Sürdürülebilirlik

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
A view of the Earth from space.
Sürdürülebilirliğin sağlanması, Dünyanın yaşamı desteklemeye devam etmesine imkan verecektir.
Filipinler'de Banaue pirinç terasları, bir UNESCO Dünya Mirası Bölgesi.

Sürdürülebilirlik daimi olma yeteneği olarak adlandırılabilir. 21. yüzyılda genel olarak biyosfer ve uygarlığın bu yeteneğine atfen kullanılır. Aynı zamanda, kaynakların sömürülmesi, yatırımların yönü, teknolojik gelişmenin yönlendirilmesi ve kurumsal değişimin uyum içinde olduğu ve insan ihtiyaçlarını ve isteklerini karşılayabilme potansiyelinin hem günümüzde hem de gelecek için korunduğu dengeli bir ortamda değişimin sağlanması olarak tanımlanabilir.[1] Bu alanda çalışanların birçoğu için, sürdürülebilirlik birbirine bağlı şu etki alanları ile tanımlanır: çevre, ekonomik ve sosyal; ve bunlar Fritjof Capra'ya göre Sistemsel Düşünce nin [2] prensiplerine dayanmaktadır.[3] Sürdürülebilir gelişmenin alt etki alanları kültürel, teknolojik ve politik olarak kabul edilir.[4][5] Bazıları için sürdürülebilir gelişme sürdürülebilirlik için ana prensip olmasına karşın diğerleri için bu iki terim paradoksaldır (ör. gelişme doğal olarak sürdürülebilir değildir).[6][7] Sürdürülebilir gelişme gelecek neslin ihtiyaçlarını karşılama yetisine zarar vermeden günümüzdeki ihtiyaçları karşılayabilen gelişmedir.[1] Sürdürülebilir Gelişme terimi Çevre ve Gelişme Dünya Komisyonu için Brundtland Raporu (1987) tarafından ortaya atılmıştır.

Sürdürülebilirlik, ortak bir idealin arayışıyla karakterize edilen sosyo-ekolojik bir süreç olarak da tanımlanabilir.[8] Bir ideal, tanım itibariyle belirli bir yer ve zaman için ulaşılabilir değildir. Ancak, ısrarlı ve dinamik bir şekilde yaklaşarak, süreç sürdürülebilir bir sisteme yol açar.[8] Ekoloji bilimi, sürdürülebilirliğin, türlerin ve çevresindeki kaynakların dengesi ile sağlandığına inanmaktadır. Bu dengeyi sağlamak için, mevcut kaynaklar doğal yollarla üretimden daha hızlı tüketilmemelidir.

Sürdürülebilirlik kavramının geniş bir alana yayılan modern kullanımının tam olarak tanımlanması zordur. Esasen, sürdürülebilirlik, insanların uzun vadede sadece girdilerine güvenmeye devam edebilecekleri şekilde, doğal ve yenilenebilir kaynaklardan faydalanılması anlamına geliyordu.[9] Sürdürülebilirlik kavramı veya Almanca Nachhaltigkeit, Hans Carl von Carlowitz'e (1645-1714) kadar izlenebilir ve ormancılığa uygulanmıştı.[10]

Sağlıklı ekosistemler ve doğal çevre insanların ve diğer organizmaların hayatta kalması için gereklidir. Olumsuz insan etkisini azaltmanın yolları çevre dostu kimya mühendisliği, çevre kaynakları yönetimi ve çevre korumadır. yeşil hesaplama, yeşil kimya, yer bilimi, çevre bilimi ve koruma biyolojisi kullanılarak veriler elde edilir. Ekolojik ekonomi insan ekonomileri ve doğal ekosistemleri hedef alan akademik araştırma alanlarını inceler.[11]

Sürdürülebilirliğe doğru ilerlemek aynı zamanda uluslararası ve ulusal hukuk, kentsel planlama ve ulaşım, tedarik zinciri yönetimi, yerel ve bireysel yaşam tarzı ve etik tüketimcilik konularınıda ilgilendiren sosyal bir mücadeledir. Daha sürdürülebilir yaşamanın yolları, yaşam koşullarını yeniden düzenlemek (Eko-köyler, eko-belediyeler ve sürdürülebilir şehirler), ekonomik sektörleri veya iş uygulamalarını yeniden değerlendirmek(permakültür, yeşil bina, sürdürülebilir tarım), yeni teknolojiler geliştirmek için bilimi kullanmak(yeşil teknolojiler, yenilenebilir enerji ve sürdürülebilir fisyon ve füzyon gücü) veya sistemleri esnek ve geri dönüşümlü bir şekilde tasarlamak[12][13] ve doğal kaynakları koruyan bireysel yaşam tarzlarını ayarlamak[14] gibi birçok şekil alabilir.

Sürdürülebilirlilik terimi insan-ekosistem dengesinin(homoestaz) sağlandığı nihai hedef olarak görülmeli, "sürdürülebilir kalkınma" ise bizi sürdürülebilirliğin son noktasına götüren bütünsel yaklaşım ve zamansal süreçleri ifade eder. (305)[15] "Sürdürülebilirlik" teriminin kullanımındaki artan popülariteye rağmen, insan toplumlarının çevresel sürdürülebilirliği sağlama olasılığı, çevresel bozulma, iklim değişikliği, aşırı tüketim, nüfus artışı ve toplumların kapalı bir sistemde sınırsız ekonomik büyüme peşinde olması ışığında kuşkulu bir durumdaydı ve hala da böyle olmaya devam ediyor.[16][17]

Bileşenler[değiştir | kaynağı değiştir]

Sürdürülebilirliğin üç boyutu[değiştir | kaynağı değiştir]

Euler diyagramı, hem ekonomi hem de toplum 'un gezegensel darboğazlar tarafından sınırlandırıldığı “sürdürülebilirliğin üç boyutu” arasındaki ilişkiyi gösterir.[18]
Sürdürülebilir Gelişmenin Venn Şeması: üç kurucu parçanın kesiştiği noktada [19]

2005 Dünya Sosyal Gelişme Zirvesi ekonomik gelişim, sosyal gelişim ve çevre koruma gibi sürdürülebilir kalkınma hedeflerini belirledi.[20] Bu görüş, sürdürülebilirliğin üç boyutunun karşılıklı olarak bağımsız olmadığı ve karşılıklı olarak bağlayıcı olabileceğini belirten birbiri içine geçmiş üç elipsin kullanıldığı bir resimde ifade edilmiştir.[21] Aslında, üç boyut birbirine bağımlıdır ve uzun vadede hiçbiri diğerleri olmadan var olamaz.[22] Üç boyut, son yıllarda özellikle gıda endüstrisinde sayısız sürdürülebilirlik standartları ve belgelendirme sistemi için ortak bir zemin teşkil etmiştir.[23][24] Bugün belirgin olarak bu sistemi benimseyen standartlardan bazıları Rainforest Alliance, Fairtrade ve UTZ Certified'dır.[25][26] Bazı sürdürülebilirlik uzmanları ve uygulayıcıları, sürdürülebilirliğin uzun-vade düşünme prensibini vurgulayacak şekilde, "gelecek nesiller"'i de bir boyut olarak öngörmüşlerdir.[27] Kaynak kullanımını ve finansal sürdürülebilirliği de iki ek sürdürülebilirlik boyutu olarak gören bir görüş de vardır.[28]

Sürdürülebilir gelişme, doğal çevreyi tahrip etmeden veya bozmadan temel insan ihtiyaçlarını karşılamak için yerel ve küresel çabaları dengelemekten oluşur.[29][30] O zaman soru, bu ihtiyaçlar ve çevre arasındaki ilişkinin nasıl temsil edileceği haline gelir.

2005 yılında yapılan bir araştırma, çevresel adalet'in sürdürülebilir gelişme kadar önemli olduğunu belirtti.[31] Çevreci ekonomist Herman Daly, “Ormansız bir kereste fabrikası ne işe yarar?” diye sordu.[32] Bu açıdan ekonomi, kendisi biyosferin bir alt sistemi olan insan toplumunun bir alt sistemidir ve birindeki kazanç diğerinden bir kayıptır.[33] Bu perspektif iç içe geçmiş “çevre” içinde “toplum” içinde “ekonomi” figürünü vermiştir.

Sürdürülebilirliği basitçe, "insan yaşam kalitesini, buna imkan veren eko sistemlerin taşıma kapasitesini aşmadan geliştirmek" olarak tanımlamak [34] belirsiz olsa da, sürdürülebilirliğin ölçülebilir sınırları olduğunu düşüncesini akla getirir. Ancak sürdürülebilirlik aynı zamanda bir harekete geçme çağrısı, devam eden bir süreç veya “yolculuk”tur ve dolayısıyla politik bir süreçtir. Bu nedenle bazı tanımlar ortak hedefleri ve değerleri ortaya koyar.[35] Yeryüzü Şartı[36] “doğaya saygı, evrensel insan hakları, ekonomik adalet ve barış kültürü üzerine kurulu sürdürülebilir bir küresel toplumdan” bahseder. Bu, “siyaset” boyutunun da önemini de içeren daha karmaşık bir sürdürülebilirlik figürünü önermiştir.

Bundan da öte, sürdürülebilirlik, şimdi ve gelecekte tüm türler için arzu edilen bir gezegeni sağlamak için, ekolojik esneklik, ekonomik refah, siyasi adalet ve kültürel canlılık arasındaki dengeyi koruyan ve olumsuz etkiyi en aza indiren sorumlu ve proaktif karar verme ve yenilikçilik anlamına geliyor.[37] Özel sürdürülebilirlik türleri, sürdürülebilir tarım, sürdürülebilir mimari veya ekolojik ekonomi'yi de içerir.[38] Sürdürülebilir gelişmenin anlaşılması önemlidir, ancak net bir hedef olmadan "özgürlük" veya "adalet" gibi odaklanmamış bir terimdir.[39] Aynı zamanda "gelişme sosyolojisine meydan okuyan değerlerin diyalogu" olarak tanımlanmıştır.[40]

Sürdürülebilirlik Halkaları ve sürdürülebilirliğin dördüncü boyutu[değiştir | kaynağı değiştir]

Birleşmiş Milletler ve Metropolis Derneği'nin “Sürdürülebilirlik Halkaları” yöntemini kullanarak São Paulo şehrinin geniş kentsel alanının sürdürülebilirlik analizi.[41]

Birleşmiş Milletler Binyıl Beyanı ekonomik kalkınma, sosyal gelişme ve çevre koruma dahil olmak üzere sürdürülebilir gelişme ile ilgili ilkeleri ve anlaşmaları tanımlarken, üç boyut kullanmaya devam etti: ekonomi, çevre ve sosyal sürdürülebilirlik. Son zamanlarda, son on yıldaki tartışmalara cevap veren sistematik bir etki alanı modeli kullanarak, Sürdürülebilirlik Halkaları yaklaşımı, ekonomik, ekolojik, politik ve kültürel sürdürülebilirlik olarak dört birbirinden ayrı boyut belirledi.[42] Bu yaklaşım Birleşmiş Milletler, Unesco, Gündem 21 ve özellikle de kültür'ü 'dördüncü' sürdürülebilir gelişme boyutu olarak belirten "Kültür için Gündem 21" le uyum içindedir.[43] Bu model günümüzde Birleşmiş Milletler Şehirler Programı ve Metrololis [44] gibi kurumlar tarafından kullanılmaktadır.[45] Metropolis örneğinde, bu yaklaşım, ekonomi, çevre ve sosyal üçlemesine dördüncü boyut olarak "kültür"ü eklemek anlamına gelmez. Aksine, dört alanın hepsini - ekonomi, ekoloji, politika ve kültür - sosyal bir öğe(ekonomi dahil) olarak kabul edip, ekoloji (insan ve doğal hayatın kesişmesi) ile bildiklerimizin ötesine aşan çevreyi birbirinden ayırmayı içerir.[46]

Yedi Boyutlu Model[değiştir | kaynağı değiştir]

Başka bir model, insanların tüm ihtiyaçlarını ve özlemlerini yedi değişken ile sağlamaya çalıştıklarını gösteriyor: ekonomi, toplum, meslek grupları, hükümet, çevre, kültür ve fizyoloji.[47] Küreselden bireysel ölçeğe kadar, yedi değişkenin her biri farklı seviyelerde olabilir. İnsan sürdürülebilirliği, yedi boyutun tümünde sürdürülebilirliğe ulaşılarak sağlanabilir.

Geleceği Şekillendirmek[değiştir | kaynağı değiştir]

Sürdürülebilirliğin ayrılmaz unsurları araştırma ve yenilik faaliyetleridir. Açıklayıcı bir örnek olarak Avrupa çevre araştırma ve yenilik politikası gösterilebilir. Yeşil Ekonomi ve yeşil topluma geçiş ve bunları sürdürülebilir kılmak üzere dönüştürücü bir gündem tanımlamayı ve uygulamayı amaçlamaktadır. Avrupa'daki araştırma ve yenilikçilik, dünya çapındaki katılıma da açık olan Horizon 2020 Programı tarafından finansal olarak desteklenmektedir.[48] İyi tarım uygulamalarının teşvik edilmesi çiftçilerin çevreden tam anlamıyla faydalanmasına imkan verir ve aynı zamanda çevre gelecek nesillere hasarsız aktarılmış olur. Ek olarak, yenilikçi ve sürdürülebilir seyahat ve ulaştırma çözümlerinin başlatılması bu süreçte hayati bir rol oynamalıdır.[49]

"Resilience"[değiştir | kaynağı değiştir]

"Resilience" ekolojideki bir ekosistemin rahatsızlığı absorbe edebilme ve hala temel yapısını ve yaşayabilirliğini koruma kapasitesidir. "Resilience" düşüncesi, sorumlu devlet erkanı için tanımının belirsizliğini sürdürmesine rağmen, insan kaynaklı sistemler ve doğal ekosistemler arasındaki etkileşimleri sürdürülebilir bir şekilde yönetme ihtiyacından doğmuştur. "Resilience" düşüncesi, gezegensel ekolojik sistemlerin insan varlığının olumsuz etkilerine ne kadar dayanabileceğini ve mevcut ve gelecek nesillerinin ihtiyaç duyduğunu hizmeti ne kadar karşılayabileceği ile ilgilidir. Ayrıca sorumlu devlet erkanının, gelecekteki yaşam kuşaklarının yararı için bu temel kaynakların dayanıklılığını ve sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla temel gezegensel ekolojik kaynakları yönlendirme ve yönetme konusundaki bağlılığı ile de ilgilidir. Bir ekosistemin dayanıklılığı ve dolayısıyla sürdürülebilirliği, güneş enerjisi, su, toprak, atmosfer, bitki örtüsü ve biyokütle kombinasyonları gibi doğal olarak oluşan rejeneratif kuvvetlerin, ekosisteme rahatsızlıklardan dolayı salınan enerji ile etkileşime girdiği bölgelerde ölçülebilir.[50] İnsanların üretim işlemlerini, biyotik sistemleri bozmadan veya tehlikeye sokmadan, kullandıkları kaynakları eşit veya daha büyük değerli kaynaklarla değiştirerek yürüttükleri kapalı sistemler olarak tanımlamak, sürdürülebilirliğe basit bir bakış açısı olabilir.[51] Bu şekilde, yerinden edilenlerin yerini almak üzere ekosisteme geri aktarılan kaynakların şeffaf bir muhasebesi varsa, insan projelerinde sürdürülebilirlik somut bir şekilde ölçülebilir. Doğada, muhasebe, bir ekosistemin dış rahatsızlıktan yaşama kabiliyetine geri döndüğü bir adaptasyon süreci ile gerçekleşir. Adaptasyon, rahatsızlık olayı (deprem, volkanik patlama, kasırga, sel veya fırtına) ile başlayan, ardından dış kuvvetlerin yarattığı enerjilerin soğurma, kullanım veya saptırılması ile devam eden çok aşamalı bir süreçtir.[52][53]

Kentsel ve milli parklar, barajlar, çiftlikler ve bahçeler, eğlence merkezleri, açık maden ocakları, su havzaları gibi sistemleri analiz ederken, sürdürülebilirlik ve "resilience" arasındaki ilişkiyi anlamanın bir yolu, sürdürülebilirliği uzun vadeli bir vizyon, "resilience"i ise mühendislerin acil çevresel olaylara cevap verme kapasitesi olarak görmektir.[54]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Sürdürülebilirlik tarihi, ilk medeniyet'lerden günümüze kadar insan egemen ekolojik sistemleri izler.[55] Bu tarihin karakteristik bir özelliği olarak, belirli bir toplum 'un bölgesel başarısı artar, ardından kriz dönemi olur. Bu kriz ya çözülür ve toplum yeni edindiği tecrübesi ile sürdürülebilir bir hale gelir ya da çöküşe geçer.[56][57]

Erken insanlık tarihinde, ateşin kullanımı ve ve değişik yiyecekler için istek, bitki ve hayvan topluluklarının doğal yapısını değiştirmiş olabilir.[58] 8.000 ile 10.000 yıl öncesi arasında, büyük ölçüde doğal çevrelerine ve "kalıcı yapı" ortaya çıkarmalarına bağımlı olan tarım toplumları ortaya çıkmıştı.[59]

18. ila 19. yüzyılların Batı sanayi devrimi, fosil yakıtlar içindeki enerjinin engin büyüme potansiyelini kullanmaya başladı. Daha da verimli motorlara yakıt olarak daha sonra da elektrik üretimi için kömür kullanılmaya başlandı. Modern sanitasyon sistemleri ve tıp bilimindeki gelişmeler büyük popülasyonları hastalıklardan korudu.[60] 20. yüzyıl ortalarında ortaya çıkmaya başlayan bir çevreci hareket yararlanılmakta olunan birçok maddi faydanın çevresel bedellerinin de olduğuna işaret etti. 20. yüzyıl sonlarında çevresel problemler küresel boyuta ulaştı.[61][62][63][64] 1973 ve 1979 enerji krizleri küresel toplumun yenilenemez enerji kaynaklarına ne ölçüde bağımlı olduğunu gözler önüne serdi.

21. yüzyılda, ormanların yok edilmesi ve fosil yakıt kullanımı sonucu ortaya çıkan sera etkisi tehtidi ile ilgili giderek artan bir farkındalık var.[65][66]

İlkeler ve Kavramlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Sürdürülebilirliğin felsefi ve analitik çerçevesi birçok farklı disiplin ve alana dayanmakta ve bunlarla bağlantı kurmaktadır; son yıllarda sürdürülebilirlik bilimi olarak adlandırılan bir alan ortaya çıkmıştır.[67]

Ölçek ve Bağlam[değiştir | kaynağı değiştir]

Sürdürülebilirlik, zaman ve mekanın birçok ölçeğinde (referans düzeyi veya referans çerçevesi) ve çevresel, sosyal ve ekonomik organizasyonun birçok bağlamında incelenir ve yönetilir. Odak noktası, Dünya gezegeninin toplam taşıma kapasitesi (sürdürülebilirlik) ile ekonomik sektörlerin, ekosistemlerin, ülkelerin, belediyelerin, mahallelerin, ev bahçelerinin, bireysel yaşamların, bireysel malların ve hizmetlerin, mesleklerin, yaşam tarzlarının, davranış kalıplarının sürdürülebilirliğine vs. kadar uzanır. Kısacası, biyolojik ve insan faaliyetinin tamamını veya herhangi bir bölümünü içerebilir.[68] Yazar ve çevreci Daniel Botkin’in dediği gibi: “Her zaman akıda olan, birçok zaman ve mekan ölçeğinde değişen bir manzara görüyoruz."[69]

Gezegensel ekosistemin büyüklüğü ve karmaşıklığı küresel sürdürülebilirlik için pratik tasarım önlemlerini almayı zorlaştırdı. Büyük resme ışık tutabilmek için kaşif ve sürdürülebilirlik eylemcisi Jason Lewis, diğer daha somut olan kapalı sistemlerle paralellikler kurdu. Mesela, yeryüzündeki insan varlığını denizde etrafı su ile çevrilmiş küçük bir tekneye benzetir. Gezegen uzayda olduğu için izole edilmiştir; insanlar nüfus baskısını hafifletmek için tahliye edilemez ve kaynakların tükenmesini önlemek için yeni kaynaklar ithal edilemez. .[70] Her iki durumda da, "ihtiyati ilke"'nin sağkalımda kilit bir faktör olduğunu savunuyor.[71]

Tüketim[değiştir | kaynağı değiştir]

Yerküre sistemleri üzerinde insanların bıraktığı izler, biyofiziksel kaynakların ve özellikle de yerküre ekosistemlerinin imhasıdır. Bir topluluğun veya insanlığın bir bütün olarak çevresel etkisi hem nüfusa hem de kişi başına etkiye bağlıdır. Bu da yenilenebilir olup olmadığına bakmasızın kullanılan kaynakların ne olduğuna ve söz konusu ekosistemlerin taşıma kapasitesine göre insan faaliyetinin ölçeğine bağlıdır. Tarım, imalat ve sanayi gibi ekonomik sektörlerden, çalışma organizasyonlarına ve hane halklarının ve bireylerin tüketim şekillerine ve bireysel mal ve hizmetlerin kaynak taleplerine kadar birçok ölçekte dikkatli kaynak yönetimi uygulanabilir.[72][73]

İnsan etkisini matematiksel olarak ifade etme girişimlerinden biri 1970'lerde geliştirilmiştir ve "I PAT" formülü olarak adlandırılmaktadır. Bu formülasyon, insan tüketimini üç bileşen olarak açıklamaya çalışır: popülasyon sayıları, Tüketim miktarları ve kaynak kullanım birimi başına etki. (burada "teknoloji" kelimesi etkinin teknoloji kullanımına bağlı olduğu için tercih edilmiştir). Denklem aşağıdaki şekilde ifade edilir:

I = P × A × T
Burada: I(mpact) = Çevresel Etki, P(opulation) = Nüfus, A(ffluence) = Tüketim Miktarı , T(echnology) = Teknoloji[74]

Dairesellik[değiştir | kaynağı değiştir]

Son yıllarda, geri dönüşüm kaynaklarına dayalı konseptler giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Bu kavramlar arasında en belirgin olanı, Çin ve Avrupa Birliği'nin de kapsamlı şekilde desteklediği döngüsel ekonomi olabilir. Ayrıca ekoloji döngüsel yasaları,döngüsel ve performans ekonomisi, rejeneratif tasarım, endüstriyel ekoloji, biyomimikri ve mavi ekonomi dahil olmak üzere çok çeşitli benzer kavramlar veya düşünce okulları vardır. Bu kavramlar sezgisel olarak mevcut doğrusal ekonomik sistemden daha sürdürülebilir görünmektedir. Sisteme giren kaynakların ve çıkış yapan atık ve emisyonların azalması kaynakların tükenmesini ve çevre kirliliğini azaltır. Bununla birlikte, bu basit varsayımlar ilgili sistemik karmaşıklıkla başa çıkmak için yeterli değildir ve potansiyel takasları dikkate almaz. Örneğin, Sürdürülebilirliğin sosyal boyutu, döngüsel ekonomiye ilişkin birçok yayında yalnızca marjinal olarak ele alınmış gibi görünmektedir ve yeni, daha enerji verimli ekipman satın almak gibi farklı veya ek stratejiler gerektiren durumlar vardır. Cambridge ve TU Delft'ten bir araştırma ekibi incelemesinde, sürdürülebilirlik ile genel ekonomi arasında sekiz farklı ilişki türü belirlenmiştir:[75]

şartlı bir ilişki,
güçlü bir koşullu ilişki,
gerekli ancak yeterli olmayan şartlı ilişki,
yararlı bir ilişki
(yapılandırılmış ve yapılandırılmamış) altküme ilişkisi,
bir derece ilişkisi,
Fayda-maliyet / takas ilişkisi ve
seçici bir ilişki.

Ölçüm[değiştir | kaynağı değiştir]

Sürdürülebilirlik ölçümü, sürdürülebilirliğin verilere dayalı yönetimi için nicel bir temeldir. Sürdürülebilirliğin ölçülmesi için kullanılan ölçütler (çevresel, sosyal ve ekonomik alanların, hem bireysel olarak hem de çeşitli kombinasyonlardaki sürdürülebilirliğini içerir) gelişmektedir: bunlar göstergeler, kriterler, denetimler, sürdürülebilirlik standartları ve sertifikaları, "Fairtrade" ve Organik gibi sistemler; endeksler ve muhasebe; piyasa değeri[76], muhasebe değeri ve diğer raporlama sistemleri. Çok çeşitli mekansal ve zamansal ölçeklerde uygulanırlar.[77][78]

En iyi bilinen ve en çok kullanılan sürdürülebilirlik ölçümlerinden bazıları; kurumsal sürdürülebilirlik raporlaması, sürdürülebilirlik üçlemesi, Dünya Sürdürülebilirlik Derneği, Sürdürülebilirlik Halkaları ve Çevresel Sürdürülebilirlik Endeksi ve Çevresel Performans Endeksi kullanarak bireysel ülkeler için sürdürülebilirlik yönetiminin kalite tahminlerini içerir.

Çevresel sürdürülebilirliği ölçmenin en çok bilinen yollarından biri "Gezegensel Sınırlar"'dır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

MÖ 10,000 ile MS 2000 yılları arasındaki insan nüfus artışını gösteren grafik, günümüzdeki logaritmik artışı gözler önüne seriyor
1950–2050 Dünya Nüfusu Artış Hızı, 2011 yılında U.S. Census Bureau, International Data Base tarafından tahmini hesaplama

Resmi Birleşmiş Milletler Dünya Nüfus Beklentileri'nin en son (Temmuz 2015) revizyonuna göre, dünya nüfusu 2030 yılına kadar mevcut 7,3 milyardan (Temmuz 2015) 8,5 milyar seviyesine ulaşacak ve sonra 2050 yılına kadar 9 milyarı, 2100 yılına kadar ise 11.2 milyar kişiye ulaşacaktır.[79] Artışın büyük kısmı, nüfusu 2009 yılında 5,6 milyardan 2050 de 7,9 milyar'a çıkacağı öngörülen gelişmekte olan ülkelerde olacak. Bu artış 15-59 (1.2 milyar) ve 60 yaş veya üstü (1.1 milyar) nüfus arasında dağılacak çünkü gelişmekte olan ülkelerde 15 yaşın altındaki çocukların sayısının azalması bekleniyor. Buna karşılık, daha fazla gelişmiş bölgeler nüfusunun 1.23 milyardan 1.28 milyar'a sadece hafif bir artış göstermesi bekleniyor. Aslında rakam 1,15 milyara düşecekti; ancak, 2009'dan 2050'ye kadar yılda ortalama 2,4 milyon kişinin gelişmiş ülkelere göç etmesi bekleniyor.[80] Küresel popülasyonun 2004 yılındaki uzun vadeli tahminleri, 2070 te 9 ile 10 milyar arası bir rakam ile zirve yapacak olan dünya nüfusunun 2100'e kadar yavaşça 8,4 milyar'a düşmesini öngörüyor.[81]

Çin ve Hindistan gibi gelişmekte olan ekonomiler, genel olarak sanayileşmemiş dünya gibi, batı dünyasının yaşam standartlarına ulaşmayı arzulamaktadırlar.[82] Sürdürülebilirliğe temel zorluk teşkil eden durum, gelişmekte olan dünyadaki nüfus artışının ve gelişmiş dünyadaki sürdürülebilir olmayan tüketim seviyelerinin birleşimidir.[83]

Taşıma Kapasitesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Farklı ülkeler için Ekolojik ayak izinin İnsani Gelişme Endeksine göre karşılaştırması

Küresel ölçekte, bilimsel veriler günümüzde insanların Dünya gezegeninin "taşıma kapasitesi"nin ötesinde yaşadığını ve bunun süresiz olarak devam edemeyeceğini gösteriyor. Bu bilimsel kanıt birçok kaynaktan gelmektedir, ancak "Milenyum Ekosistem Değerlendirmesi" ve "Gezegensel Sınırlar" çerçevesinde detaylı olarak sunulmaktadır.[84] Küresel sınırların erken ve ayrıntılı bir incelemesi, 1972 tarihli “Limits to Growth" kitabında yayınlandı ve takip eden çalışmaları teşvik etti.[85] 2012 yılında 22 uluslararası araştırmacı tarafından "Nature" dergisinde yayınlanan bir çalışma Dünya'nın biyosferinde temel bir değişikliğe yaklaşıldığından duyulan kaygıyı belirtti.[86]

Ekolojik ayak izi, ortalama küresel vatandaşa kaynakların sağlanabilmesi ve atıklarının doğa tarafından geri dönüştürülebilmesi için ihtiyaç duyulan biyolojik olarak verimli topraklar bakımından insan tüketimini ölçer. 2008 yılında kişi başına, 2,1 hektar olan doğal biyolojik kapasitesiden % 30 daha fazla, kişi başına 2,7 hektara ihtiyaç duyuldu. (diğer organizmalara extra kaynak gerekmediğini farz ederek)[62] Ortaya çıkan ekolojik açık sürdürülemez ekstra kaynaklardan karşılanmak zorundadır ve bunlar üç şekilde elde edilebilir: Dünya ticareti dahilinde ki mal ve hizmetlerde; geçmişten alınarak(ör. fosil yakıtlar); veya sürdürülemez kaynak kullanımı ile gelecekten borçlanarak(ör. aşırı kullanım, ormanların yokedilmesi ve aşırı balık avlama).

Sağdaki grafik farklı ülkelerin insan gelişim endeksine göre ekolojik ayak izlerinin karşılaştırmasıdır. Grafik, her ülkenin vatandaşları için kabul edilebilir bir yaşam standardını ve aynı zamanda sürdürülebilir kaynak kullanımını koruyabilmeleri için neyin gerekli olduğunu göstermektedir. Genel eğilim, daha yüksek yaşam standartlarının daha az sürdürülebilir hale gelmesidir.

Her zaman olduğu gibi nüfus artışı, tüketim düzeyleri ve kaynak kullanımının verimliliği üzerinde belirgin bir etkiye sahiptir.[74][87] Sürdürülebilirlik hedefi, kaynakların kullanımını küresel olarak sürdürülebilir seviyelerin ötesine yükseltmeden küresel yaşam standardını yükseltmektir. Ulusal, bölgesel ve şehir ölçeğinde raporlar tarafından üretilen bilgiler, zaman içinde daha az sürdürülebilir hale gelen toplumlara yönelik küresel eğilimi doğrulamaktadır.[88][89] Ekonomide bir öncü olan ve ekolojik ekonominin bir paradigma kurucusu olan Romen-Amerikan ekonomist Nicholas Georgescu-Roegen, Dünya'nın sonlu maden kaynakları stoğunun çıkarılması ve kullanılması nedeniyle, taşıma kapasitesinin (Dünyanın insan nüfusunu ve tüketim seviyelerini karşılayabilme kapasitesi) gelecekte azalmaya mahkum olduğunu savundu.[90]:303 Önde gelen ekolojik iktisatçı ve sabit hal kuramcısı Georgescu-Roegen'in öğrencisi Herman Daly de aynı argümanı öne sürdü.[91]:369–371

İşletme ölçeğinde, taşıma kapasitesi artık kuruluşların sürdürülebilirlik performansının ölçülüp raporlanmasında da kritik bir rol oynamaktadır. Bu, 2005 yılından beri geliştirilmekte olan MultiCapital Scorecard dahil "Bağlam Temelli Sürdürülebilirlik" araçları, yöntemleri ve metrikleri kullanılarak açık bir şekilde gösterilmiştir.[92][93] Örgütlerin sürdürülebilirlik performansının ölçülmesine yönelik (biçim olarak daha artımlı olma eğiliminde olan) diğer pek çok ana yaklaşımın aksine, Bağlam Temelli Sürdürülebilirlik net bir şekilde dünyadaki sosyal, çevresel ve ekonomik sınırlara ve eşiklere bağlıdır. Bu nedenle, bir dönemden diğerine göreceli olarak yapılan değişiklikleri basitçe ölçmek ve raporlamak yerine, Bağlam Temelli Sürdürülebilirlik, ampirik olarak sürdürülebilir(ki eğer daha büyük bir popülasyona genelleştirilirse, insan veya insan olmayan canlılar için hayati kaynakların yeterliliğini koruyabilir) olmak için kuruluşların güncel değerlerini olması gereken kuruluşa özgü normlar, standartlar veya eşikler ile karşılaştırmayı mümkün kılar.[94][95]

Biyoçeşitlilik üzerinde küresel insan etkisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Temel düzeyde, enerji akışı ve biyojeokimyasal döngü, herhangi bir ekosistemdeki organizmaların sayısı ve kütlesi üzerine üst sınır koyar.[96] Dünya üzerindeki insan etkileri genel olarak, yaşam için kritik olan, özellikle de su, oksijen, karbon, azot ve fosfor gibi kimyasalların küresel biyojeokimyasal döngülerindeki istenmeyen değişiklerle kendini gösterir..[97]

"Milenyum Ekosistem Değerlendirmesi", dünyanın ekosisteminin durumunu analiz eden ve karar sorumlular için özetler ve kılavuzlar sağlayan, dünyanın önde gelen biyolojik bilim insanlarının 1000'den fazlası tarafından hazırlanan uluslararası bir sentezdir. İnsan faaliyetinin, dünya ekosistemlerinin biyolojik çeşitliliği üzerinde önemli ve artan bir etkiye sahip olduğu ve hem "resilience"in hem de biyolojik kapasite'nin azaldığı sonucuna varmıştır. Rapor, doğal sistemlere insanlığın temel "ekosistem hizmetleri"'ni sağlayan "yaşam destek sistemi" olarak atıfta bulunuyor. Değerlendirme, 24 ekosistem hizmetini ölçer ve yalnızca dördünün son 50 yılda iyileşme gösterdiği, 15'inin ciddi bir düşüş içinde olduğu ve beşinin istikrarsız bir durumda olduğu sonucuna varır.[98]

2019 yılında, sorumlulara durumu özetleyecek şekilde, biyolojik çeşitlilik ve ekosistem hizmetlerinin bugüne kadarki en geniş ve en kapsamlı çalışması Hükümetlerarası Biyoçeşitlilik ve Ekosistem Hizmetleri Bilim ve Politika Platformu tarafından yayınlandı. Rapor Paris'te tamamlandı. Ana sonuçlar:

1. Son 50 yılda, doğa benzeri görülmemiş ve hızlanan bir oranda bozulmuştur.

2. Bu bozulmanın ana nedenleri kara ve deniz kullanımındaki değişimler, canlıların sömürülmesi, iklim değişikliği, kirlilik ve istilacı türler olmuştur. Bu beş itici güç, sırayla, tüketimden yönetişime kadar toplumsal davranışlardan kaynaklanır.

3. Ekosistemlerin zarar görmesi, BM Genel Kurulununun yoksulluk, açlık, sağlık, su, şehirlerin iklimi, okyanuslar ve arazi kullanımı ile ilgili Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri de dahil olmak üzere, BM hedeflerinin 44'ünden 35'ini baltalamaktadır. Yiyecek, su ve insanlığın hava beslemesi ile ilgili sorunlara neden olabilir.

4.Sorunu çözmek için insanlık sürdürülebilir tarım, tüketim ve atık miktarlarında azaltma, balıkçılık kotaları ve işbirlikçi su yönetimi gibi dönüşümsel değişimlere ihtiyaç duyacaktır.[99][100]

2019 yılında, böcekler'in, habitat yıkımı, pestisit zehirlenmesi, istilacı türler ve iklim değişikliği gibi insan faaliyetleri tarafından, durdurulamazsa önümüzdeki 50 yılda ekolojik sistemlerin çökmesine neden olacak oranda yokedildiğini gösteren araştırma yayınlandı.[101]

Sürdürülebilir gelişme hedefleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Sürdürülebilir Gelişme Hedefleri (SGH'ler) Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun uluslararası kalkınma hedefleri dizisidir.

25 Eylül 2015'te kabul edilen Resmi Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi'nde 92 paragraf var ve 51. ana paragraf, 17 Sürdürülebilir Kalkınma Hedefini ve bununla ilişkili 169 alt-hedefi ortaya koydu.

1. Yoksulluk - Her türlü yoksulluğu her yerde bitirmek.[102]

2. Yiyecek - Açlığı bitirmek, gıda güvenliğini ve iyi beslenmeyi sağlamak ve sürdürülebilir tarımı desteklemek.[103]

3. Sağlık - Sağlığa erişimi artırmak ve zindeliği desteklemek.[104]

4. Eğitim - Kapsayıcı ve hakkaniyetli eğitim hizmeti sunmak ve yaşam boyu öğrenim fırsatlarını teşvik etmek.[105]

5. Kadınlar - Cinsiyet eşitliğini sağlamak ve kadının statüsünü güçlendirmek.[106]

6. Su - Su ve kanalizasyon hizmetlerine erişimi ve sürdürülebilir yönetimini sağlamak.[107]

7. Enerji - Herkes için satın alınabilir, güvenilir, sürdürülebilir ve çağdaş enerjiye erişimi sağlamak.[108]

8. Ekonomi - Herkes için sürekli, kapsayıcı ve sürdürülebilir ekonomik büyümeyi, tam ve üretken istihdamı ve insana yakışır işleri yaygınlaştırmak.[109]

9. Altyapı - Dayanıklı altyapılar kurmak, kapsayıcı ve sürdürülebilir sanayileşmeyi yaygınlaştırmak ve yenilikiçiliği geliştirmek.[110]

10. Eşitsizlik - Ülkelerin arasındaki ve ülke içindeki eşitsizlikleri azaltmak.[111]

11. Yerleşim - Şehirleri ve yerleşim yerlerini kapsayıcı, güvenli, dayanıklı ve sürdürülebilir hale getirmek.[112]

12. Tüketim - Sürdürülebilir üretim ve tüketim kalıplarını desteklemek.[113]

13. İklim - İklim değişikliği ve etkileri ile mücadele etmek.[114]

14. Deniz Yaşamı - Okyanusları, denizleri ve deniz kaynaklarını korumak ve sürdürülebilir kullanmak.[115]

15. Ekosistemler - Karasal ekosistemleri korumak, yenilemek ve sürdürülebilir kullanımını teşvik etmek, ormanları sürdürülebilir yönetmek; çölleşmeyle mücadele etmek ve arazi bozulmasını durdurmak ve tersine çevirmek; biyolojik çeşitlilik kaybına son vermek.[116]

16. Kurumlar - Barışçıl ve kapsayıcı toplumları yaygınlaştırmak, herkesin adalete erişimini sağlamak ve her seviyede etkili, hesap verebilir ve kapsayıcı kurumlar kurmak.[117]

17. Sürdürülebilirlik - Uygulama araçlarını kuvvetlendirmek ve sürdürülebilir gelişme için küresel işbirliğine canlılık kazandırmak.[118]

Ağustos 2015 itibarıyla, bu hedefler için 169 önerilen althedef ve uyum düzeyi kontrolü için 304 önerilen gösterge mevcuttu.[119]

Sürdürülebilir Gelişme Hedefleri 2015 yılının sonunda süresi dolan sekiz maddelik Milenyum Gelişme Hedeflerinin (MGH'ler) yerine geçmektedir. MGH'ler Birleşmiş Milletlerin 2000 yılında ki Binyıl Zirve Topnatısının ardından yapılandırılmıştı. Zamanında 189 Birleşmiş Milletler üyesi devlet ve yirmiden fazla uluslararası kuruluş tarafından kabul edilen bu hedefler, 2015 yılına kadar aşağıdaki sürdürülebilir gelişme standartlarına ulaşılmasına yardımcı olmak için geliştirildi.

  1. yoksulluğun ve açlığın yok edilmesi.
  2. Evrensel ilköğretimin sağlanması.
  3. Cinsiyet eşitliğinin teşvik edilmesi ve kadınların güçlendirilmesi.
  4. Çocuk ölüm oranının azaltılması.
  5. Anne sağlığının iyileştirilmesi.
  6. HIV/AIDS, sıtma ve diğer hastalıklarla mücadele edilmesi.
  7. Çevresel sürdürülebilirliğin sağlanması.(bu hedefin alt-hedeflerinden biri güvenli içme suyu ve temel sanitasyona sürdürülebilir erişimin artırılmasına odaklanmaktır.)
  8. Kalkınmaya yönelik küresel iş birliğinin geliştirilmesi.

Sürdürülebilir Gelişme[değiştir | kaynağı değiştir]

Üye ülkelerin Birleşmiş Milletler'de temsil ettiği verilere göre, Küba, 2006 yılında Dünya Doğa Fonu'nun, kişi başına 1,8 hektardan az olan 1,5 hektarlık ekolojik ayak izi ve 0,8'den fazla olan 0,85'lik bir İnsani Gelişme Endeksi ile sürdürülebilir gelişme tanımını karşılayan tek ülkedir.[120][121]

Sürdürülebilir Gelişme için Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Sürdürülebilir Gelişme için Eğitim (SGE) çoğunlukla, bilgi, yetenek, değer ve bakış açılarındaki değişiklikleri daha sürdürülebilir ve adil bir topluma yönelik teşvik eden eğitim olarak anlaşılır. SGE, sürdürülebilir gelişmenin ekonomik, sosyal ve çevresel boyutlarına daha dengeli ve bütünleşik bir yaklaşım kullanarak, şimdiki ve gelecek nesilleri ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri için güçlendirmek ve donatmak amacını taşır.

SGE olgusu gezegenin karşı karşıya olduğu büyüyen çevresel problemleri ele almayı gerektiren bir eğitim ihtiyacından doğmuştur. Eğitim, sürdürülebilir gelişmeye katkı koyabilmeleri için öğrenenleri güçlendirecek olan bilgi, beceri, değer ve bakış açılarını sağlayacak şekilde değişmelidir. Önerilen; sürdürülebilir gelişmenin eğitimin içine, eğitimin ise sürdürülebilir gelişmenin içine entegre edilmesidir.[122][123]

Çevresel Boyut[değiştir | kaynağı değiştir]

Sağlıklı ekosistemler, insanlara ve diğer organizmalara, hayati önem taşıyan girdiler ve hizmetler sağlar. Olumsuz insan izini azaltmanın ve ekosistem hizmetlerini geliştirmenin iki ana yolu vardır ve bunların birincisi çevresel yönetimdir. Bu dolaysız yaklaşım büyük oranda yeryüzü bilimi, çevre bilimi ve koruma biyolojisinden elde edilen bilgiye dayanır. Ancak çevresel yönetim, tüketimle ortaya çıkan birdizi gelişigüzel etkenlerin sonunda yeralır ve bu yüzden ikinci yaklaşım insanların kaynak kullanımının talep yönetimi şeklindedir.

İnsanların kaynak tüketiminin yönetimi daha çok ekonomi disiplininden elde edilen bilgilere dayanan dolaylı bir yaklaşımdır. Herman Daly ekolojik sürdürülebilirlik için 3 geniş kriter önermiştir: yenilenebilir kaynaklar sürdürülebilir çıktı sağlayabilmelidir (hasat miktarı yeniden üretim miktarını geçmemelidir); yenilenemez kaynaklar için aynı değerde yenilenebilir kaynaklar geliştirilmelidir; atık üretimi doğanın atığı asimile etme hızından fazla olmamalıdır.[124]

Çevresel Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

Küresel ölçekte ve en geniş anlamda, çevresel yönetim, okyanusları, tatlısu sistemlerini, toprak ve atmosferi kapsar ancak sürdürülebilirliğin ölçek prensibi doğrultusunda bir tropik yağmur ormanından ev bahçesine kadar herhangi bir ekosisteme eşit olarak uygulanabilir.[125][126] 2019 yılında, Avrupa Parlamento seçimlerinden iki hafta önce Dünya Doğa Fonu , günümüzdeki yaşam tarzı ve ekonomisi ile Avrupa Birliğinin sürdürülebilir olmadığını belirtti ve 2040 yılına kadar avrupanın iklim değişikliğine katkı koymayacak hale gelmesini, daha sürdürülebilir tüketim ve gıda sistemlerine geçmesini, doğayı tamir etmesini, okyanusları korumasını ve daha sürdürülebilir bir geleceğe yatırım yapmasını istedi.[125][127]

Kopenhag İklim Konseyi 2009 yılının mart ayındaki bir toplantıda, dünyanın 80 farklı ülkesinden 2500 iklim uzmanı, artık küresel ısınma ile ilgili harekete geçmeye engel olan hiçbir bahanenin kalmadığını ve elle tutulur bir karbon azalımı olmadığı sürece, günümüz toplumları için başa çıkması çok zor olacak, ani ve geridönülmez iklim değişikliklerinin olabileceğini belirten bir bildiri yayınladı.[128][129] İnsan-kaynaklı iklim değişikliğini ele alabilecek fırsatları belirlemek için günümüzde küresel atmosfer yönetimi karbon döngüsünün bütün kısımlarının değerlendirmesini içerir ve bu da, biyoçeşitlilik ve insan toplumları üzerinde potansiyel katastrofik etkilerinden dolayı bilimsel çalışmanın günümüzde odak alanıdır.

Atmosfere olan diğer insan etkileri şehirlerdeki hava kirliliği,fotokimyasal hava kirliliği üreten azot oksitler, sülfür oksitler, uçucu organik bileşenler ve havada asılı partiküller gibi zehirli kimyasallar içeren zararlı maddeler ve ozon tabakasına zarar veren kloroflorokarbonlardır. Sülfat aeresolları gibi atmosferdeki antropojenik partiküller, dünya yüzeyinin parlama ve yansıtma özelliğini azaltır. Sonradan ters yönde gelişme olsada, 1960 ile 1990 yılları arasında %4'lük azalma yönünde etki eden durum, "Küresel Kararma" olarak bilinir. Küresel Kararma bazı bölgelerde buharlaşma ve yağış miktarının azalmasına bağlı olarak küresel su döngüsünü etkilemiş olabilir. Ayrıca bir miktar soğuma etkisi de yaptığı için, küresel ısınma üzerinde ki sera gazlarının etkilerinin bir bölümünü maskelemiş olabilir.[130]

Ağaçlandırma, antropojenik iklim değişikliği ve sürdürülebilir olmayan arazi kullanımının yol açtığı çölleşme'yi durdurmanın yollarından biridir. En önemli projelerden biri Sahra Çölü'nün güneye genişlemesini durdurması gereken Büyük Yeşil Duvar Projesidir. 2018 yılına kadar sadece %15'i gerçekleştirilmiş olmasına rağmen, şimdiden birçok olumlu yan etkisi boygöstermeye başlamıştır: Nijerya da 5 milyon hektarlık bozulmuş alan eski haline geri döndürülmüştür; Senegal de neredeyse 30 milyon dönümlük araziye kuraklığa dayanıklı agaçlar ekilmiştir; Etyopya da ise 37 milyon dönümlük alan geri kazanılmıştır(projeye dahil olan bölgelerden sadece birkaçı). Birçok yerkuyusu tekrar su ile dolmuş, yerel yerleşkeler gıda kaynakları çoğalmış ve agaçların bakım ihtiyaçları köylülere yeni iş ve gelir kaynağı olmuştur.[131][132][133]

Sürdürülebilirlik (yazılım)[değiştir | kaynağı değiştir]

ISO 9126 kapsamında sürdürülebilirlik yazılımın değiştirilmeye yatkınlığının ölçülmesidir ve 5 alt nitelik (karakteristik) ile inceler.

  • Çözümlenebilme
  • Değiştirilebilme
  • Kararlılık
  • Sınanabilirlik
  • Sürdürebilirlik standartlarına uyumluluk

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b "What is sustainability". www.globalfootprints.org. Erişim tarihi: 2018-05-02. 
  2. ^ EPA. "Sustainability Primer" (PDF). 
  3. ^ Capra, F. (2015). "The systems view of life; a unifying conception of mind, matter, and life". Cosmos and History: The Journal of Natural and Social Philosophy. 11 (2), s. 242–249. 
  4. ^ James, Paul; Magee, Liam; Scerri, Andy; Steger, Manfred B. (2015). Urban Sustainability in Theory and Practice. London: Routledge. 
  5. ^ Magee, Liam; Scerri, Andy; James, Paul; Thom, Jaes A.; Padgham, Lin; Hickmott, Sarah; Deng, Hepu; Cahill, Felicity (2013). "Reframing social sustainability reporting: Towards an engaged approach". Environment, Development and Sustainability. Cilt 15, s. 225–243. doi:10.1007/s10668-012-9384-2. 
  6. ^ "Sustainability and Sustainable Development". Circular Ecology. Erişim tarihi: 2018-07-17. 
  7. ^ Williams, Colin C; Millington, Andrew C (June 2004). "The diverse and contested meanings of sustainable development". The Geographical Journal. 170 (2), s. 99–104. doi:10.1111/j.0016-7398.2004.00111.x. 
  8. ^ a b Wandemberg, JC (August 2015). Sustainable by Design. Amazon. s. 122. ISBN 978-1516901784. Erişim tarihi: 16 February 2016. 
  9. ^ "Sustainability Theories". World Ocean Review. Erişim tarihi: 20 June 2019. 
  10. ^ "Hans Carl von Carlowitz and Sustainability". Environment and Society Portal. Erişim tarihi: 20 June 2019. 
  11. ^ Bakari, Mohamed El-Kamel (2017). The Dilemma of Sustainability in the Age of Globalization: A Quest for a Paradigm of Development. New York: Lexington Books. ISBN 978-1498551397
  12. ^ Fawcett, William; Hughes, Martin; Krieg, Hannes; Albrecht, Stefan; Vennström, Anders (2012). "Flexible strategies for long-term sustainability under uncertainty". Building Research. 40 (5), s. 545–557. doi:10.1080/09613218.2012.702565. 
  13. ^ Zhang, S.X.; V. Babovic (2012). "A real options approach to the design and architecture of water supply systems using innovative water technologies under uncertainty". Journal of Hydroinformatics. 
  14. ^ Black, Iain R.; Cherrier, Helene (2010). "Anti-consumption as part of living a sustainable lifestyle: Daily practices, contextual motivations and subjective values". Journal of Consumer Behaviour. 9 (6), s. 437. doi:10.1002/cb.337. 
  15. ^ Shaker, R.R. (2015). "The spatial distribution of development in Europe and its underlying sustainability correlations". Applied Geography. Cilt 63, s. 304–314. doi:10.1016/j.apgeog.2015.07.009. 
  16. ^ State of the World 2013: Is Sustainability Still Possible? worldwatch.org
  17. ^ Strong sustainable consumption governance — precondition for a degrowth path? degrowth.org
  18. ^ Scott Cato, M. (2009). Green Economics. London: Earthscan, pp. 36–37. ISBN 978-1-84407-571-3.
  19. ^ name=Adams2006>Adams, W.M. (2006). "The Future of Sustainability: Re-thinking Environment and Development in the Twenty-first Century." Report of the IUCN Renowned Thinkers Meeting, 29–31 January 2006. Retrieved on: 2009-02-16.
  20. ^ United Nations General Assembly (2005). 2005 World Summit Outcome, Resolution A/60/1, adopted by the General Assembly on 15 September 2005. Retrieved on: 2009-02-17.
  21. ^ Forestry Commission of Great Britain. Sustainability. Retrieved on: 2009-03-09
  22. ^ Morelli, John (2011). "Environmental Sustainability: A Definition for Environmental Professionals". Journal of Environmental Sustainability -Volume 1. 
  23. ^ Manning, S., Boons, F., Von Hagen, O., Reinecke, J. (2011). "National Contexts Matter: The Co-Evolution of Sustainability Standards in Global Value Chains." Ecological Economics, Forthcoming.
  24. ^ Reinecke, J., Manning, S., Von Hagen, O. (2012). "The Emergence of a Standards Market: Multiplicity of Sustainability Standards in the Global Coffee Industry" Organization Studies, Forthcoming.
  25. ^ SAI Platform 2010. Sustainability Indicators 31 Ocak 2012[Tarih uyuşmuyor] tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Sustainable Agricultural Initiative. Retrieved on: 2011-09-04.
  26. ^ Alvarez, G. Sustainable Agriculture and Value networks. Lausanne, Switzerland: Latitude. Retrieved on: 2011-10-04.
  27. ^ SURF Framework for a Sustainable Economy (2013). Journal of Management and Sustainability, Retrieved on: 2015-25-01.
  28. ^ Dhakal, Krishna P.; Oh, Jun S. (2011). "Integrating Sustainability into Highway Projects: Sustainability Indicators and Assessment Tool for Michigan Roads". T&DI Congress 2011. American Society of Civil Engineers. ss. 987–996. doi:10.1061/41167(398)94. ISBN 9780784411674. 
  29. ^ Kates, R.; Parris, T.; Leiserowitz, A. Harvard (2005). "What is Sustainable Development? Goals, Indicators, Values, and practice" (PDF). Environment. 47 (3), s. 8–21. 
  30. ^ International Institute for Sustainable Development (2009). What is Sustainable Development?. Retrieved on: 2009-02-18.
  31. ^ Michael Redclift (2005). "Sustainable development (1987–2005): an oxymoron comes of age". Sustainable Development (Submitted manuscript). 13 (4), s. 212–227. doi:10.1002/sd.281. 
  32. ^ Daly, H. & J. Cobb (1989). For the Common Good: Redirecting the Economy Toward Community, the Environment and a Sustainable Future. Boston: Beacon Press. ISBN 0-8070-4703-1.
  33. ^ Porritt, J. (2006). Capitalism as if the world mattered. London: Earthscan. p. 46. ISBN 978-1-84407-193-7.
  34. ^ IUCN/UNEP/WWF (1991). "Caring for the Earth: A Strategy for Sustainable Living." Gland, Switzerland. Retrieved on: 2009-03-29.
  35. ^ Milne, M. J.; Kearins, K.; Walton, S. (2006). "Creating Adventures in Wonderland: The Journey Metaphor and Environmental Sustainability". Organization. 13 (6), s. 801–839. doi:10.1177/1350508406068506. 
  36. ^ The Earth Charter Initiative (2000). "The Earth Charter." Retrieved on: 2009-04-05.
  37. ^ Liam Magee; Andy Scerri; Paul James; James A. Thom; Lin Padgham; Sarah Hickmott; Hepu Deng; Felicity Cahill (2013). "Reframing social sustainability reporting: Towards an engaged approach". Environment, Development and Sustainability. 15 (1), s. 225–43. doi:10.1007/s10668-012-9384-2. 
  38. ^ Costanza, R.; Patten, B.C. (1995). "Defining and predicting sustainability" (PDF). Ecological Economics. 15 (3), s. 193–196. Bibcode:2005ecec.book.....C. doi:10.1016/0921-8009(95)00048-8. 
  39. ^ Blewitt, J. (2008). Understanding Sustainable Development. London: Earthscan. pp. 21–24. ISBN 978-1-84407-454-9.
  40. ^ Ratner, B.D. (2004). ""Sustainability" as a Dialogue of Values: Challenges to the Sociology of Development". Sociological Inquiry. Cilt 74, s. 50–69. doi:10.1111/j.1475-682X.2004.00079.x. 
  41. ^ James, Paul; with Magee, Liam; Scerri, Andy; Steger, Manfred B. (2015). Urban Sustainability in Theory and Practice: Circles of Sustainability. London: Routledge. 
  42. ^ James, Paul; Magee, Liam (2016). "Domains of Sustainability". A. Farazmand (Ed.). Global Encyclopedia of Public Administration, Public Policy, and Governance. Global Encyclopedia of Public Administration, Public Policy, and Governance. Springer. 
  43. ^ United Cites and Local Governments, "Culture: Fourth Pillar of Sustainable Development".
  44. ^ World Association of the Major Metropolises, Metropolis. Retrieved on 2016-03-13.
  45. ^ Circles of Sustainability. citiesprogramme.com
  46. ^ Metropolis Action Plan 2018–2020, at www.metropolis.org James, Paul; Magee, Liam (2016). "Domains of Sustainability". A. Farazmand (Ed.). Global Encyclopedia of Public Administration, Public Policy, and Governance. Global Encyclopedia of Public Administration, Public Policy, and Governance. Springer. 
  47. ^ Thomas, Steve A. (2016). The Nature of Sustainability. Chapbook Press. Grand Rapids, Michigan. ISBN 9781943359394.
  48. ^ See Horizon 2020 – the EU's new research and innovation programme
  49. ^ Mitchell, Val; Ross, Tracy; Sims, Ruth; Parker, Christopher J. (2015). "Empirical investigation of the impact of using co-design methods when generating proposals for sustainable travel solutions". CoDesign. 12 (4), s. 205–220. doi:10.1080/15710882.2015.1091894. 
  50. ^ Falk, Ben (2013) The resilient farm and homestead. Chelsea Green Publishing. p. 3. ISBN 978-1603584449
  51. ^ Melvin K. Hendrix, Sustainable Backyard Polyculture: Designing for ecological resiliency. Smashwords Edition, 2014.
  52. ^ Walker, Brian and Salt, David (2006) Resilience Thinking: Sustaining ecosystems and people in a changing world. Island Press. p. xiii. ISBN 978-1597260930.
  53. ^ Holling, Crawford S. (1978) Adaptive environmental assessment and management. Wiley. p. 11. ISBN 978-1932846072
  54. ^ Walker and Salt, Ibid.
  55. ^ Caradonna, Jeremy L. (2014) Sustainability: A History. Oxford University Press, ISBN 978-0199372409
  56. ^ Beddoea, R., Costanzaa, R., Farleya, J., Garza, E., Kent, J., Kubiszewski, I., Martinez, L., McCowen, T., Murphy, K., Myers, N., Ogden, Z., Stapleton, K., and Woodward, J. (2009). "Overcoming systemic roadblocks to sustainable health". Proceedings of the National Academy of Sciences. 106 (28), s. E80; author reply E81. Bibcode:2009PNAS..106E..80K. doi:10.1073/pnas.0902558106. PMC 2710687 $2. PMID 19584255. 
  57. ^ Wright, R. (2004). A Short History of Progress. Toronto: Anansi. ISBN 0-88784-706-4.
  58. ^ Scholars, R. (2003). Stories from the Stone Age. Beyond Productions in association with S4C and S4C International. Australian Broadcasting Corporation. Retrieved on: 2009-04-16.
  59. ^ Clarke, W. C. (1977). "The Structure of Permanence: The Relevance of Self-Subsistence Communities for World Ecosystem Management," in Subsistence and Survival: Rural Ecology in the Pacific. Bayliss-Smith, T. and R. Feachem (eds). London: Academic Press, pp. 363–384. DOI:10.1016/B978-0-12-083250-7.50017-0. ISBN 978-0-12-083250-7.
  60. ^ Hilgenkamp, K. (2005). Environmental Health: Ecological Perspectives. London: Jones & Bartlett. ISBN 978-0-7637-2377-4.
  61. ^ Meadows, D.H., D.L. Meadows, J. Randers, and W. Behrens III. (1972). The Limits to Growth. New York: Universe Books. ISBN 0-87663-165-0.
  62. ^ a b World Wide Fund for Nature (2008). Living Planet Report 2008. Retrieved on: 2009-03-29.
  63. ^ Millennium Ecosystem Assessment, pp. 1–85
  64. ^ Turner, G.M. (2008). "A comparison of the Limits to Growth with 30 years of reality" (PDF). Global Environmental Change. 18 (3), s. 397–411. doi:10.1016/j.gloenvcha.2008.05.001. 
  65. ^ U.S. Department of Commerce. Carbon Cycle Science. NOAA Earth System Research Laboratory. Retrieved on: 2009-03-14
  66. ^ BBC News (August 2008). In depth: "Climate Change." BBC News, UK. Retrieved on: 2009-03-14
  67. ^ Kates, Robert W., ed. (2010). Readings in Sustainability Science and Technology – an introduction to the key literatures of sustainability science CID Working Paper No. 213. Center for International Development, Harvard University. Cambridge, MA: Harvard University, December 2010.
  68. ^ Conceptual Framework Working Group of the Millennium Ecosystem Assessment. (2003). "Ecosystems and Human Well-being." London: Island Press. Chapter 5. "Dealing with Scale". pp. 107–124. ISBN 9781559634038.
  69. ^ Botkin, D.B. (1990). Discordant Harmonies, a New Ecology for the 21st century. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-507469-7.
  70. ^ Lecture by Jason Lewis to the Royal Geographical Society in London (28 April 2014). "Sustainability Lessons From Life On A Small Boat". 
  71. ^ Lewis, Jason "The Seed Buried Deep (The Expedition Trilogy, part 2)" BillyFish Books, December 2013.
  72. ^ Clark, D. (2006). A Rough Guide to Ethical Living. London: Penguin. ISBN 978-1-84353-792-2
  73. ^ Brower, M. & Leon, W. (1999). The Consumer's Guide to Effective Environmental Choices: Practical Advice from the Union of Concerned Scientists. New York: Three Rivers Press. ISBN 0-609-80281-X.
  74. ^ a b Ehrlich, P.R.; Holden, J.P. (1974). "Human Population and the global environment". American Scientist. 62 (3), s. 282–292. 
  75. ^ Geissdoerfer, Martin; Savaget, Paulo; Bocken, Nancy M. P.; Hultink, Erik Jan (2017-02-01). "The Circular Economy – A new sustainability paradigm?". Journal of Cleaner Production. Cilt 143, s. 757–768. doi:10.1016/j.jclepro.2016.12.048. 
  76. ^ Dalal-Clayton, Barry and Sadler, Barry 2009. Sustainability Appraisal: A Sourcebook and Reference Guide to International Experience. London: Earthscan. ISBN 978-1-84407-357-3.
  77. ^ Hak, T. et al. (2007). Sustainability Indicators, SCOPE 67. London: Island Press. ISBN 1-59726-131-9.
  78. ^ Bell, Simon and Morse, Stephen 2008. Sustainability Indicators. Measuring the Immeasurable? 2nd edn. London: Earthscan. ISBN 978-1-84407-299-6.
  79. ^ "The World Population Prospects: 2015 Revision". www.un.org. 2015-01-01. Erişim tarihi: 2017-05-06. 
  80. ^ United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division (2009). "World Population Prospects: The 2008 Revision." Highlights. Retrieved on: 2009-04-06.
  81. ^ Lutz W., Sanderson W.C., & Scherbov S. (2004). The End of World Population Growth in the 21st Century London: Earthscan. ISBN 1-84407-089-1.
  82. ^ "Booming nations 'threaten Earth'". BBC News. January 12, 2006.
  83. ^ Cohen, J.E. (2006). "Human Population: The Next Half Century." In Kennedy D. (Ed.) Science Magazine's State of the Planet 2006-7. London: Island Press, pp. 13–21. ISBN 9781597266246.
  84. ^ Garver G (2011)"A Framework for Novel and Adaptive Governance Approaches Based on Planetary Boundaries" Colorado State University, Colorado Conference on Earth System Governance, 17–20 May 2011.
  85. ^ Turner, Graham (2008) "A comparison of The Limits to Growth with thirty years of reality" 28 Kasım 2010[Tarih uyuşmuyor] tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation (CSIRO) Sustainable Ecosystems.
  86. ^ Barnosky, AD; Hadly, EA; ve diğerleri. (2012). "Approaching a state shift in Earth's biosphere". Nature. 486 (7401), s. 52–58. Bibcode:2012Natur.486...52B. doi:10.1038/nature11018. hdl:10261/55208. PMID 22678279. 
  87. ^ Adams & Jeanrenaud, p. 45.
  88. ^ UNEP Grid Arendal. A selection of global-scale reports. Retrieved on: 2009-3-12
  89. ^ Global Footprint Network. (2008). "Living Planet Report." 27 Mart 2009[Tarih uyuşmuyor] tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Retrieved on: 2008-10-01.
  90. ^ Georgescu-Roegen, Nicholas (1971). The Entropy Law and the Economic Process (Full book accessible at Scribd). Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. ISBN 978-0674257801. 
  91. ^ Daly, Herman E., ed. (1980). Economics, Ecology, Ethics. Essays Towards a Steady-State Economy (PDF contains only the introductory chapter of the book) (2nd bas.). San Francisco: W.H. Freeman and Company. ISBN 978-0716711780. 
  92. ^ McElroy, Mark (2008). Social Footprints (PDF). University of Groningen. ISBN 978-0-615-24274-3. Erişim tarihi: March 26, 2018. 
  93. ^ Thomas, Martin; McElroy, Mark (2016). The MultiCapital Scorecard. Chelsea Green Publishing. ISBN 9781603586900. 
  94. ^ McElroy, Mark; Jorna, Rene; van Engelen, Jo (2007). "Sustaiability Quotients and the Social Footprint". Corporate Social Responsibility and Environmental Management. 15 (4), s. 223–234. doi:10.1002/csr.164. 
  95. ^ McElroy, Mark; van Engelen, Jo (2012). Corporate Sustainability Management. Earthscan. ISBN 978-1-84407-911-7. 
  96. ^ Krebs, p. 513.
  97. ^ Smil, V. (2000). Cycles of Life. New York: Scientific American Library. ISBN 978-0-7167-5079-6.
  98. ^ Millennium Ecosystem Assessment, pp. 6–19.
  99. ^ Summary for policymakers of the global assessment report on biodiversity and ecosystem services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (PDF). the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services. 6 May 2019. Erişim tarihi: 10 May 2019. 
  100. ^ Deutsche Welle, Deutsche (May 6, 2019). "Why Biodiversity Loss Hurts Humans as Much as Climate Change Does". Ecowatch. Erişim tarihi: 10 May 2019. 
  101. ^ Walker, Robert (April 10, 2019). "The Insect Apocalypse Is Coming: Here Are 5 Lessons We Must Learn". Ecowatch. Erişim tarihi: 10 May 2019. 
  102. ^ "Goal 1: No poverty". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  103. ^ "Goal 2: Zero hunger". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  104. ^ "Goal 3: Good health and well-being". UNDP. 28 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  105. ^ "Goal 4: Quality education". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  106. ^ "Goal 5: Gender equality". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  107. ^ "Goal 6: Clean water and sanitation". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  108. ^ "Goal 7: Affordable and clean energy". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  109. ^ "Goal 8: Decent work and economic growth". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  110. ^ "Goal 9: Industry, innovation, infrastructure". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  111. ^ "Goal 10: Reduced inequalities". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  112. ^ "Goal 11: Sustainable cities and communities". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  113. ^ "Goal 12: Responsible consumption, production". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  114. ^ "Goal 13: Climate action". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  115. ^ "Goal 14: Life below water". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  116. ^ "Goal 15: Life on land". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  117. ^ "Goal 16: Peace, justice and strong institutions". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  118. ^ "Goal 17: Partnerships for the goals". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  119. ^ "Technical report by the Bureau of the United Nations Statistical Commission (UNSC) on the process of the development of an indicator framework for the goals and targets of the post-2015 development agenda – working draft" (PDF). March 2015. Erişim tarihi: 1 May 2015. 
  120. ^ "Living Planet Report 2006" (PDF). World Wide Fund for Nature, Zoological Society of London, Global Footprint Network. 24 October 2006. s. 19. Erişim tarihi: 18 August 2012. 
  121. ^ Fanelli, Daniele (3 October 2007) World failing on sustainable development. NewScientist
  122. ^ Issues and trends in education for sustainable development. UNESCO. 2018. ISBN 978-92-3-100244-1. 
  123. ^ UNESCO. 2014a. Shaping the Future We Want: UN Decade for Sustainable Development (2005-2014) Final Report. Paris: UNESCO. http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002301/230171e.pdf (accessed 28 January 2017).
  124. ^ Daly, H.E. (1990). "Toward some operational principles of sustainable development". Ecological Economics. 2 (1), s. 1–6. Bibcode:2005ecec.book.....C. doi:10.1016/0921-8009(90)90010-r. 
  125. ^ a b "The Economics and Social Benefits of NOAA Ecosystems Data and Products Table of Contents Data Users". NOAA. 25 March 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 October 2009. 
  126. ^ Buchenrieder, G., und A.R. Göltenboth: Sustainable freshwater resource management in the Tropics: The myth of effective indicators, 25th International Conference of Agricultural Economists uuon "Reshaping Agriculture's Contributions to Society" in Durban, South Africa, 2003.
  127. ^ Buchenrieder, G., und A.R. Göltenboth: Sustainable freshwater resource management in the Tropics: The myth of effective indicators, 25th International Conference of Agricultural Economists (IAAE) on "Reshaping Agriculture's Contributions to Society" in Durban, South Africa, 2003.
  128. ^ University of Copenhagen (March 2009) "Key Messages from the Congress" 16 Mart 2009[Tarih uyuşmuyor] tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. News item on Copenhagen Climate Congress in March 2009. Retrieved on: 2009-03-18.
  129. ^ Adams, D. (March 2009) "Stern attacks politicians over climate 'devastation'". The Guardian. Retrieved on: 2009-03-18.
  130. ^ Hegerl, G.C. et al. (2007). "Climate Change 2007: The Physical Science Basis." Chapter 9, "Understanding and Attributing Climate Change." Contribution of Working Group 1 to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. p. 676. Cambridge: Cambridge University Press. Full report IPCC Report. Retrieved on: 2009-03-18.
  131. ^ Corbley, McKinley (2019-03-31). "Dozens of Countries Have Been Working to Plant 'Great Green Wall' – and It's Holding Back Poverty". Good News Network. 
  132. ^ Puiu, Tibi (2019-04-03). "More than 20 African countries are planting a 8,000-km-long 'Great Green Wall'". ZME Science (İngilizce). Erişim tarihi: 2019-04-16. 
  133. ^ Goyal, Nidhi (October 29, 2017). "Great Green Wall to Combat Climate Change in Africa". Industry Tap. Erişim tarihi: 7 June 2019.