Amman

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Koordinatlar: 31°56′59″K 35°55′58″D / 31.94972°K 35.93278°D / 31.94972; 35.93278

Amman
عمّان
—  Şehir  —
Amman şehir görüntüleri, Sağdan sola ve üzeri yukarıdan aşağıya:Spor şehrinden görülen Amman silüeti, Amman Kalesi'ndeki Herkül Tapınağı, Ümeyyed Sarayı, Hicaz Demiryolu İstasyonu, Roma tiyatrosu, Abdün Köprüsü, Kral I. Abdullah Camii ve Rağadan Bayrak Direği
Amman şehir görüntüleri, Sağdan sola ve üzeri yukarıdan aşağıya:Spor şehrinden görülen Amman silüeti, Amman Kalesi'ndeki Herkül Tapınağı, Ümeyyed Sarayı, Hicaz Demiryolu İstasyonu, Roma tiyatrosu, Abdün Köprüsü, Kral I. Abdullah Camii ve Rağadan Bayrak Direği
Amman
Bayrak
Amman
damga
Takma ad: Yedi tepeli şehir
Amman'nın Jordan'da bulunduğu yer
Amman
Amman

Amman'ın Ürdün'deki konumu

Koordinatlar: 31°56′59″K 35°55′58″D / 31.94972°K 35.93278°D / 31.94972; 35.93278
Ülke  Ürdün
İl Başkent
Yönetim
 - Belediye başkanı Akil Bilteci[1]
Yüzölçümü
 - Toplam 1,680 km2 (0,6 mi2)
Rakım 773 m (2.536 ft)
Nüfus (2014)[2]
 - Toplam 4.007.526
 - Yoğunluk 2.380/km² (6.164,2/sq mi)
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
İnternet sitesi: ammancity.gov.jo

Amman (Arapça: عمان) Ürdün'ün başkenti ve en büyük şehri olup ülkenin siyasi, kültürel ve ticari merkezidir. Amman, dünya'nın hâlâ yaşanılan en eski kentlerinden biridir. 2014 yılı itibarı ile nüfusu 4,007,526'dir.[2]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Amman M.Ö. 7000 yılında kurulmuş olup tarihteki en eski şehirlerden biridir. Şehirdeki ilk insan yerleşimi belirtileri kalkolitik çağa (MÖ 4000-3000) kadar uzanmaktadır.[3]

MÖ 13. yüzyılda Amman, şehrin sakinleri olan Ammonitler tarafından Rabbath Ammon veya Rabat Ammon olarak adlandırılmaktaydı. İncil'e göre şehir Ammon Krallığı'nın başkenti idi. Helenistik dönemde şehrin adı Filadelfeia olup Dekapolis'e bağlıydı.

635 yılında müslümanların eline geçen Amman, 1516'da Yavuz Sultan Selim'in Mısır seferi sırasında Osmanlı topraklarına katıldı. II. Abdülhamit devrinde Rusya'dan kaçarak Osmanlı devletine sığınan Çerkeslerin bir kısmı Amman civarına yerleştirildi.

1908'de tamamlanan Hicaz Demiryolu hattının Amman'dan geçmesi şehrin önemini arttırdı. I. Dünya Savaşı'ndan sonra İngiliz manda yönetimine giren Amman 1946'da Ürdün Krallığı'nın başkenti oldu.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Amman, Lut Gölü'nün 35 km kuzey doğusunda, Akdeniz'in 110 km doğusunda ve Kudüs'ün 65 km doğusunda yer almaktadır. Şehir, Ürdün bayrağındaki yedi köşeli yıldızını temsil eden yedi tepe üzerinde yer almaktadır. Amman'da Akdeniz iklimine benzer ancak ama yine de kıtasal olarak farklı bir iklim görülmektedir. Deniz seviyesinden 773 m yükseklikte olması bunu etkilemektedir. Şehirde sık sık yoğun sis görülebilmektedir.

Nuvola apps kweather.svg Amman iklimi Weather-rain-thunderstorm.svg
Aylar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıl
Ortalama en yüksek sıcaklık, °C 12,3 13,7 17,2 22,6 27,8 30,8 32,0 32,4 30,7 27,1 20,4 14,4 23,5
Ortalama en düşük sıcaklık, °C 3,6 4,2 6,1 9,5 13,5 16,6 18,5 18,6 16,6 13,8 9,3 5,2 11,3
Ortalama yağış, mm 63,4 61,7 43,1 13,7 3,3 0 0 0 0,3 6,6 28,0 49,2 269,3
Kaynak: Dünya Meteoroloji Örgütü[4]

Şehrin yapısı[değiştir | kaynağı değiştir]

Amman keskin bir şekilde ikiye ayrılmıştır. Şehrin doğu kesimi geleneksel bir İslam şehri olup eteklerindeki barınaklarda çok sayıda Filistinli mülteci yaşamaktadır. Batı kesimi ise yeşillik içinde olup kafeler ve sanat galerileri bulunmaktadır.[5] Kraliyet Sarayı doğu kesiminde, Meclis ise batı kesiminde yer almaktadır.[3] Şehrin en önemli tarihi eseri, Romalılar'dan kalma kalesidir. Kalenin içinde antik bir tiyatro bulunmaktadır.

Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

Amman beş yılda bir doğrudan seçilen 41 üyeli belediye meclisi tarafından yönetilmektedir. Belediye meclisi 1909 yılında kurulmuş olup 1914 yılında ilk ilçe merkezi kuruldu.[6] 18 yaşın üzerindeki tüm Ürdün vatandaşları belediye seçimlerinde oy kullanma hakkına sahiptirler. Ancak, belediye başkanı kral tarafından atanmaktadır.[7]

Amman Büyükşehir Belediyesi 27 semtten oluşmaktadır:[8]

Districts of Amman Numbered.png
Semt Yüzölçümü (km2) Nüfus (2004) Semt Yüzölçümü (km2) Nüfus (2004)
1 El-Madine 3.1 38,465 15 Bedir El-Cedide 19 15,000
2 Basman 13.4 223,816 16 Süveyleh 20 69,400
3 Marka 23 99,818 17 Tla El-Ali 19.8 129,812
4 El-Nasır 28.4 150,000 18 Cubeyhe 25.9 71,828
5 El-Yermuk 5.5 207,866 19 Şefa Badran 45 35,000
6 Resülayn 0.68 118,232 20 Ebu Nseyr 50 50,000
7 Bedir 0.01 250,000 21 Uhud 250 40,000
8 Zahran 13.8 60,000 22 El-Cize 558 57,000
9 El-Abdali 15 120,000 23 Saheb 12 60,000
10 Tarık 25 100,000 24 El-Müvekker 250 60,000
11 Kuveisme 45.9 156,781 25 Husban El-Cedide 55 30,000
12 Herbet El-Suk 0.5 100,000 26 Naur 87 50,000
13 El-Mgableyn 23 60,000 27 Merc El-Hamam 53 50,000
14 Vadi es-Sir 80 136,000

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Önemli bir sanayi merkezi olan şehirde 14 üniversite bulunmaktadır. Ürdün Üniversitesi Amman'daki en büyük üniversitedir.

Amman, Ortadoğu ve Afrika'da iş için seyahat edenler ve turistler tarafından en çok ziyaret edilen şehirler arasında 8. sırada, uluslararası ziyaretçilerin en çok para harcadığı şehirler arasında ise 9. sırada yer almaktadır. Şehri 2011'de ziyaret eden 1,8 milyon turist 1,3 milyar dolardan fazla harcama yapmıştır.

Karayolları ile ülkenin diğer şehirlerine bağlanan başkent Amman'ın 30 km güneyinde Kraliçe Aliye Uluslararası Havalimanı yer almaktadır. Şehir içi toplu ulaşım taksi ve otobüsle yapılmaktadır. Taksilerin bazılarında sabit bir yol ve ücret bulunmaktadır.[9] Şehirde ayrıca Akabe kentine yolcu taşıyan çok sayıda özel otobüs şirketi bulunmaktadır.[10]

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

2009 IAAF Dünya Kros Şampiyonası Amman'da düzenlenmiştir.

Kardeş şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Amman'ın aşağıdaki şehirler ile kardeş şehir anlaşması bulunmaktadır.[11]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Aqel Biltaji appointed as Amman mayor". 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160304040553/http://www.jordantimes.com/news/local/aqel-biltaji-appointed-amman-mayor. Erişim tarihi: 29 Mart 2016. 
  2. ^ a b "Population stands at around 9.5 million, including 2.9 million guests". The Jordan Times (The Jordan News). 22 Ocak 2016. http://www.jordantimes.com/news/local/population-stands-around-95-million-including-29-million-guests. Erişim tarihi: 29 Mart 2016. 
  3. ^ a b "Amman" (İngilizce). Encyclopedia Britannica. 26 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150426142643/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/20889/Amman. Erişim tarihi: 18.4.2013. 
  4. ^ "World Weather Information Service – Amman" (İngilizce). Dünya Meteoroloji Örgütü. 9 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150109002246/http://worldweather.wmo.int/069/c00215.htm. Erişim tarihi: 22.02.2013. 
  5. ^ "Amman" (İngilizce). Lonely Planet. 11 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150311134753/http://www.lonelyplanet.com:80/jordan/amman. Erişim tarihi: 18.4.2013. 
  6. ^ "GAM council". Greater Amman Municipality. 14 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160314051855/http://ammancity.gov.jo/ar/gam/council.asp. Erişim tarihi: 21 Şubat 2016. 
  7. ^ "About GAM". Greater Amman Municipality. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160304193925/http://ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp. Erişim tarihi: 21 Şubat 2016. 
  8. ^ "Greater Amman Municipality – GAM Interactive". Ammancity.gov.jo. 23 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150923055936/http://www.ammancity.gov.jo/en/interactive/districts.asp. Erişim tarihi: 21 Şubat 2016. 
  9. ^ "Getting around" (İngilizce). Lonely Planet. 14 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140314165915/http://www.lonelyplanet.com/jordan/amman/transport/getting-around. Erişim tarihi: 18.4.2013. 
  10. ^ "Getting there & Away" (İngilizce). Lonely Planet. 14 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140314163646/http://www.lonelyplanet.com/jordan/amman/transport/getting-there-away. Erişim tarihi: 18.4.2013. 
  11. ^ "Amman’s Relations with Other Cities" (İngilizce). Ammancity.gov.jo. 26 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20081226121545/http://www.ammancity.gov.jo:80/english/relations/r12.asp. Erişim tarihi: 28.11.2012. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]