Balina ve yunuslar listesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Balinalar
Afalina (Tursiops truncatus)
Afalina (Tursiops truncatus)
Bilimsel sınıflandırma
Alem: Animalia (Hayvanlar)
Şube: Chordata (Kordalılar)
Alt şube: Vertebrata (Omurgalılar)
Sınıf: Mammalia (Memeliler)
Takım: Cetartiodactyla[a]
Alt takım: Whippomorpha
İnfra takım: Cetacea
Alt gruplar
Dış bağlantılar
Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Balina ve yunuslar listesi ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Balina ve yunuslar listesi ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.
IUCN Kırmızı Liste kategorileri
Korunma durumu
EW Doğal ortamında tükenmiş
CR Kritik tehlikede
EN Tehlikede
VU Hassas
NT Neredeyse tehdit altında
CD Korunmaya bağlı
LC Asgari endişe
Diğer kategoriler
DD Yetersiz veri
NE Değerlendirilmedi

Balinalar ya da Latince adıyla Cetacea infra takımı içinde plasentalı deniz memelileri olan balinalar, yunuslar ve musurları barındırır. Bu infra takımın tüm günümüz üyeleri tamamen su içinde yaşamaya adapte olmuştur. Çoğu açık okyanuslarda yaşarken az sayıda üyesi nehirlerde ve haliçlerde yaşar. Bu hayvanlar üremek için çiftleşmeyi, doğumu, yavrularını emzirmeyi ve beslenmeyi tamamen sualtında gerçekleştirirler. Boyutları 1,4 m. boyunda ve 54 kg. ağırlığındaki körfez muturundan aynı zamanda bugüne kadar yaşamış en büyük hayvan olduğu düşünülen 29,9 m. boyunda ve 190 ton ağırlığında mavi balinaya kadar bir yelpaze içindedir. Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği (IUCN) tarafından bu infra takım için on dört familya, 39 cins ve 90'dan fazla tür tanınmaktadır. IUCN tarafından bu türlerden ikisi kritik tehlikedeki türler, yedisi tehlikedeki türler, altısı hassas türler, beşi neredeyse tehdit altındaki türler arasında listelenirken yirmi ikisi asgari endişe altında görülmekte ve kırk beşi hakkında yeterli veri yoktur, ayrıca üç tür henüz değerlendirilmemiştir.[9]

Balinalar, ince ve uzun aerodinamik bir gövdeye, kürek şeklinde ön uzuvlara ve evrim sonucu değişmiş arka uzuvlara sahip olan deniz memelileridir. Kuyrukları itmeye yardımcı olacak şekilde yassılaşmıştır. Akciğerleri vardır ve düzenli olarak su yüzüne çıkıp kafataslarının tepesinde yer alan ve bir nevi değişiklik geçirmiş burun deliği sayılabilecek solunum deliklerinden hava solumak zorundadırlar. Balinalar çift toynaklılar (Artiodactyla) ile birlikte Cetartiodactyla takımında sınıflandırılırlar.[b] Daha önceleri kendi takımları olan ama şimdi infra takım olan Cetacea takımı içinde yer almaktaydılar. Dişli balinalar (Odontoceti) ve dişsiz balinalar (Mysticeti) olarak iki alt gruba ayrılırlar. Bu iki alt grup önceden alt takım iken artık parvo takım olarak sınıflandırmaya alınmıştır. Yaşayan 90 türü vardır (soyu tükendiğine inanılan Çin nehir yunusu da dahil olmak üzere).[11] Ayrıca çok sayıda soyu tükenmiş balina ve yunus kaydedilmiştir ancak burada listelenmemiştir. Burada yakın zamanlarda keşfedilen yeni türler dahil olmak üzere yalnızca bilinen ve yaşayan türler listelenmiştir.

Balina ve yunuslar Dünya okyanuslarında yaygın olarak bulunmaktadırlar ancak dişsiz balinaların bazıları belirli çevreleri tercih ederler. Dişsiz balinaların çoğu Kuzey ve Güney Yarımkürenin soğuk sularında yaşar ve doğurmak için ekvatorun sıcak sularına göç ederler. Dişli balinaların çoğu balık ve kalamar ile beslenir ancak katil balina gibi az sayıda türü yüzgeçayaklılar gibi memelilerle beslenir. Gri balinalar dipte yaşayan yumuşakçalarla beslenmek üzerine uzmanlaşmıştır. Erkekler her yıl birkaç dişi ile çiftleşir ancak dişiler yalnızca iki ila üç yılda bir çiftleşir. Yavrular genel olarak bahar ve yaz aylarında doğar ve dişiler yavruları büyütmekten tek başına sorumludur. Bazı türlerin anneleri çok uzun süre boyunca beslenmeden yavrularını emzirirler. Bazı balinalar çeşitli sesler çıkarabilirler, en bilineni kambur balinaların şarkılarıdır. Asıl olarak yunuslar olmak üzere bazı türleri çok sosyaldirler ve sürüleri binlerce bireyden oluşabilir.

Bir zamanlar balinalardan elde edilen ürünler için amansızca avlanmaktaydılar ancak artık uluslararası yasalarla korunmaktadırlar. Bazı türlerinin yüksek derecede zekâya sahip olduğu düşünülür. American Association for the Advancement of Science'ın 2012 toplantısında balina ve yunuslar insan olmayan bireyler olarak listelenerek balina ve yunus hakları konusunda destek tekrarlanmıştır.[12] Buzul balinaları 450'nin altına düşen populasyonlarıyla yirminci yüzyılda neredeyse soyları tükenmiş ve setologlar tarafından işlevsel olarak soyu tükenmiş olarak listelenmiştir.[13] En son 2004 yılında görülen Çin nehir yunusu da Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği (IUCN) tarafından ilevsel olarak soyu tükenmiş sayılmaktadır.[11] Balina avcılığının yanısıra balık ağlarına takılma ve deniz kirliliği gibi tehditlerle karşı karşıyadırlar. Balinaların eti, yağı ve balina çubuğu geleneksel olarak Arktiklerde yaşayan yerli halklar tarafından kullanılmıştır. Herman Melville'in Moby Dick adlı büyük beyaz balinası gibi balina ve yunuslar sıklıkla edebiyat ve filmlerde kullanılan bir temadır. Bazı yunus türleri esaret altında tutularak çeşitli oyunlar yapmak üzere eğitilirler ancak esaret altında üremeleri başarısızdır. Balina gözleme dünya çapında bir turizm şekli olmuştur.

Listeleme kuralları[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkçe adı[değiştir | kaynağı değiştir]

Türlerin Türkçe adı Türkçe kaynaklarda geçtiği durumlarda verilmiştir. Türkçe kaynaklarda adı geçmeyen türler için boş bırakılmıştır.

Korunma durumu[değiştir | kaynağı değiştir]

Korunma durumu kodları IUCN Nesli Tükenme Tehlikesi Altında Olan Türlerin Kırmızı Listesi'nin 2016-2 versiyonuna göre verilmiştir.[14]

Tahminî küresel populasyonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Bulunan tahminî küresel populasyonu listelendiğinde aksi belirtilmediği takdirde IUCN Nesli Tükenme Tehlikesi Altında Olan Türlerin Kırmızı Listesi'nin 2016-2 versiyonundan alınmıştır.[14]

Mysticeti : Dişsiz balinalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dişsiz balinaların özelliği, diş yerine üst çenelerinde iki sıra dizili olan ve suyu süzerek besin toplamaya yarayan balina çubuğu denen boynuzsu yapılara ve iki solunum deliğine sahip olmalarıdır. Bu özellikleri ile balinalar takımının diğer alt takımı dişli balinalardan (Odonteceti) ayrılırlar. Yaşayan dişsiz balinalar türlerinin yalnızca embriyo aşamasında dişleri bulunur ve bu dişler doğumdan önce kaybolur.[15] Mysticeti takımının fosillerinde balina çubuğunun gelişmesinden önce dişleri olduğu gözlemlenmiştir.

Balaenidae familyası : Gerçek balinagiller[değiştir | kaynağı değiştir]

Gerçek balinagiller (Balaenidae) familyasında iki cins ve dört tür balina bulunur. Tüm gerçek balinagillerin karınları ve çeneleri düzdür, karınlarında oluklar bulunmaz. Belirgin bir kafa yapıları vardır, ağızlarının üstü gaga şeklinde kıvrıktır ve altı eğiktir. Alt dudakları ağızlarının yanlarını ve gagalarını kaplar. Üst çenelerinde diş yerine uzun ve dar, elastik balina çubuğu bulunur.[16]

Cins Balaena Linnaeus, 1758 - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Grönland balinası Balaena mysticetus
Linnaeus, 1758
LC IUCN 10.000'in üzerinde Cetacea range map Bowhead Whale.png Bowhead whale size.svg
60 ton
A bowhead whale breaches off the coast of western Sea of Okhotsk by Olga Shpak, Marine Mammal Council, IEE RAS.jpg
Cins Eubalaena Gray, 1864 - 3 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Buzul balinası Eubalaena glacialis
Müller, 1776
EN IUCN 300-350 Eubalaena glacialis range map.png Right whale size.svg
40-80 ton
Anim1750 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg
Kuzey Pasifik gerçek balinası Eubalaena japonica
Lacépède, 1818
EN IUCN 404-2,108[17] Eubalaena japonica range map.png Right whale size.svg
60-80 ton
NoPacificRightWhale Pitman 1.jpg
Güney gerçek balinası Eubalaena australis
Desmoulins, 1822
LC IUCN 7.500 Cetacea range map Southern Right Whale.png Right whale size.svg
40-80 ton
Southern right whale.jpg

Balaenopteridae familyası : Oluklu balinagiller[değiştir | kaynağı değiştir]

Oluklu balinagiller, iki cins içinde sınıflandırılan dokuz türüyle dişsiz balinaların en büyük grubunu oluşturur. Bu grubun içinde, yaklaşık 150 tona varan ağırlığıyla yaşayan en büyük hayvan olan mavi balina da bulunur. Diğer iki tür balina kolaylıkla 50 ton ağırlığı geçer ve grubun en küçüğü olan Minke balinası bile 9 tona ulaşır.

Bu balinalar için kullanılan rorqual adı Norveççe "izli balina" anlamına gelen sözcükten gelir: Bu familyada bulunan tüm balinalarda ağzın altından göbek bölümüne kadar giden uzunlamasına deri katları bulunur ancak kuzey balinasında bu yarıklar daha kısadır. Bu deri katlarının beslenme sırasında ağzın muazzam bir şekilde genişlemesine yaradığı anlaşılmıştır.[18] Tüm rorqualların karın bölgesinde, yalnızca bu familyada görülen oluklar bulunur. Ayrıca sırt yüzgeçleri, geniş ve yumuşak kıvrımlı bir gagaları ve kısa balina çubukları bulunur.[16]

Alt familya Balaenopterinae - 1 cins, 7 tür
Cins Balaenoptera - 8 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Antarktika minke balinası Balaenoptera bonaerensis
Burmeister, 1867
DD IUCN 515.000 Cetacea range map Antarctic Minke Whale.png Minke whale size.svg
6-10 ton
Minke whale in ross sea.jpg
Bayağı minke balinası,
Minke balinası
Balaenoptera acutorostrata
Lacépède, 1804
LC IUCN 182.000 Cetacea range map Minke Whale.png Minke whale size.svg
6-11 ton
Minke Whale (NOAA).jpg
Bryde balinası Balaenoptera edeni
Anderson, 1879
DD IUCN 90.000–100.000 Balaenoptera brydei range.png Bryde's whale size.svg
14-30 ton
Brydeswhale sophiewebb-swfsc-star2006.jpg
Kuzey balinası,
Sei balinası
Balaenoptera borealis
Lesson, 1828
EN IUCN 57.000 Cetacea range map Sei Whale.PNG Sei whale size.svg
20-25 ton
Sei whale mother and calf Christin Khan NOAA.jpg
Mavi balina,
Gök balina
Balaenoptera musculus
Linnaeus, 1758
EN IUCN 10.000-25.000 Cetacea range map Blue Whale.PNG Blue whale size.svg
72-136 ton
Anim1754 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg
Oluklu balina,
Fin balinası,
Çatal kuyruklu balina
Balaenoptera physalus
Linnaeus, 1758
EN IUCN 100.000 Cetacea range map Fin Whale.PNG Fin whale size.svg
30-80 ton
LMazzuca Fin Whale.jpg
- Balaenoptera omurai
Wada et al., 2003
DD IUCN Bilinmiyor Bilinmiyor Balaenoptera omurai, Madagascar - Royal Society Open Science 1.jpg
Alt familya Megapterinae - 1 cins, 1 tür
Cins Megaptera Gray, 1846 - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Kambur balina Megaptera novaeangliae
Borowski, 1781
LC IUCN 80.000 Cetacea range map Humpback Whale.png Humpback whale size.svg
25-30 ton
Humpback Whale underwater shot.jpg

Cetotheriidae familyası: Cüce gerçek balina[değiştir | kaynağı değiştir]

Cüce gerçek balina, gerçek balinalar ile birçok özelliği paylaşır ancak ayırt edici çene yapıları ve sırt yüzgeçleri ile gerçek balinalardan ayrılır. Cüce gerçek balinanın kafası gövdesinin ¼’ünden daha fazla değildir ama gerçek balinaların kafaları vücutlarının yaklaşık ⅓’üdür.[16]

Cins Caperea Gray, 1864 - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Cüce gerçek balina,
Pigme gerçek balina,
Küçük gerçek balina
Caperea marginata
Gray, 1846
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Pygmy Right Whale.png Pygmy right whale size.svg
3-3,5 ton
Caperea marginata 3.jpg

Eschrichtiidae familyası: Gri balina[değiştir | kaynağı değiştir]

Gri balina, gerçek balinalar ve çatal kuyruklu balinalardan yeteri kadar farklı olduğu için yalnızca kendisinin bulunduğu bir familyada sınıflandırılmıştır. Gri balina bentos yiyen tek dişsiz balinadır, sığ denizlerin dip çamurlarından küçük organizmaları süzer. Gebelik dönemleri de dişsiz balinalarda pek görülmeyecek şekilde bir yılın üzerindedir.[16]

Cins Eschrichtius - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Gri balina,
Boz balina
Eschrichtius robustus
Lilljeborg, 1861
LC IUCN 26.000 Cetacea range map Gray Whale.png Gray whale size.svg
15-40 ton
Eschrichtius robustus 01.jpg

Odontoceti : Dişli balinalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Dişli balinalar

Dişli balinalar (Odontoceti), balinaların bir parvo takımını oluşturur. Adından anlaşılacağı gibi, balina çubuğu yerine dişleri vardır. Dişli balinalar etkin avcılardır ve balık, kalamar ve bazen deniz memelileri ile beslenirler.

Delphinidae familyası : Yunusgiller (Okyanus yunusları)[değiştir | kaynağı değiştir]

Okyanus yunusları, balinaların yunusgiller (Delphinidae) familyasındandır. Balina ve liman yunusları ile akrabadır. Adından anlaşılacağı üzere bu yunuslar, nehir yunuslarının aksine açık denizlerde bulunur ancak Irrawaddy yunusu gibi bazı türleri kıyılarda ya da nehirlerde yaşar. Yunusgiller familyasının aralarında katil balinanın da bulunduğu altı büyük türüne yunus yerine balina adı verilir.

Yunusgillerin, musurgillerin aksine gagaları çok belirgindir, iki ya da daha fazla servikal omurları birbirine bütünleşmiştir ve üst çenelerinde 20 çift ya da daha çok sayıda diş bulunur. Hiçbiri 4 metreden uzun değildir.[16]

Cins Cephalorhynchus Gray, 1846 - 4 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Alaca yunus,
Commerson yunusu
Cephalorhynchus commersonii
Lacépède, 1804
DD IUCN 3.400 Cetacea range map Commerson's Dolphin.PNG Commerson's dolphin size.svg
35-60 kilogram
Commdolph01.jpg
Benguela yunusu,
Heaviside yunusu
Cephalorhynchus heavisidii
Gray, 1828
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Heaviside's Dolphin.PNG Heaviside's dolphin size.svg
40-75 kilogram
Heaviside-Delphin.jpg
Beyaz başlı yunus,
Hector yunusu
Cephalorhynchus hectori
Van Beneden, 1881
EN IUCN (alt türü Cephalorhynchus hectori maui CR IUCN) 2.000–2.500 (alt türü C. h. maui 2012'de 55 birey) Cetacea range map Hector's Dolphin.PNG Hector's dolphin size.svg
35-60 kilogram
Hectors Dolphin.jpg
Kara yunus,
Şili yunusu
Cephalorhynchus eutropia
Gray, 1846
NT IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Chilean Dolphin.PNG Chilean dolphin size.svg
60 kilogram
Tonino.jpg
Cins Steno - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Pürüzlü dişli yunus Steno bredanensis
G. Cuvier, 1828
LC IUCN 150.000 Cetacea range map Rough-toothed Dolphin.PNG Rough-toothed dolphin size.svg
100-135 kilogram
Rough toothed dolphin.jpg
Cins Sousa - 4 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Atlantik kambur yunusu Sousa teuszii
Kükenthal, 1892
VU IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Atlantic Humpback Dolphin.PNG Humpback dolphins size.svg
100-150 kilogram
Hint kambur yunusu Sousa plumbea
Cuvier, 1829
DD Bilinmiyor Cetacea range map Indian Humpback Dolphin.PNG Humpback dolphins size.svg
150-200 kilogram
Pasifik kambur yunusu Sousa chinensis
Osbeck, 1765
NT IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Pacific Humpback Dolphin.PNG Humpback dolphins size.svg
250-280 kilogram
Pink Dolphin.JPG
- Sousa sahulensis
Jefferson & Rosenbaum, 2014
NE Bilinmiyor[c]
Cins Sotalia - 2 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Haliç yunusu,
Tucuxi
Sotalia fluviatilis
Gervais & Deville, 1853
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Tucuxi.png
Taralı alan
Tucuxi size.svg
35-45 kilogram
DELFIN DEL ORINOCO2.JPG
- Sotalia guianensis
Van Bénéden, 1864
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Tucuxi.png
Renkli alan
Tucuxi size.svg
35-45 kilogram
Delfin en el parque Nacional Mochima.jpg
Cins Tursiops - 3 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Afalina
Şişe burunlu yunus
Tursiops truncatus
Montagu, 1821
LC IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Bottlenose Dolphin.png Bottlenose dolphin size.svg
150-650 kilogram
Tursiops truncatus 01.jpg
Hint-Pasifik şişe burunlu yunusu Tursiops aduncus
Ehrenberg, 1833
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Bottlenose Dolphin.png
230 kilogram
Tursiops aduncus, Port River, Adelaide, Australia - 2003.jpg
- Tursiops australis
Charlton-Robb et al., 2011
NE Bilinmiyor Burrunan Dolphin (Tursiops australis)-B.png
Cins Stenella Gray, 1866 - 5 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Atlantik benekli yunusu Stenella frontalis
Cuvier, 1829
DD IUCN 100.000 Cetacea range map Atlantic Spotted Dolphin.PNG Atlantic spotted dolphin size.svg
100 kilogram
Atlantic spotted dolphin (Stenella frontalis) NOAA.jpg
Atlantik dönücü yunusu Stenella clymene
Gray, 1846
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Clymene Dolphin.png Clymene dolphin size.svg
75-80 kilogram
Clymenes.jpg
Çizgili yunus Stenella coeruleoalba
Meyen, 1833
LC IUCN 2.000.000 Cetacea range map Striped Dolphin.PNG Striped dolphin size.svg
100 kilogram
Stenella coeruleoalba-cropped.jpg
Dönücü yunus Stenella longirostris
Gray, 1828
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Spinner Dolphin.PNG Spinner dolphin size.svg
90 kilogram
Spinner dolphins.jpg
Pantropik benekli yunusu Stenella attenuata
Gray, 1846
LC IUCN 3.000.000 Cetacea range map Pantropical Spotted Dolphin.PNG Pantropical spotted dolphin size.svg
100 kilogram
Schlankdelfin.jpg
Cins Delphinus - 3 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Arap bayağı yunusu Delphinus tropicalis
van Bree, 1971
NE Bilinmiyor Delphinus tropicalis size.svg
65–105 kilogram
Dolphins Oman-2.jpg
Tırtak
Yunus
Delphinus delphis
Linnaeus, 1758
LC IUCN Bilinmiyor[d] Cetacea range map Short-beaked Common Dolphin.PNG Common dolphin size.svg
70-110 kilogram
Delphinus delphis with calf.jpg
Uzun burunlu bayağı yunus Delphinus capensis
Gray, 1828
DD IUCN Bilinmiyor[e] Cetacea range map Long-beaked Common Dolphin.PNG Common dolphin size.svg
70-110 kilogram
Cins Lagenodelphis - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Sarawak yunusu,
Fraser yunusu
Lagenodelphis hosei
Fraser, 1956
LC IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Fraser'sDolphin.png Fraser's dolphin size.svg
209 kilogram
Frazer´s dolphin group.jpg
Cins Lagenorhynchus Gray, 1846 - 6 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Atlantik beyaz yanlı yunusu Lagenorhynchus acutus
Gray, 1828
LC IUCN 200.000 – 300.000 Cetacea range map Atlantic White-sided Dolphin.PNG Atlantic white-sided dolphin size.svg
235 kilogram
Anim1135 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg
Beyaz gagalı yunus Lagenorhynchus albirostris
Gray, 1846
LC IUCN 100.000[f] Cetacea range map White-beaked Dolphin.PNG White-beaked dolphin size.svg
180 kilogram
White beaked dolphin.jpg
Gölgeli yunus Lagenorhynchus obscurus
Gray, 1828
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Dusky Dolphin.PNG Dusky dolphin size.svg
100 kilogram
DuskyDolphin.jpg
Kum saati yunusu Lagenorhynchus cruciger
Quoy & Gaimard, 1824
LC IUCN 140.000 Cetacea range map Hourglass Dolphin.PNG Hourglass dolphin size.svg
90-120 kilogram
Hourglas dolphin.jpg
Pasifik beyaz yanlı yunusu Lagenorhynchus obliquidens
Gill, 1865
LC IUCN 1.000.000 Cetacea range map Pacific White-sided Dolphin.PNG Pacific white-sided dolphin size.svg
85-150 kilogram
Pacific white side dolphin.jpg
Siyah çeneli yunus,
Peale yunusu
Lagenorhynchus australis
Peale, 1848
DD IUCN Bilinmiyor[g] Cetacea range map Black-chinned Dolphin.PNG Peale's dolphin size.svg
115 kilogram
Lagenorhynchus australis.jpg
Cins Lissodelphis - 2 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Güney gerçek balina yunusu Lissodelphis peronii
Lacépède, 1804
DD IUCN Bilinmiyor[h] Cetacea range map Southern Right Whale Dolphin.PNG Southern right whale dolphin size.svg
60-100 kilogram
Anim0796 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg
Kuzey gerçek balina yunusu Lissodelphis borealis
Peale, 1848
LC IUCN 400.000[i] Cetacea range map Northern Right Whale Dolphin.PNG Northern right whale dolphin size.svg
115 kilogram
Anim1749 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg
Cins Grampus - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Boz yunus,
Risso yunusu
Grampus griseus
G. Cuvier, 1812
LC IUCN Bilinmiyor[j] Grampus griseus distribution.png Risso's dolphin size.svg
300 kilogram
Risso's dolphin.jpg
Cins Peponocephala - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Elektra balinası
Yuvarlak başlı yunus
Peponocephala electra
Gray, 1846
LC IUCN Bilinmiyor[k] Cetacea range map Melon-headed Whale.PNG Melon-headed whale size.svg
225 kilogram
Melon-headed whale large.jpg
Cins Feresa - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Cüce katil balina Feresa attenuata
Gray, 1875
DD IUCN Bilinmiyor[l] Cetacea range map Pygmy Killer Whale.PNG Pygmy killer whale size.svg
160-350 kilogram
Feresa attenuata by OpenCage.jpg
Cins Pseudorca - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Yalancı katil balina Pseudorca crassidens
Owen, 1846
DD IUCN Bilinmiyor[m] Cetacea range map False Killer Whale.PNG False killer whale size.svg
1,5-2 ton
False killer whale 890002.jpg
Cins Orcinus - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Katil balina Orcinus orca
Linnaeus, 1758
DD IUCN 100.000[n] Cetacea range map Orca.PNG Orca size.svg
4.5 ton
Killerwhales jumping.jpg
Cins Globicephala - 2 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Kısa yüzgeçli pilot balina Globicephala macrorhyncus
Gray, 1846
DD IUCN Bilinmiyor[o] Cetacea range map Short-finned Pilot Whale.png Short-finned pilot whale size.svg
1-3 ton
Globicephala macrorhynchus.jpg
Uzun yüzgeçli pilot balina Globicephala melas
Traill, 1809
DD IUCN Bilinmiyor[p] Cetacea range map Long-finned Pilot Whale.PNG Long-finned pilot whale size.svg
3-3,5 ton
Pilot Whale.JPG
Cins Orcaella Gray, 1866 - 2 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Irrawaddy yunusu Orcaella brevirostris
(Owen in Gray, 1866)
VU IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Irrawaddy Dolphin.PNG Irrawaddy dolphin size.svg
130 kilogram
DKoehl Irrawaddi Dolphin jumping.jpg
- Orcaella heinsohni
Beasley, Robertson & Arnold, 2005
NT IUCN Bilinmiyor Orcaella heinsohni range.png Orcaella heinsohni size.svg
130–145 kilogram
Snubfin-3.jpg

Monodontidae familyası : Beyaz balinagiller (Deniz gergedanı ve Beyaz balina)[değiştir | kaynağı değiştir]

Beyaz balinagiller (Monodontidae) familyasında iki sıradışı balina türü bulunur: Erkeklerinin uzun bir boynuzu bulunan deniz gergedanı ve beyaz balina.

Beyaz balinagillerde sırt yüzgecinin yerine gövdenin orta noktasının hemen ardında sert bir çıkıntı yer alır. Bu büyük bir olasılıkla buzun altında yüzmenin getirdiği bir adaptasyondur. Yan yüzgeçler küçük ve uçları yuvarlaktır. Hemen hemen tüm servikal omurlar birbirine kaynaşmamıştır, dolayısıyla kafanın gövdenden bağımsız dönmesi mümkündür. Hiçbirinde boğaz oyukları yoktur.[16]

Cins Monodon - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Deniz gergedanı Monodon monoceros
Linnaeus, 1758
NT IUCN 25.000[q] Cetacea range map Narwhal.png Narwhal size.svg
900-1.500 kilogram
Pod Monodon monoceros.jpg
Cins Delphinapterus - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Beyaz balina,
Beluga
Delphinapterus leucas
Pallas, 1776
NT IUCN 100.000[r] Cetacea range map Beluga.png Beluga size.svg
1,5 ton
Belugawhale MMC.jpg

Phocoenidae familyası : Musurgiller[değiştir | kaynağı değiştir]

Musurgiller familyasında yer alan balina türleri okyanus yunuslarından farklıdır. Liman yunusları dişleri düzleşmiş iken okyanus yunuslarının dişleri koniktir. Liman yunusları, okyanus yunuslarından daha fazla sayıda yavruyu daha kısa zamanda büyütürler. Altı türün tamamının da yan yüzgeçleri küçüktür, gagaları yoktur ve küt burunludurlar. Hepsinin alt ve üst çenesinde en az 11 çift diş bulunur.

Liman yunuslarının yedi türü okyanusta ama kıyı yakınlarında yaşar. En iyi tanınan türü Kuzey Yarımküre’nin tamamında bulunan bayağı musurdur.

Cins Neophocaena - 2 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Sırt yüzgeçsiz liman yunusu Neophocaena phocaenoides
Cuvier, 1829
VU IUCN[s] Bilinmiyor[t] Cetacea range map Finless Porpoise.PNG Finless porpoise size.svg
30-45 kilogram
NeophocaenaPhocaenoides.JPG
- Neophocaena asiaeorientalis
Pilleri & Gihr, 1972
VU IUCN[u] 1.000 江豚的分布.svg Finless porpoise size.svg
30-45 kilogram
Neophocaena phocaenoides -Miyajima Aquarium -Japan-8a.jpg
Cins Phocoena - 4 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Bayağı musur,
Musur
Phocoena phocoena
Linnaeus, 1758
LC IUCN 700,000 [20] Cetacea range map Harbour Porpoise.PNG Harbour porpoise size.svg
75 kilogram
Harbor Porpoise Fjord Baelt Denmark.JPG
Vaquita Phocoena sinus
Norris & McFarland, 1958
CR IUCN 500[v] Cetacea range map Vaquita.PNG Vaquita size.svg
50 kilogram
Vaquita2 Olson NOAA crop2.jpg
Gözlüklü liman yunusu Phocoena dioptrica
Lahille, 1912
DD IUCN Bilinmiyor[w] Cetacea range map Spectacled Porpoise.PNG Spectacled porpoise size.svg
60-84 kilogram
Kara liman yunusu Phocoena spinipinnis
Burmeister, 1865
DD IUCN Bilinmiyor[x] Cetacea range map Burmeister's Porpoise.PNG Burmeister's porpoise size.svg
50-75 kilogram
Cins Phocoenoides - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Beyaz yanlı musur Phocoenoides dalli
True, 1885
LC IUCN 1.100.000[y] Cetacea range map Dall's Porpoise.PNG Dall's porpoise size.svg
130-200 kilogram
Dalls Porpoise Underwater.JPG

Physeteridae familyası : İspermeçet balinasıgiller[değiştir | kaynağı değiştir]

İspermeçet balinasının kafası gövdesinin ⅓’i uzunluğunda, geniş ve kare şeklindedir. Solunum deliği sola kayıktır, derisi genelde kırışıktır ve üst çenesinde diş yoktur.

Cins Physeter - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
İspermeçet balinası Physeter macrocephalus
Linnaeus, 1758
VU IUCN 200.000-2.000.000[z] Cetacea range map Sperm Whale 4.PNG Sperm whale size.svg
25-50 ton
Mother and baby sperm whale.jpg

Kogiidae familyası : Cüce ispermeçet balinasıgiller[değiştir | kaynağı değiştir]

Cüce ve pigme ispermeçet balinaları, ispermeçet balinasına benzer ama çok daha küçüktürler. Sırtları koyu gri, karınları ise daha açık renktedir. Küt ve kare şeklinde kafaları vardır ve çeneleri geridedir. Ön yüzgeçleri kafaya yakın, sırt yüzgeçleri ise sırtın gerisindedir.

Cins Kogia - 2 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Cüce ispermeçet balinası Kogia sima
Owen, 1866
DD IUCN Bilinmiyor[aa] Cetacea range map Dwarf Sperm Whale.png Dwarf sperm whale size.svg
250 kilogram
Kogia sima.jpg
Pigme ispermeçet balinası Kogia breviceps
Blainville, 1838
DD IUCN Bilinmiyor<[ab] Kogia breviceps range.png Pygmy sperm whale size.svg
400 kilogram
Kogia breviceps.jpg

Ziphiidae familyası : Gagalı balinagiller[değiştir | kaynağı değiştir]

Gagalı balinagiller (Ziphiidae) familyasında 22 tür bulunur. Büyük memelilerin en az bilinen familyalarından biridir. Bazı türleri son yirmi yılda tanımlanmıştır ve başka türlerin henüz keşfedilmemiş olması mümkündür. Altı cins tanımlanmıştır.

Beslenme yöntemleri kendilerine özgüdür ve emme yoluyla beslenirler. Avlarını dişleriyle yakalamak yerine ağız boşluklarına emerek yakalarlar. Dilleri çok serbest olarak hareket edebilir ve dillerini geri çekerken boğazlarının üst kısmının uzanmasıyla ağızlarında düşen basınç avlarının su ile birlikte emilmesini sağlar. Familyadaki türlerin alt çeneleri en azından üst çenelerinin ucuna kadar gelir. Kuyruklarının ortasında belli belirsiz bir ayrım bulunur. Sırt yüzgeçleri sırtlarının çok gerisinde yer alır. Sırt omurlarının üç ya da dördü kaynaşmıştır. Aşırı kafatası asimetrisi ve V şeklinde boğaz yarıkları gözlemlenir.[16]

Cins Ziphius - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Cuvier gagalı balinası Ziphius cavirostris
G. Cuvier, 1823
LC IUCN Bilinmiyor[ac] Cetacea range map Cuvier's Beaked Whale.png Cuvier's beaked whale size.svg
2-3 ton
Cuviers beaked whale-swfsc.jpg
Cins Berardius - 2 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Dev şişe burunlu balina Berardius arnuxii
Duvernoy, 1851
DD IUCN Bilinmiyor[ad] Cetacea range map Arnoux 27s Beaked Whale.png Arnoux's beaked whale size.svg
8 ton
Arnoux's beaked whale in Antarctica.jpg
Dev şişe burunlu balina Berardius bairdii
Stejneger, 1883
DD IUCN Bilinmiyor[ae] Cetacea range map Baird 27s Beaked Whale.png Baird's beaked whale size.svg
12 ton
Cins Tasmacetus - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Tazmanya gagalı balinası Tasmacetus shepherdi
Oliver, 1937
DD IUCN Bilinmiyor[af] Cetacea range map Shepherd 27s Beaked Whale.png Shepherd's beaked whale size.svg
2-2,5 ton
Alt familya Hyperoodontidae - 3 cins, 18 tür
Cins Indopacetus - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Pasifik gagalı balinası Indopacetus pacificus
Longman, 1926
DD IUCN Bilinmiyor[ag] Cetacea range map Longman 27s Beaked Whale.png Indopacetus pacificus size.svg
3,5-4 ton
Cins Hyperoodon - 2 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Kuzey şişe burunlu balinası Hyperoodon ampullatus
Forster, 1770
DD IUCN 10.000[ah] Cetacea range map Northern Bottlenose Whale.PNG Northern bottlenose whale size.svg
7 ton
NorthernBottlenoseWhale.jpg
Güney şişe burunlu balinası Hyperoodon planifrons
Flower, 1882
LC IUCN 500.000[ai] Cetacea range map Southern Bottlenose Whale.PNG Southern bottlenose whale size.svg
6 ton
Cins Mesoplodon (İki dişli balina) Gervais, 1850 - 15 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Hector gagalı balinası Mesoplodon hectori
Gray, 1871
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Hectors Beaked Whale.png Hector's beaked whale size.svg
1 ton
Hector27sBeakedWhale2.jpg
True gagalı balinası Mesoplodon mirus
True, 1913
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Trues Beaked Whale.png True's beaked whale size.svg
1,4 ton
Mesoplodon mirus.jpg
Gervais gagalı balinası,
Avrupa gagalı balinası
Mesoplodon europaeus
Gervais, 1855
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Gervais Beaked Whale.png Gervais' beaked whale size.svg
1,2 ton
Sowerby gagalı balinası Mesoplodon bidens
Sowerby, 1804
VU IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Sowerbys Beaked Whale.png Sowerby's beaked whale size.svg
1-1,3 ton
Spitssnuitdolfijn.JPG
Gray gagalı balinası Mesoplodon grayi
von Haast, 1876
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Grays Beaked Whale.png Gray's beaked whale size.svg
1,5 ton
Beached whale (Mesoplodon grayi) at Port Waikato.jpg
- Mesoplodon peruvianus
Reyes, Mead, ve Van Waerebeek, 1991
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Pygmy Beaked Whale.png Mesoplodon peruvianus size.svg
800 kilogram
Çıkık dişli gagalı balina,
Andrew gagalı balinası
Mesoplodon bowdoini
Gervais, 1850
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Andrews Beaked Whale.png Andrew's beaked whale size.svg
1 ton
MesoplodonBowdoini.JPG
Kürek dişli gagalı balina Mesoplodon traversii
Gray, 1874
DD IUCN Bilinmiyor Mesoplodon traversii distribution.png Mesoplodon bahamondi size.svg
1,2 ton
Hubbs gagalı balinası Mesoplodon carlhubbsi
Sowerby, 1963
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Hubbs Beaked Whale.png Hubb's beaked whale size.svg
1,4 ton
Japon gagalı balina Mesoplodon ginkgodens
Nishiwaki & Kamiya, 1958
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Ginkgo-toothed Beaked Whale.png Ginkgo-toothed beaked whale size.svg
1,5 ton
Mesoplodon ginkgodens by OpenCage.jpg
Bering Denizi gagalı balinası,
Stejneger gagalı balinası
Mesoplodon stejnegeri
True, 1885
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Stejneger sBeaked Whale.png Stejneger's beaked whale size.svg
1,5 ton
Mesoplodon stejnegeri by OpenCage.jpg
Uzun dişli gagalı balina,
Layard gagalı balinası
Mesoplodon layardii
Gray, 1865
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Layards Beaked Whale.png Straptoothed whale size.svg
2 ton
Iziko Skull of Layard's Beaked Whale.JPG
Sık dişli gagalı balina,
Blainville gagalı balinası
Mesoplodon densirostris
Blainville, 1817
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Blainvilles Beaked Whale.png Blainville's beaked whale size.svg
1 ton
Beaked Whale.jpg
- Mesoplodon perrini
Dalebout, Mead, Baker, Baker, & van Helding, 2002
DD IUCN Bilinmiyor Mesoplodon perrini size.svg
1,3–1,5 ton
- Mesoplodon hotaula
P. E. P. Deraniyagala, 1963
NE Bilinmiyor

Platanistoidea üst familyası : Nehir yunusları[değiştir | kaynağı değiştir]

Nehir yunusları tatlısu ve haliçlerde yaşayan beş yunus türünü kapsar. Balinaların Platanistoidea üst familyasında sınıflandırılırlar. Dört türü tatlısu ırmaklarında, beşinci türü olan La Plata yunusu tuzlusu haliçlerinde ve okyanusta yaşar ancak bilimsel olarak okyanus yunusları familyasında sınıflandırılmamıştır. Tüm türler balık yakalamayı kolaylaştıracak adaptasyonlar geçirmiştir. Uzun, forseps şeklinde ve birçok küçük diş barındıran gagaları vardır. Keskin dönüşleri kolaylaştıran geniş ön yüzgeçleri, küçük gözleri ve başlarını oynatmalarını sağlayan kaynaşmamış omurları bulunur.

Iniidae familyası[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Iniidae

Iniidae familyasında tek bir cins ve iki tür bulunur ancak Amazon nehir yunusu üç alt tür olarak sınıflandırılmıştır:

  • Amazon nehir yunusu - Inia geoffrensis
    • Inia geoffrensis geoffrensis - Amazon havzası popülasyonu (Bolivya'da Teotonio Rapids yukarısındaki Madeira Nehri akaçlama alanı dışında)
    • Inia geoffrensis humboldtiana - Orinoco havzası popülasyonu
    • Bolivya nehir yunusu - Inia geoffrensis boliviensis- Madeira Nehri akaçlama alanı içindeki Amazon havzası popülasyonu
Cins Inia - 2 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Amazon nehir yunusu Inia geoffrensis
Blainville, 1817
DD IUCN Bilinmiyor Cetacea range map Amazon River Dolphin.PNG Amazon river dolphin size.svg
150 kilogram
Amazonas Flussdelfin Apure Orinoco Duisburg 01.jpg
Araguaia nehir yunusu Inia araguaiaensis
Hrbek, Da Silva, Dutra, Farias, 2014
NE Bilinmiyor Araguaian river dolphin range
Mavi renkli alanda
Amazon river dolphin size.svg
150 kilogram
Inia araguaiensis.jpg

Lipotidae familyası[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Lipotidae

Lipotidae familyasında da tek bir cins ve tür bulunur: Çin nehir yunusu. Fosil kayıtlarına göre bu yunusun ilk olarak 25 milyon yıl önce ortaya çıktığı ve Pasifik Okyanusu’dan Yangtze Nehri’ne 20 milyon yıl önce göç ettiği bilinmektedir.[21] 2006 yılı sonunda Yangtze nehrinde yapılan yunus araştırması sonucunda bir tane yunus ile bile karşılaşılmayınca soyu kısmen tükenmiş sayılmıştır.

Cins Lipotes - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Çin nehir yunusu,
Beyaz nehir yunusu
Lipotes vexillifer
Miller, 1918
CR IUCN 0-13[aj] Cetacea range map Chinese River Dolphin.PNG Baiji size.svg
130 kilogram
Lipotes vexillifer.png

Platanistidae familyası[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Platanistidae

Platanistidae familyasının tek bir türü olduğu düşünülmekteydi: Ganj ve İndus nehir yunusu. Ancak kafatası ve omurilik yapısındaki ve lipid içeriğindeki farklılıklar nedeniyle 1970’lerin başında biliminsanları bu iki popülasyonun iki ayrı tür olduğunu ilan ettiler.[22] 1988 yılında bu çalışmaların sonuçları sorgulandı ve sınıflandırma 1970 öncesine çevrildi. Dolayısıyla, günümüzde Platanista cinsinde iki alt tür bulunmaktadır: Platanista gangetica minor (İndus nehir yunusu) ve Platanista gangetica gangetica (Ganj nehir yunusu).[23]

Cins Platanista - 1 tür
Türkçe adı Bilimsel adı Korunma durumu Tahminî küresel populasyonu Dağılımı Boyutu Resim
Ganj ve İndus nehir yunusu Platanista gangetica
Roxburgh, 1801
EN IUCN 1,100[24] Cetacea range map South Asian river dolphin.png South Asian river dolphin size comparison.svg
200 kilogram
Ganges river dolphin skeleton.jpg

Pontoporiidae familyası[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Pontoporiidae

La Plata yunusu Pontoporiidae familyasında ve Pontoporia cinsindeki tek türdür.

Cins Pontoporia - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
La Plata yunusu,
Franciscana
Pontoporia blainvillei
Gervais & d'Orbigny, 1844
VU IUCN 4,000-4,500 Cetacea range map La Plata River Dolphin.PNG La plata dolphin size.svg
50 kilogram
PontoporiaBlainvillei.jpg

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dipnotlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Moleküler ve morfolojik araştırmalar temelinde balinalar genetik ve morfolojik olarak çift toynaklılar içinde yer alırlar.[1][2] Cetartiodactyla terimi balinaların toynaklılar içinden evrimleştiği fikrini yansıtmaktadır. Bu terim Cetacea ve Artiodactyla terimlerinin bir araya getirilerek tek sözcük hâline getirilmesiyle oluşturulmuştur. Balina ve yunusların yaşayan en yakın akrabasının su aygırı olduğu düşünülmektedir. Cetartiodactyla takımının kullanılmaya başlamasıyla Cetacea'nın infra takım ve Odontoceti ile Mysticeti'nin de parvo takım olarak sınıflandırılması molekülerveri ile çalışan memeli evrimi uzmanlarının çoğunluğu tarafından kabul görmüş ve tercih edilmeye başlanmıştır.[3][4][5][6] Ayrıca IUCN Cetacean Uzman Grubu[7] ile Dünya üzerinde deniz memelileri üzerine çalışan bilim insanlarını biraraya getiren en büyük uluslarası topluluk olan Society for Marine Mammalogy (Deniz Memelileri Derneği) Taksonomi Komitesi[8] tarafından da kabul edilmiştir. Yine de çok sayıda deniz memeli uzmanı ve paleontolog tutarlı sınıflandırma kaygısıyla Cetacea takımını iki alt takımıyla sınıflandırmaya devam etmektedir.
  2. ^ Moleküler ve morfolojik araştırmalar temelinde balinalar genetik ve morfolojik olarak çift toynaklılar içinde yer alırlar.[1][10] Cetartiodactyla terimi balinaların toynaklılar içinden evrimleştiği fikrini yansıtmaktadır. Bu terim Cetacea ve Artiodactyla terimlerinin bir araya getirilerek tek sözcük hâline getirilmesiyle oluşturulmuştur. Balina ve yunusların yaşayan en yakın akrabasının su aygırı olduğu düşünülmektedir. Cetartiodactyla takımının kullanılmaya başlamasıyla Cetacea'nın infra takım ve Odontoceti ile Mysticeti'nin de parvo takım olarak sınıflandırılması molekülerveri ile çalışan memeli evrimi uzmanlarının çoğunluğu tarafından kabul görmüş ve tercih edilmeye başlanmıştır.[3][4][5][6] Ayrıca IUCN Cetacean Uzman Grubu[7] ile Dünya üzerinde deniz memelileri üzerine çalışan bilim insanlarını biraraya getiren en büyük uluslarası topluluk olan Society for Marine Mammalogy (Deniz Memelileri Derneği) Taksonomi Komitesi[8] tarafından da kabul edilmiştir. Yine de çok sayıda deniz memeli uzmanı ve paleontolog tutarlı sınıflandırma kaygısıyla Cetacea takımını iki alt takımıyla sınıflandırmaya devam etmektedir.
  3. ^ Yapılan gözlemlere göre birkaç bin hayvan olduğu sanılmaktadır.[19]
  4. ^ Toplam popülasyon bilinmiyor ancak sayıları yüzbinlerce cıvarındadır.
  5. ^ Toplam popülasyon bilinmiyor ancak sayıları yüzbinlerce cıvarındadır.
  6. ^ Kuzey Atlantik’te bulunan çeşitli sürülerde yapılan tahminler sayıyı onbinler ile yüzbinler arasında gösterir.
  7. ^ Toplam popülasyonu bilinmiyor ancak yerel olarak yaygındır- Falkland Adalarında en yaygın yunus türüdür.
  8. ^ Araştırmalar bu yunus türünün Şili sularında en yaygın yunus türü olduğunu gösterir.
  9. ^ Kaliforniya ve Kuzey Pasifik’te çeşitli popülasyon tahminleri toplam 400.000’i gösterir.
  10. ^ ABD’nin kıta sahanlığında popülasyonun 60.000’in üzerinde olduğu kaydedilmiştir. Pasifik’te yapılan tahminlerde doğu tropik sularda 175.000, batı tropik sularda da 85.000 yunus belirtilmiştir. Dünya çapında popülasyon tahmini yoktur.
  11. ^ Doğu Pasifik tropik sularında 45.000 cıvarında olduğu tahmin edilmiştir. Yakın bir araştırmada Sulu Denizinde 1.200 yunus bulunduğu tahmini yapılmıştır. Dünya çapında tahmin yoktur.
  12. ^ Tek popülasyon tahmini doğu Pasifik tropik sularında 38.900’dur.
  13. ^ Toplam popülasyon bilinmiyor. Doğu Pasifik’te 40.000’i aştıkları tahmin ediliyor.
  14. ^ Yerel tahminlere göre Antarktika’da 70-80.000, tropik Pasifik’te 8.000, Japonya açıklarında 2.000 kadar, kuzeydoğu Pasifik’te 1.500 ve Norveç açıklarında 1.500
  15. ^ Toplam popülasyon bilinmiyor. Doğu Pasifik’te 150.000 ve batı Pasifik’te Japonya açıklarında 30.000’den fazla olduğu tahmin ediliyor.
  16. ^ Toplam popülasyon bilinmiyor. Güney Okyanuslarında 200.000’inden fazla olduğu tahmin ediliyor. Kuzey Atlantik popülasyonu bilinmiyor.
  17. ^ Havadan yapılan araştırmalarda 20.000’lik bir popülsyon görülmektedir. Dipte kalan hayvanlar da gözönüne alındığında gerçek rakam 25.000’in üzerine çıkabilir.
  18. ^ Beaufort Denizi’nde 40.000, Hudson Körfezi’nde 25.000, Bering Denizi’nde 18.000 ve Kanada’nın yüksek arktik kesimlerinde 28.000 oldukları tahmin edilmektedir. St. Lawrence halicinde populasyonun 1000 cıvarında olduğu sanılmaktadır.
  19. ^ Sırt yüzgeçsiz yunusların tüm dünyada tehlikedeki türler alınmasına yetecek kadar veri bulunmamaktadır.
  20. ^ Hayvanın sayısı hakkında iyi tahminler bulunmamaktadır. Ancak 1970’lerin sonu ve 1999/2000 yılında yapılan iki araştırmanın karşılaştırmasından hem popülasyonlarının azaldığı hem de yaşam alanlarının daraldığı sonucu çıkmaktadır.
  21. ^ Çin’de tehlikedeki türler arasındadır. Kıyıya yakın bulunmalarından dolayı balık avcılığından çok etkilenmektedirler.
  22. ^ Vaquita populasyonunun toplam boyutunu ölçmrk için çok az girişimde bulunulmuştur. Çeşitli sayılar bulunduysa da ortalama sayı 500'dür.
  23. ^ Bu musurun populasyonu hakkında hiç bilgi yoktur. Bir zamanlar Tierra del Fuego'da yapılmış ilk kıyı araştırmalarında en çok rastlanan türdü.
  24. ^ Populasyonu hakkında nicel data yoktur.
  25. ^ Kuzey Pasifik ve Bering Denizi için en son tahmin 1.186.000’dir.
  26. ^ İspermeçet balinasının dünya üzerindeki toplam sayısı bilinmiyor. Kaba tahminlere göre 200.000 ile 2.000.000 arasında olduğu sanılmaktadır.
  27. ^ Dünya üzerinde toplam popülasyon tahmini yoktur. Bir araştırmaya göre doğu Pasifik’te yaklaşık 11.000 kadar bulunmaktadır.
  28. ^ Dünya üzerinde toplam popülasyon tahmini yoktur. Bir araştırmaya göre doğu Pasifik’te yaklaşık 11.000 kadar bulunmaktadır.
  29. ^ Türü tanımlamanın zorluğu yüzünden toplam dünya popülasyonu bilinmiyor.
  30. ^ Yazın Cook Boğazı’nda görece sıklıkla rastlanmaktadır.
  31. ^ Hemen hemen popülasyonları hakkında hiçbir bilgi yoktur.
  32. ^ Popülasyonu hakkında bilgi yoktur.
  33. ^ 2002’yılındaki bir araştırmaya göre Hawaii cıvarında 766 hayvan bulunmaktadır. Diğer bölgeler için tahminler yoktur.
  34. ^ Toplam popülasyon bilinmiyor.
  35. ^ Toplam popülasyonun 500.000’in üzerinde olduğu düşünülmektedir.
  36. ^ Kasım-Aralık 2006 araştırmasında hiçbir yunusa rastlanmadı. 1997 yılı araştırmasında 13 birey bulundu. 1986 yılında 300 cıvarında olduğu sanılmaktadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Geisler, Jonathan H.; Uden, Mark D. (2005). "Phylogenetic Relationships of Extinct Cetartiodactyls: Results of Simultaneous Analyses of Molecular, Morphological, and Stratigraphic Data". Journal of Mammalian Evolution 12 (1–2): 145–160. DOI:10.1007/s10914-005-4963-8. 
  2. ^ Graur, D.; Higgins, G. (1994). "Molecular evidence for the inclusion of cetaceans within the order Artiodactyla" (PDF). Molecular Biology and Evolution 11 (3): 357–364. PMID 8015431. http://nsmn1.uh.edu/dgraur/ArticlesPDFs/MBE_Artiodactyla.pdf. 
  3. ^ a b Agnarsson, I.; May-Collado, LJ. (2008). "The phylogeny of Cetartiodactyla: the importance of dense taxon sampling, missing data, and the remarkable promise of cytochrome b to provide reliable species-level phylogenies". Mol Phylogenet Evol. 48 (3): 964–985. DOI:10.1016/j.ympev.2008.05.046. PMID 18590827. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18590827. 
  4. ^ a b Price, SA.; Bininda-Emonds, OR.; Gittleman, JL. (2005). "A complete phylogeny of the whales, dolphins and even-toed hoofed mammals – Cetartiodactyla". Biol Rev Camb Philos Soc. 80 (3): 445–473. DOI:10.1017/s1464793105006743. PMID 16094808. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16094808. 
  5. ^ a b Montgelard, C.; Catzeflis, FM.; Douzery, E. (1997). "Phylogenetic relationships of artiodactyls and cetaceans as deduced from the comparison of cytochrome b and 12S RNA mitochondrial sequences". Molecular Biology and Evolution 14 (5): 550–559. DOI:10.1093/oxfordjournals.molbev.a025792. PMID 9159933. http://mbe.oxfordjournals.org/content/14/5/550.short. 
  6. ^ a b Spaulding, M.; O'Leary, MA.; Gatesy, J. (2009). "Relationships of Cetacea -Artiodactyla- Among Mammals: Increased Taxon Sampling Alters Interpretations of Key Fossils and Character Evolution". PLoS ONE 4 (9): e7062. Bibcode 2009PLoSO...4.7062S. DOI:10.1371/journal.pone.0007062. PMC 2740860. PMID 19774069. http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0007062. 
  7. ^ a b "Cetacean Species and Taxonomy". IUCN-SSC: Cetacean Specialist Group. 21 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160821023658/http://www.iucn-csg.org/index.php/taxonomy/. Erişim tarihi: 8 Ekim 2016. 
  8. ^ a b "List of Marine Mammal Species and Subspecies". Society for Marine Mammalogy. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160304043336/https://www.marinemammalscience.org/species-information/list-of-marine-mammal-species-subspecies/. Erişim tarihi: 8 Ekim 2016. 
  9. ^ IUCN. "Status of the World's Cetaceans". IUCN–SSC: Cetacean Specialist Group. 4 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160604072726/http://www.iucn-csg.org/index.php/status-of-the-worlds-cetaceans/. Erişim tarihi: 07 Ekim 2016. 
  10. ^ Graur, D.; Higgins, G. (1994). "Molecular evidence for the inclusion of cetaceans within the order Artiodactyla" (PDF). Molecular Biology and Evolution 11 (3): 357–364. PMID 8015431. http://nsmn1.uh.edu/dgraur/ArticlesPDFs/MBE_Artiodactyla.pdf. 
  11. ^ a b Samuel T Turvey; Robert L Pitman; Barbara L Taylor; Jay Barlow; Tomonari Akamatsu; Leigh A Barrett; Xiujiang Zhao; Randall R Reeves ve diğ. (2007). "First human-caused extinction of a cetacean species?". Biology Letters 3 (5): 537–540. DOI:10.1098/rsbl.2007.0292. PMC 2391192. PMID 17686754. http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/3/5/537. 
  12. ^ "Dolphins deserve same rights as humans, say scientists". BBC News Online. 21 Şubat 2012. 29 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160729202600/http://www.bbc.co.uk/news/world-17116882. Erişim tarihi: 8 Ekim 2016. 
  13. ^ D. Kraus, Scott; W. Brown, Moira; Caswell, Hal; W. Clark, Christopher; Fujiwara, Masami; K. Hamilton, Philip; D. Kenney, Robert; R. Knowlton, Amy ve diğ. (2005). "North Atlantic Right Whales in Crisis". Science 309 (5734): 561–562. DOI:10.1126/science.1111200. 
  14. ^ a b "The IUCN Red List of Threatened Species". International Union for Conservation of Nature and Natural Resources. 6 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161006024956/http://www.iucnredlist.org/. Erişim tarihi: 8 Ekim 2016. 
  15. ^ Karlsen, K. (1962). "Development of tooth germs and adjacent structures in the whalebone whale (Balaenoptera physalus)". Hvalrådets Skrifter: Scientific Results of Marine Biological Research 45: 1–56. 
  16. ^ a b c d e f g Martin, Dr. Anthony R. (1991). Whales and Dolphins. London: Salamander Books.  (İngilizce)
  17. ^ Miyashita, T; Kato, H (1998). "Recent data on the status of right whales in the NW Pacific Ocean". International Whaling Commission. Cambridge, UK. 
  18. ^ Goldbogen, Jeremy A. (2010). "The Ultimate Mouthful: Lunge Feeding in Rorqual Whales". American Scientist 98 (2): 124–131. DOI:10.1511/2010.83.124. http://www.americanscientist.org/issues/pub/the-ultimate-mouthful-lunge-feeding-in-rorqual-whales. 
  19. ^ "Scientists name new species of cetacean: The Australian humpback dolphin". EurekAlert!. 1 Ağustos 2014. http://www.eurekalert.org/pub_releases/2014-08/wcs-snn080114.php. Erişim tarihi: 1 Ağustos 2014. 
  20. ^ Bjorge, Arne; A Tolley, Krystal (2008). "Harbor porpoise Phocoena phocoena". William F. Perrin; Bernd Wursig; J. G.M. Thewissen. Encyclopedia of Marine Mammals. s. 530–532. 
  21. ^ Wang, Yongchen (2007-01-10). "Farewell to the Baiji". China Dialogue. 21 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150721011101/https://www.chinadialogue.net/article/show/single/en/673-Farewell-to-the-baiji. Erişim tarihi: 2007-05-29. 
  22. ^ Pilleri, G., Marcuzzi, G. and Pilleri, O., 1982. Speciation in the Platanistoidea, systematic, zoogeographical and ecological observations on recent species. Investigations on Cetacea, 14: 15-46.
  23. ^ Rice, DW (1998). Marine mammals of the world: Systematics and distribution. Society for Marine Mammalogy. ISBN 978-1891276033. 
  24. ^ Tahminlere göre 1,100 İndus nehir yunusu ve belki 20 kadar Ganj nehir yunusu vardır.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]