Theano (filozof)

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Crotoneli Theano[1] (GrekçeΘεανώ; MÖ 6. yüzyıl dolayları) belki de iki farklı Pisagorcu filozofa verilen addır. Diğerleri onun Brontinus'un karısı olduğunu söylemelerine rağmen, Pisagor'un öğrencisi, kızı veya karısı olarak adlandırıldı. Doğum yeri ve babasının kimliği de bir o kadar belirsizdir, bu da bazı yazarların ayrıntıları birleştirilen birden fazla kişinin olduğunu öne sürmelerine neden olur (bunlar bazen Theano I ve Theano II olarak anılır).[2] Kendisine atfedilen ve yazarlığı belirsiz olan birkaç bölüm ve mektup günümüze ulaşmıştır.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Theano'nun hayatı hakkında çok az şey biliniyor ve eski kaynaklardaki bilgiler kafa karıştırıcıdır. Bir görüşe göre, Girit'ten geldi ve Pythonax'ın kızıydı[3][4], ancak diğerleri onun Crotone'dan geldiğini ve Brontinus'un kızı olduğunu söyledi.[4][5][6] Başka bir görüş onu Brontinus'un karısı[4][5][7] yapmasına rağmen, birçok kişi tarafından Pisagor'un karısı[3][4][5][6][8] olduğu söylendi. Iamblichus, karışıklığı çözmek için Deino’dan Brontinus'un karısı olarak söz eder.[9]

Pisagor ve Theano'ya çeşitli şekillerde atfedilen çocuklar arasında üç kızı; Damo, Myia ve Arignote ile bir oğlu; Telauges vardı.[3][4][5][6] Suda, Pisagor'un çocuklarının Telauges, Mnesarkhos, Myia ve Arignote olduğunu yazmıştır.[10]

Çalışmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Theano'ya atfedilen eserler şunlardır: Pisagorcu Apofthegms (İngilizcePythagorean Apophthegms), Kadın Tavsiyesi (İngilizceFemale Advice), Erdem Üzerine (İngilizceOn Virtue), Dindarlık Üzerine (İngilizceOn Piety), Pisagor Üzerine (İngilizceOn Pythagoras), Felsefi Yorumlar (İngilizcePhilosophical Commentaries) ve Mektuplar (İngilizceLetters).[11] Bu yazıların hiçbiri, birkaç parçası ve yazarları belirsiz mektup dışında günümüze ulaşmamıştır. Bu bölümlerden ve mektuplardan bazılarını orijinal Theano'ya (Theano I) ve bazılarını daha sonraki bir Theano'ya (Theano II) atamak için girişimlerde bulunuldu[1], ancak bunların tümünün daha sonraki yazarların, Pisagor felsefesini bir kadının hayatına uygulamaya çalışan sahte kurguları olması da muhtemeldir.[11][12] Dindarlık Üzerine (İngilizceOn Piety)'nin hayatta kalan parçası[11], sayılar ve nesneler arasındaki Pisagor analojisiyle ilgilidir. Hayatta kalan çeşitli mektuplar ev içi meseleleri ele almaktadır: bir kadın nasıl çocuk yetiştirmeli?, hizmetçilere nasıl davranmalı? ve kocasına nasıl erdemli bir şekilde davranmalı?[11]

Thesleff, Stobaeus ve Heeren'e göre Theano, Dindarlık Üzerine (İngilizceOn Piety) adlı eserinde şunları yazmıştır:[1]

Yunanların çoğunun Pisagor'un her şeyin sayıdan oluştuğunu söylediğine inandığını öğrendim. İddianın kendisi de bir zorluk çıkarıyor: Var olmayan şeyler üretmek için nasıl tasarlanabilir? Ama her şeyin sayıdan geldiğini söylemedi; ondan ziyade sayılarla uyum içinde olmasını söyledi - birincil anlamda düzenin sayıda olduğu gerekçesiyle ve bir birinci ve bir ikinci ve geri kalanının sayılan şeylere sırayla atanması katılım yoluyla yapılır.

Bazı kaynaklar Theano'nun ya felsefedeki altın ortalama doktrini ya da matematikteki altın oran hakkında yazdığını iddia etse de, o zamana kadar bu iddiayı haklı çıkaracak bir kanıt yoktur.[13][14]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c M.E. Waithe (1987). A History of Women Philosophers: Volume I: Ancient Women Philosophers, 600 B.C.-500 A.D. s. 12. ISBN 9789024733484. 12 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2020. 
  2. ^ Plant, Ian Michael (2004). Women writers of ancient Greece and Rome: an anthology. University of Oklahoma Press. s. 68. ISBN 978-0-8061-3621-9. 25 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2020. 
  3. ^ a b c Porphyry, Life of Pythagoras, 4
  4. ^ a b c d e Suda, Theano θ84
  5. ^ a b c d Diogenes Laërtius, viii. 42-3
  6. ^ a b c Suda, Pythagoras π3120
  7. ^ Suda, Theano θ83
  8. ^ Brown, C. (2010). Fibonacci analysis (Vol. 42). John Wiley & Sons.
  9. ^ Iamblichus, On the Pythagorean Life, 132
  10. ^ "Suda Encyclopedia, th.84". 22 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2020. 
  11. ^ a b c d Ian Michael Plant, (2004), Women writers of ancient Greece and Rome: an anthology, s. 69. University of Oklahoma Press
  12. ^ Voula Lambropoulou, Some Pythagorean female virtues, in Richard Hawley, Barbara Levick, (1995), Women in antiquity: new assessments, s. 133. Routledge
  13. ^ Deakin, Michael A. B. (2013), "Theano: the world's first female mathematician?", International Journal of Mathematical Education in Science and Technology, 44 (3), ss. 350-364, doi:10.1080/0020739X.2012.729614 
  14. ^ Sethanne Howard (14 Aralık 2012). The Hidden Giants (3 bas.). Washington Academy of Sciences. ISBN 978-0-61-573267-1. 

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]