Türkiye Komünist Partisi/Birlik
Türkiye Komünist Partisi/Birlik | |
|---|---|
 | |
| Kısaltma | TKP/B, TKP (B) |
| Genel sekreter | Hidayet Kaya (1977-1980) İbrahim Seven (1980-1989)(sonrasında Devrimci Komünist Partisi'nin Genel Sekreteri oldu) Suat Bozkuş ("Taylan Doğan", 1989-1992) (sonrasında Türkiye Devrim Partisi'nin Genel Sekreteri oldu) |
| Kuruluş tarihi | 1980 |
| Kapanış tarihi | 1992 |
| Bölünme | Devrimci Komünist Partisi (1989-1994) |
| Önceli | Türkiye Sosyalist İşçi Partisi TKP-Reorganizasyon |
| Ardılı | Türkiye Devrim Partisi |
| Gazete(ler) | Kitle, Genç Sosyalist, Genç İşçi |
| Gençlik kolu | Sosyalist Gençlik Birliği (SGB) |
| Silahlı kolu | Silahlı Halk Birlikleri (SHB) |
| Kürt Kolu | Kürdistan Komünistler Birliği (YKK) |
| Üyelik | 1065 (1983 TSK tahmini)[1][1] |
| İdeoloji | Komünizm Marksizm-Leninizm |
| Siyasi pozisyon | Aşırı Sol |
Türkiye Komünist Partisi/Birlik (TKP/B), Türkiye Sosyalist İşçi Partisine (TSİP) bağlı gizli bir grup olan Türkiye Komünist Partisi-Reorganizasyon'un (TKP-R) 1977'de isim değiştirip TSİP'ten ayrılmasıyla 1980'de kurulmuş yasa dışı Marksist-Leninist bir siyasi partiydi. Örgütün gençlik yapılanması Sosyalist Gençlik Birliği idi. 1992'de topladığı II. Konferans sonucu olarak kendini feshetti ve Türkiye Devrim Partisi (TDP) kuruldu.[2]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]TKP-Reorganizasyon
[değiştir | kaynağı değiştir]Doktor Hikmet Kıvılcımlı'nın 1970'te kurduğu Sosyalist gazetesi ile TİP'in 1970'teki bölünmelerinden doğan bir grubun birkaç sayı çıkardığı Sosyalist Parti için Teori ve Pratik Birliği dergisi etrafında kümelenmiş sosyalistler, legal faaliyetler için 1974 yılında TSİP'i kurdu. Ardından Mayıs 1975'te, illegal faaliyetler için partiye bağlı TKP-Reorganizasyon'un kuruluşu ilan edildi.[3] İleride parti içinde sorunlara yol açacak bu isme içeriğini veren "reorganizasyon" Kıvılcımlı'nın 1970'te ortaya attığı bir kavramdı ve tarihsel TKP'nin[not 1] reorganize edilmesini anlatıyordu.[1]
TSİP'in kuruluşundan bir süre sonra, TKP Kıvılcımlı'yı "hain" olarak gördüğü ve TSİP de doktorcu[not 2] bir parti olduğu için aralarında anlaşmazlıklar çıkmaya başladı. TKP'ye göre TSİP, "işçi hareketini hem parçalamak, hem de Kıvılcımlıcılık gibi anti-Marksist bir sapıklığı işçi hareketine aşılayabilmek"[4] için kurulmuştu. TSİP başta TKP'yi çok ciddiye almasa da eleştirinin dozu sertleşince 1975'in sonlarında TKP-R imzasıyla illegal bir bildiri yayınladı. Ancak arkasında SBKP olan TKP ile girdiği bu çatışmada TSİP'in içinde çözülmeler başladı. 1976 ve ilerleyen yıllarda TSİP'ten TKP'ye pek çok geçiş oldu. TSİP kendini sağlama almak için ideolojik olarak başka bir yöne yöneldi. Partinin yeni ideolojik ekseninin, "SBKP merkezli enternasyonal birliğin programatik ilkeleri olduğu" karara bağlandı.[1]
Grup kuruluşundan 1976 yılına kadar Kıvılcımlı'nın teorik ve siyasal görüşlerini esas almış, 1976 yılında Merkez komitesinin aldığı bir kararla başlayan tartışmalar sonucu bir doktor eleştirisiyle Kıvılcımlı'dan kopmuştur.[5][6]
TSİP'ten kopma ve TKP/Birlik
[değiştir | kaynağı değiştir]TSİP'teki ideolojik değişiklerle beraber 1977'de parti içi bir ayrışma yaşandı ve ayrışmada merkez yönetimi temsil eden kanat, TKP'ye paralel bir çizgide yürümeye devam ederken, illegal TKP-R grubu ayrılarak TKP/B adını aldı.[2] TSİP'in gençlik örgütü olan Genç Sosyalistler Birliği TKP'ye katıldıktan sonra kurulan diğer gençlik örgütü Sosyalist Gençler Birliği (SGB), ayrışmada TKP/Birlik tarafına katıldı. Ayrışmadan sonra TSİP'in Kitle dergisinin 212. sayısı iki adet çıktı. Bundan sonra da biri muhalefetin (TKP/B) diğeri merkezin olmak üzere fiyatları nedeniyle "7.5'luk Kitle" ve "10'luk Kitle" diye anılan iki Kitle dergisi yayınlandı.[1]
TSİP'le ayrışmanın yaşandığı 1977 yılında TKP-R, "Reorganizasyon sözcüğünün partinin komünist hareketin birliğini sağlamaya yönelik politikasını ifade etmekte yetersiz kaldığı ve yanlış bir anlayışa hizmet ettiği; parti söz konusu olanın dağılmış bir hareketi yeniden toparlamak olmayıp aksine farklı odaklarda biçimlenmiş bir hareketin, birliğini sağlamak olduğu" gerekçesiyle ismini Türkiye Komünist Partisi/Birlik (TKP/B) olarak değiştirdi.[6]
Partinin ilk genel sekreteri olan Ahmet Kaçmaz ve taraftarları, bölünmeden sonra TKP/Birlik'ten ayrılarak TSİP'e geçiş yaptılar. Ahmet Kaçmaz partiden ayrıldıktan sonra ikinci genel sekreter İbrahim Seven oldu. Parti 1980 yılında I. kongre ve konferansını yaptı ve kurulmuş oldu.[7]
1980 darbesi ile örgütün bazı kadroları eğitim ve güvenlik için yurtdışına (özellikle Ortadoğu'ya) gitti, bazı kadroları yakalandı. 1983 yılına gelindiğinde, örgütün TSK tarafından tespit edilen 1065 üyesinden 299'u yakalanmıştı.[1]
1986 yılındaki II. Kongresi'nde alınan silahlı mücadele kararıyla, Silahlı Halk Birlikleri (SHB) kuruldu ve Kürt Sorununun ayrı bir örgütlenme ile çözülebileceği düşüncesiyle 1986 yılında Kürdistan Komünistler Birliği (YKK)[not 3] adıyla bölgede özerk örgütlenme kararı alındı. 1989 yılında yapılan III. Kongre'deki tartışmalar bölünmeyle sonuçlandı. İbrahim Seven ve arkadaşları kongreyi terk ederek Devrimci Komünist Parti (DKP) adıyla ömrü kısa süren ayrı bir örgüt kurdular. Kongre yeni MK'yı ve üçüncü Genel Sekreter olarak Suat Bozkuş'u seçti. III. Kongre sonrası yapılan tartışmalar sonrasında MK tarafından Yekîtîya Komunîstên Kurdistan'ın PKK'ya katılması yönünde tavsiye kararı alındı. TKP/B, 1992 yılı yaz aylarında topladığı 2. Konferansı'nda tüzük ve programını değiştirerek Türkiye Devrim Partisi (TDP) adıyla yeni bir askeri-politik örgüte dönüştü.[3][7]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Notlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ TKP, 70'li yıllarda da faaliyete devam ediyordu. Ancak, ideolojik olarak 1920-53 TKP'si ile 1973 sonrası TKP farklı olduğu için Kıvılcımlı "tarihsel TKP" diye bir terim kullanmıştır.
- ↑ Türk solunda "doktor" denildiğinde Dr. Hikmet Kıvılcımlı, "doktorcu" denildiğinde ise onun görüşlerini benimseyenler kastedilmektedir.
- ↑ Kürtçe: Yekîtîya Komunîstên Kurdistan
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- 1 2 3 4 5 6 Ersan, Vehbi (2014). 1970'lerde Türkiye Solu. İletişim Yayınları. ISBN 9750515900.
- 1 2 "Hemen devrim olacak zannettik". Milliyet. 19 Eylül 2000. 11 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Haziran 2023.
- 1 2 Akyol, Hüseyin (Eylül 2010). Özçelik, Bülent (Ed.). Türkiye'de Sol Örgütler. Phoenix. s. 105. ISBN 978-605-5738-42-6.
- ↑ Atılım, Aralık 1974.
- ↑ Güneş, Mehmet (Kış 2006). "Kilit Halka: Hikmet Kıvılcımlı". Teori ve Politika (40): 109-110.
- 1 2 Küçükaydın, Demir. TSİP ve TKP-B’nin Tarihöncesinin Tarihine Katkı (Arkeolojik Bir Kazı). köxüz yayınları.
- 1 2 "Hüseyin Narlı olmak". Yeni Yaşam Gazetesi | Yeni Yaşam. 17 Ocak 2022. 25 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2024.