 2013. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2079.html#al. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  18. ^ "2013 Public debt of Albania (İngilizce) - Arnavutluk'un 2013 kamu borcu". The World Factbook. 2013. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2186.html#al. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  19. ^ "Sovereigns Rating List (İngilizce) - Ülkelerin Değerlendirme Listesi". Standard & Poor's. http://www.standardandpoors.com/ratings/sovereigns/ratings-list/en/us?sectorName=null&subSectorCode=&filter=A. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  20. ^ "Credit ratings: how Fitch, Moody's and S&P rate each country (İngilizce) - Kredi Derecelendirem notları: Her bir ülke için Fitch ,Moody's ve S&P nasıl?". The Guardian. 3 Ocak 2013. http://www.theguardian.com/news/datablog/2010/apr/30/credit-ratings-country-fitch-moodys-standard. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  21. ^ "Reserves of foreign exchange and gold of Albania (İngilizce) - Arnavutluk'un 2013 döviz ve altın rezervi". The World Factbook. 31 Aralık 2013. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2188.html#al. Erişim tarihi: 8 Nisan 2014. 
  22. ^ Dünya Bankası, Arnavutluk'daki Yoksulluk(İngilizce)
  23. ^ Instat: Tregues sipas qarqeve/Indicators by Prefectures 2005/06, Tirana 2007
  24. ^ Arnavutluk Dışişleri Ülke Raporu
  25. ^ Harta e varfërisë, Kukësi në krye të listës
  26. ^ EU-Kommission: Enlargement Strategy and Progress Reports 2007
  27. ^ Şablon:CIA-Factbook
  28. ^ Kaynak: Arnavutluk Dışişleri
  29. ^ Arnavutluk veri bankası