Ang San Su Çi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Aung San Suu Kyi sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
Ang San Su Çi
အောင်ဆန်းစုကြည်
Myanmar Devlet Danışmanı
Görevde
Makama geliş
6 Nisan 2016
Başkan Htin Kyaw
Yerine geldiği Thein Sein
Myanmar Dışişleri Bakanı
Görevde
Makama geliş
30 Mart 2016
Başkan Htin Kyaw
Yerine geldiği Wunna Maung Lwin
Myanmar Devlet Başkanlığından Sorumlu Devlet Bakanı
Görevde
Makama geliş
30 Mart 2016
Başkan Htin Kyaw
Yerine geldiği Aung Min
Hla Tun
Soe Maung
Soe Thein
Thein Nyunt
Ulusal Demokrasi Birliği Partisi Genel Başkanı
Görevde
Makama geliş
18 Kasım 2011
Yerine geldiği Aung Shwe
Kişisel bilgiler
Doğum 19 Haziran 1945 (1945-06-19) (72 yaşında)
Rangun, Burma
* günümüzde Yangon, Myanmar
Partisi Ulusal Demokrasi Birliği
Evlilik(ler) Michael Aris
(e. 1971-1991 ölüm nedeniyle)
Çocukları Alexander
Kim.
Bitirdiği okul Delhi Üniversitesi
St Hugh's College, Oxford
Londra Üniversitesi
Dini Theravada Budizmi
İmzası

Ang San Su Çi (Birmanca: အောင်ဆန်းစုကြည်) (d. 19 Haziran 1945, Yangon) Myanmarlı Dışişleri Bakanı, Hükümet Başdanışmanı, şiddetsiz direniş savunucusu aktivist, Ulusal Demokrasi Birliği partisinin lideri ve tanınmış düşünce mahkumu. Aynı zamanda diplomatlık, Eğitim Bakanlığı, Enerji Bakanlığı görevlerinde bulunmuştur.

Budist olan Su Çi, Myanmar askerî diktatörlüğüne karşı gösterdiği barışcıl ve şiddetsiz mücadeleyle 1990 yılında Rafto ve Sakharov Düşünce Özgürlüğü Ödülü'nü, 1991 yılında da Nobel Barış Ödülü'nü kazandı. 1990 genel seçimlerinin sonuçlarına göre ülkenin başbakanı olmaya hak kazanan Su Çi, askerî cunta tarafından gözaltında tutulduğu için bu görevi üstlenemedi.

15 yıl ev hapis dönemi yaşamıştır. Bu dönemde Nobel Barış Ödülü'nü almaya oğulları gitmiş ve eşinin cenazesine de katılamamıştır. Dünyanın pek çok yerinden serbest bırakılması için baskılar yapılmış, hakkında kitaplar yazılmış, filmler yapılmış ve sonunda 2010 yılında serbest kalmıştır. 2011 yılında Chatham House Ödülü'nü kazanmıştır.

2014 yılı itibarıyla, Forbes tarafından dünyanın 61. en güçlü kadını olarak listede yeralmıştır.[1][2][3][4][5] Myanmar ordusunun Rohingya Müslümanlarına işkence, taciz ve tecavüz yaptığı iddialarını reddetmiştir.[6]

U2, All That You Can't Leave Behind albümündeki Walk On adlı şarkısını Ang San Su Çi'ye adamıştır.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Su Çi, 19 Haziran 1945'te Britanya İmparatorluğu yönetimindeki Burma'da, Yangon şehrinde ailesinin üçüncü çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası, Burma'nın bağımsızlık hareketine öncülük eden ulu önderi Aung San'dır. Ancak babası rakipleri tarafından 1947'ye suikaste uğrayıp öldürülünce Su Çi, annesi Kin Çi'nin yanında iki erkek kardeşi ile beraber büyütümeye başlandı. Kardeşlerinden biri, henüz sekiz yaşındayken evin avlusundaki bir süs havuzuna düşüp boğularak hayatını kaybetti.[7]

Su Çi 6 yaşındayken, 1951'de

İlk yılları ve eğitimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Annesi 1960'da Hindistan Büyülelçisi olarak görevlendirilince Su Çi de annesiyle birlikte Delhi'a taşındı. 1960 yılında öğrenime başladığı Lady Shri Ram Üniversitesi'nden 1964'te mezun oldu. Ardından yüksek lisans yapmak için Oxford'daki Aziz Hugh's Üniversitesi'ne gitti ve oradan felsefe, politika ve ekonomi alanlarında dereceyle mezun oldu. Mezun olduktan sonra, bir zamanlar popüler bir pop şarkıcısı olan Ma Than E ile New York yaşamaya başladı. Burada üç yıl yaşadı ve BM'de bütçe üzerine görevlerde bulundu.[8] Su Çi, bütçeyle ilgili yazılarını tarihçi akademisyen Michael Aris'e gönderiyordu. Zamanla aralarındaki iş ilişkisi, arkadaşlığa dönüştü ve böylelikle Su Çi ve Aris 1972'de evlendiler.[9] Ertesi yıl ilk erkek çocukları Alexander Aris, 1977'de ise Kim Aris dünyaya geldi.

1985-1987 yılları arasında Su Çi, Londra Üniversitesi'nde felsefe alanında uzman öğretim üyesi olarak dersler verdi. 1990 yılında üniversitenin ‘Onursal Üyesi’ seçildi. Daha sonra Hindistan'ın Şimla eyaletindeki bir üniversitede iki yıl boyunca dersler verdi.

1988'de Su Çi, hasta olan annesinin yanında bulunman amacıyla Burma'ya geri döndü. Ancak daha sonra siyasete atıldı ve demokrasi yanlısı harekete öncülük etmeye başladı. Ertesi yıl hükümet, Su Çi'ye ev hapsi cezası verdi. 1990'da Su Çi'nin öncülük ettiği NLD partisi 59% oy alarak ezici çoğunlukla 1990 genel seçimlerinde kazandı, ancak ülkenin diktatör yönetimi seçimleri tanımadı.[10]

Ev hapsinde olduğu için Su Çi'yi sık sık yabancı diplomatlar ve insan hakları aktivistleri ziyaret ediyordu. Böylelikle hükümet, Su Çi'yi ‘Batılı emperyalizmin piyonu’ olmakla suçladı; üstelik bir İngiliz vatandaşıyla evli olması da hükümet için olumsuz bir durum olarak görülüyordu.[11]

1995'in Noelinde, eşin ve çocukları ile son kez görüştü. Daha sonra ailesinin vizeleri diktatör yönetim tarafından iptal edildi ve bir daha Myanmar'a giremediler. Ailesinin Su Çi ile görüşebilmesi için BM Genel Sekreteri Kofi Annan ve Papa II. Ioannes Paulus çağrıda bulundu ancak bu girişimler sonuç vermedi.

Michael Aris'e 1997'de metastaz evresinde prostat kanseri teşhisi kondu. 27 Mart 1999'de Aris vefat etti.

Su Çi ve ailesinin 1948 tarihli fotoğrafı. Su Çi, yere oturmuş.

Ev hapsi sürerken 2 Mayıs 2008'de meydana gelen Nargis kasırgası yüzünden Su Çi'nin evinin çatısı ağır zarar gördü.[12]

Cezaevinde geçirdiği dönemler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 20 Temmuz 1989: Sıkıyönetim uyarınca Yangon'da üç yıl boyunca yargılama yapılmaksızın ev hapsinde tutuldu. 10 Temmuz 1995'de ev hapsi sona erdi.
  • 23 Eylül 2000: Yeniden ev hapsine yerleştirildi. 19 ay sonra, 6 Mayıs 2002'de serbest bırakıldı.
  • 30 Mayıs 2003: Depayin katliamı sonrasında ev hapsine resmî olarak geri gönderilmeden önce üç aydan fazla gizli olarak tutuklu hayat sürdü.
  • 25 Mayıs 2007: BM Genel Sekreteri Kofi Annan'ın Myanmar diktatörü Than Shwe'ye doğrudan itirazda bulunmasına rağmen, tutukluluğu bir yıl uzadı.
  • 24 Ekim 2007: Ev hapsinin 12’nci yılında, dünya çapında 12 şehirde dayanışma gösterileri düzenlendi.
  • 27 Mayıs 2008: Ev yasağı, hem uluslararası hukuka hem de Myanmar yasalarına aykırı olmasına rağmen 1 yıl süreyle uzatıldı.
  • 13 Kasım 2010: Ev hapsi sona erdi.

2007 hükümet karşıtı protestolar[değiştir | kaynağı değiştir]

Budist keşişlerin yol açtığı protestolar, 19 Ağustos 2007'de dikey yakıt fiyatlarındaki yükselişlerin ardından başladı ve askeri bir darbe tehdidine rağmen her gün devam etti. 22 Eylül 2007'de hâlen ev hapsinde olmasına rağmen Su Çi, Yangon'da evinin kapısında, protesto yürüyüşü yürümekte olan Budist rahipleri destekleyici kısa bir konuşma yaptı. Ertesi gün Insein Cezaevine gönderildi.

Kitapları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Freedom from Fear (1991)
  • Burma'dan Mektuplar (1991)

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "The World's 100 Most Powerful Women". Forbes. 6 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160506045825/http://www.forbes.com/power-women/list/2/. Erişim tarihi: 26 June 2014. 
  2. ^ "Canada makes Myanmar's Suu Kyi an honorary citizen". Reuters. 17 October 2007. http://www.reuters.com/article/idUSN17350334. Erişim tarihi: 28 December 2010. 
  3. ^ "Update: Mawlana Hazar Imam is made an honorary citizen of Canada". The Ismaili. 19 June 2009. 4 January 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.theismaili.org/cms/732/Update-Mawlana-Hazar-Imam-is-made-an-honorary-citizen-of-Canada. Erişim tarihi: 28 December 2010. 
  4. ^ Recipients of the Wallenberg Medal. Wallenberg.umich.edu. Retrieved 2 April 2012.
  5. ^ "Burma's Aung San Suu Kyi given US Congressional medal". BBC News. 19 July 2012. http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-19651683. 
  6. ^ "Malezya'dan Arakanlı Müslümanlara Yardım". tr.euronews.com. 9 Şubat 2017. http://tr.euronews.com/2017/02/09/malezya-dan-arakanli-muslumanlara-yardim. Erişim tarihi: 10 Şubat 2017. 
  7. ^ "Aung San Suu Kyi - Biographical". Nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/kyi-bio.html. 
  8. ^ "Much warmth, some restraint at Manmohan's meeting with Suu Kyi". Business Standard Private gazetesi. http://www.business-standard.com/article/economy-policy/much-warmth-some-restraint-at-manmohan-s-meeting-with-suu-kyi-112053002021_1.html. Erişim tarihi: 30 Mayıs 2012. 
  9. ^ "Before the storm: Aung San Suu Kyi photograph peels back the years". The Guardian gazetesi. https://www.theguardian.com/world/2009/jun/18/aung-san-suu-kyi-burma-photograph. Erişim tarihi: 18 Haziran 2009. 
  10. ^ "Suu Kyi Questions Burma’s Judiciary, Constitution". The Irrawaddy gazetesi. http://www2.irrawaddy.com/highlight.php?art_id=16470. Erişim tarihi: 3 Ağustos 2009. 
  11. ^ "Asia-Pacific Suu Kyi rejects UK visit offer". BBC. 13 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160413022025/http://news.bbc.co.uk:80/2/hi/south_asia/304497.stm. 
  12. ^ "UN plane lands in Myanmar with aid after cyclone". http://www.iowastatedaily.com/news/article_93509cdd-490f-5988-bfc8-09e33be9c784.html. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2008.