Kemaliye, Erzincan
Vikipedi, özgür ansiklopedi
 |
Bu maddedeki üslubun, ansiklopedik bir yazıdan beklenen resmî ve ciddi üsluba uygun olmadığı düşünülmektedir. Konuyla ilgili tartışma için maddenin tartışma sayfasına lütfen bakınız. Maddeyi geliştirerek ya da konuyla ilgili tartışmaya katılarak Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
 Kemaliye, Türkiye |
|
|---|---|
 İlçeleri |
|
| Harita | |
 Türkiye'deki konumu |
|
| Bilgiler | |
| Şehir nüfusu | 9.025NA (2000) |
| İlçe nüfusu | 3.193NA (2000) |
| Yüzölçümü | 2354 km² |
| Rakım | 1130 metre |
| Koordinatlar | |
| Alan kodu | 0446 |
| İl plaka kodu | 24 |
| Yönetim | |
| İl | Erzincan |
| Kaymakam | Yasin Özcan |
| Belediye başkanı | Mustafa Haznedar |
| Kaymakamlık website | {{{internet1}}} |
| Belediye website | {{{internet2}}} |
Kemaliye ilçesi. Erzincan'a bağlı olan 9 ilçeden biridir. Eski ismi Eğin'dir.Eğin kelimesinin Türkçe "sırt" anlamına geldiği bilinmektedir.
Konu başlıkları |
[değiştir] Tarihi ve önemi
Özellikle 1939 depremi'nden sonra nufusu iyice azalan Erzincan'in il statüsunde kalmak için can simidi gibi sarılıp, sınırlarina kattığı daha öncesinde Malatya'ya bağlı ama birçok yönden Elazığ'dan etkinlenmis dogu anadolu ilçesidir. Km uzaklığı olarak Elazığ merkeze daha yakındır. Erzincan merkezine Malatya merkezinden bile daha uzaktır. Kurtuluş savaşı sırasında, M.Kemal'e karşı, ankara'da yoğun muhalefet yapılmaktadır.Eğin'den haber gelir: dayan ey mustafa kemal. Beşyüz atlı ile yetişiyoruz. Mustafa Kemal, savaştan sonra ilçeye kendi adını vererek onurlandırır. İlçe, 1900'lü yılların önemli bir ticari merkezidir. Kaynaklar, o dönemde bütün çevre illerden, ticaret için eğin'e gidildiğini aktarır. Cumhuriyetten sonra, ilçe yoğun göç veren yerlerden biri olmuştur. Şu anda, eğin nüfusuna kayıtlı olan 202 bin kişi vardır.Tanınmış Kemaliyeliler arasında, eski sanayi ve ticaret bakanı Ali Coşkun, eski enerji ve tabii kaynaklar bakanı Ziya Aktaş, şair-yazar Ahmet Kutsi Tecer, Enver Gökçe 12 Eylül sonrası başbakan yardımcısı Zeyyat Baykara, yapımcı Mustafa Oğuz, şair Behçet Kemal Çağlar Müzisyen Mustafa Özgül, oyuncu Cem Davran, Roma büyükelçisi uğur ziyal, Kanaltürk'te politik programlar yapan Tuncay Özkan, politikacı Tahsin Şahin Yiğit,gazeteci Yusuf Ziya Ademhan, eski başbakan Şemsettin Günaltay (1949 yılında başbakan) ve işçi partisi genel Başkanı Doğu Perinçek'i sayabiliriz.
Kamuoyunda (başbağlar katliamı) ile duyulan başbağlar köyü, bu ilçemize bağlıdır. Dünya'nın grand canyon'dan sonra ikinci büyük karanlık kanyonuna sahip, yabancı turist akınına uğrayan, ancak yerli turistler tarafından pek bilinmeyen muhteşem ilçedir. 1940'lara kadar geçimini halıcılık, bez dokumacılığı, ayakkabıcılık, bakırcılık gibi el sanatlarıyla sağlayan, ama ardından şehre göçlerle, nüfusu 2500'lere kadar inen, yazları ise doğa sporları sayesinde, nüfusu 5000'lere çıkan kasaba, yaz aylarında turist çeken bir bölgedir. Rafting gibi su sporlarına elverişlidir. Doğa harikası bir ilçedir. Eski ticaret yollarının geçtiği yerdir. Kemaliye'nin ülkedeki hemşehrilerine kadar ulaşan bir de gazetesi vardır[1]. Genel olarak Kemaliye'de kasaplık mesleği ve et sektöründe meslekler tercih edilir. Köprü dizisi kemaliyedeki yaşananları konu alır. Kemaliye insanını en çok üzen 2003te ölen eski vali Recep Yazıcıoğlu'dur. Köprü dizisine adını veren olay valinin yaptırdığı ulaşımı kolaylaştıran köprüdür. Köprünün adı da vali recep yazıcıoğlu köprüsüdür. Recep Yazıcıoğlu bu ilçe insanları için büyük saygı duyulan ve sevilen bir kişilikti.
Ünlü gezgin Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde, "Meyvelerle dolu, bağ bahçe bir kasaba" diye bahseder Kemaliye'den. Raftingten dağcılığa her türlü doğa sporunu yapılabildiği, okuma yazma oranının Türkiye ortalamasını geçen ilçe, mimarisiyle de muhteşem bir yapıya sahiptir.[2]
[değiştir] Kemaliye nüfus hareketleri
Kemaliye'de nüfus hareketleri ilginç bir çizgi takip eder. Tarih boyunca ilçe nüfusu sürekli dalgalanmalar göstermiştir. Kemaliye’nin bugünkü nüfusu dikkate alınırsa, geçmişten günümüze ilçe nüfusunda önemli oranda azalma olduğu görülür. Bu azalmada ilçe dışına, özellikle büyük ticaret merkezlerine (İstanbul, Ankara) olan göçün etkisi büyüktür. Geçimini tarım arazisi az olan ve iş imkânları da kısıtlı olan yörede sağlayamayan halk, bu şehirlere göç etmiş ve zamanla buralara yerleşmiştir. Kemaliye’nin günümüzde, gurbette çok sayıda nüfusunun olduğu tahmin edilmektedir. Bu nüfusun büyük çoğunluğu da İstanbul’da toplanmıştır.
İlçe ile ilgili ilk nüfus verileri 1518 ve 1523 yılına ait tahrir defterinde yer alır. 1518’de Eğin’deki hane sayısı 12 iken, bu sayı 1523’te 200 olmuştur. Bu da yaklaşık 1000 civarında nüfus olduğunu gösterir. Bu nüfus daha sonra 17. yüzyılda yaklaşık 5000 kişi olmuştur. 19. yüzyıl ortalarına doğru ilçe nüfusu yaklaşık 15000 olmuştur. Bu dönemde ilçe nüfusunda Ermeni sayıları da yüksektir ve nüfusun yarısına yakını Ermeni’dir. İlçe nüfusu 1892 tarihinde 30000’e yaklaşır. Bu nüfus artışında; yerleşmenin ticaret yolları üzerinde bulunmasının etkisi fazladır (Aksın 2003: 96-104).
Bu şekilde hızlı bir nüfus artış grafiği gösteren ilçenin nüfusu 1894 yılındaki Mamuratü’l Aziz salnamesine göre toplam 42560 kişidir. Bu, ilçenin çevre köyleriyle birlikte toplam nüfusudur. Ahmet Aksın’ın “XIX. Yüzyılda Eğin” adlı çalışmasında yıllara ait nüfus oranları ve ayrıntılı istatiki bilgiler yer almaktadır.
Ahmet Aksın, eserinin konu ile ilgili bir kısmında şunları söyler: “ Yukarıdaki sonuçlara dayalı olarak Eğin ve çevresindeki yerleşim birimlerinin 15. yüzyıldan 19. yüzyıl ortalarına kadar oldukça fazla miktarda nüfus barındırdıklarını ve önemli birer ticaret merkezi niteliğini taşıdıklarını söyleyebiliriz (Aksın 2003: 115)”. Ahmet Aksın, Eğin’in sonraki dönemlerde nüfusunda görülen azalmayı çeşitli etkenlere bağlar. Aksın’a göre ilçe nüfusunun git gide azalmasında Osmanlı döneminde azınlıkların yaptıkları katliamların etkisi olduğu kadar, işgallere karşı yaptığımız milli mücadelenin de etkisi vardır (Aksın 2003: 115-116).
Cumhuriyet sonrası dönemde ise ilçe nüfusunda görülen azalmaların sebebi daha çok sosyo-ekonomoktir. Kemaliye ilçesinde Cumhuriyet Dönemi’nde bütün senelerde kır nüfusu kent nüfusundan yüksek olmuştur. İlçe, Cumhuriyet Dönemi’nden itibaren verilen iç ve dış göçler sebebiyle hızla nüfus kaybetmiştir. İlçenin 1950 yılındaki kent nüfusu 3709’dur -bu nüfus aşağı yukarı bugün de böyledir- 1960’da kent nüfusu 2652’ye düşmüş, 1970’te 2510’a gerilemiştir. 1980’de ise çok az bir artışla 2614 olmuştur (Yurt Ans. 1982: 2636).
[değiştir] Hayvancılık ve tarım
İl merkezinde olduğu gibi, Kemaliye ilçe merkezinde de sanayi pek gelişmemiştir. Bir zamanlar irili ufaklı fabrikalar olsa da bunlar zaman içerisinde kapanmıştır. Bu sebeple halk geçimini tarım ve hayvancılıkla sağlar. Tarım arazilerinin az oluşu, yöre halkını daha çok bağ-bahçe tarımına yöneltmiştir. Geçimini sağlayamayan kimi yöre halkı da büyük şehirlere ve sanayi merkezlerine göç etmiştir.[3]
İlçe merkezinde ve köylerinde yaşayan halk çoğunlukla ürettiği tarım ürünlerini kendi ihtiyacını karşılamak için kullanır. Arazisi daha geniş olanlar ise bir kısmını satarak gelir elde ederler. Yörede bolca bulunan dut ve ceviz gibi ürünler önemli birer iç ihracat ürünüdür. Dut kurusu, dut pekmezi ve duttan yapılan kimi ürünler satılarak kazanç elde edilir.
Kemaliye’de tarım alanlarının kısıtlı oluşu; buğday, arpa gibi tarım ürünlerinin üretimini kısıtlamıştır. Yöre halkı çoğunlukla ihtiyacı olan buğdayı dışarıdan alır. Arpa ve yulaf da hayvan yemi olarak yetiştirilirken, bazen de dışarıdan alınır.
Gurbette yaşayan Kemaliye'lilerin, birbirlerine destek olmak ya da haberleşmek için oluşturdukları mail grubu, takdire şayan şekilde büyüyerek başarılı çalışmalara imza atmaktadır. Kemaliye'de her yıl geleneksel olarak doğa sporları şenliği düzenlenir. Kemaliye'nin tarihi ve doğal güzelliklerini tüm dünyaya tanıtmasına katkı sağlayan şenliklere katılım her yıl artmaktadır. Kemaliye'de geleneksel olarak kullanılan pek çok sözcük vardır ve bunların anlamları akademik olarak araştırılmaktadır. Bu konuyla ilgili yüksek lisans ve doktor düzeyinde çalışmalar sürmektedir.
[değiştir] Kemaliye Evleri
Kemaliye, çeşitli kültürlerin yaşandığı bir yer olma özelliğini taşır. Bu ortak kültürün izleri, ayrıntılara da yansımıştır. Çınar, dut, ceviz, kavak ağaçlarının oluşturduğu, yeşilin binbir tonu arasında yer alan evler, doğal çevre ile mimari arasındaki uyumun en güzel örneklerini sunar. Kemaliye evleri, topoğrafya yapısına uygun olarak konumlanmıştır. Araziyi ekonomik kullanma zorunluluğu nedeniyle evler kademeli olarak şekillenmiş, yatay değil düşey olarak düşünülmüş iki, üç ya da dört katlı evler tercih edilmiştir. Evlerin bir çoğu eğimli araziye yaslanır. Kemaliye Evleri'nin her katından açılan kapılardan, ya bir sokağa ya da bir bahçeye çıkabilirsiniz. Genelde üç katlı olan Kemaliye Evleri'nin alt katları, hizmet katı olarak işlev görür. Bahçe ile bağlantısı olan bu kat soğukluk, kiler ve odunluk olarak değerlendirilmiştir. Ahşap olarak yapılmış ana katlar yaşam mekanları olarak düzenlenmiştir. Divanhane, selamlık, sofa ve mutfak bu katta bulunur. Üst katlarda genel olarak yatak odaları bulunur. Son katın üzerinde bulunan rıhtım döşemeyle kaplı damlar ise, tarımsal ürünlerin işlenmesi ve kurutulması amacıyla kullanılır. Kemaliye evleri kapısı ve tokmağıyla başlayan kendine has yapısı iç mekanların dekorasyonları ile de ayrı bir güzellik taşımaktadır. İç mekanlarda ki sedirler, yüklükler farklı bir tarz oluşturmaktadır. Yüklük denilen bölüm istenildiğinde banyo, bu amaç dışında ise yatak yorgan gibi eşyaların istiflendiği kapalı mekan olarak da kullanılmaktadır. Yüklük ile kapı arasındaki duvar yüzeyi "çiçeklik", "şerbetlik" adı ile anılan ahşap süslemelerle şekillenmiştir. Burada anlatmanın imkânı olmayan bir çok özelliğe sahip Kemaliye Evleri, mevcut yapıların %90'ını teşkil etmektedir.
[değiştir] Kaynakça
[değiştir] Kemailye bucak ve köyleri
Adak,Ağıl,[Kemaliye ağıllar] Akçalı, Aksöğüt, Apçağa, Armağan, Aslanoba, Aşağıumutlu, Avcı,Balkırı, Başarı, Başbağlar,Başpınar, Boylu, Buğdaypınar, Çakırtaş, Çaldere, Çanakçı,Çaltuçayı, Çit, Dallıca, Demir, Dilli, Dolunay, Dutluca,Efeler, Ergü, Esence, Esertepe, Gözaydın, Güldibi, Gümüşçeşme, Günyolu, Harmankaya, Kabataş, Karakoçlu, Karapınar, Kavacık, Kekikpınar, Kışlacık, Kocaçimen, Kozlupınar, Kuşak, Kutluca, Ocak, Salihli, Sandık, Sırakonak, Subaşı, Şahinler, Topkapı, Toybelen, Tuğlu, Yaka, Yayladamı, Yazmakaya, Yeşilyamaç, Yeşilkaya, Yeşilyurt, Yıldızlı, Yukarıumutlu, Yuva
[değiştir] Kemaliye'den fotoğraflar
 Cumbalı Ev |
 Kemaliye'den bir görünüm |
 Kültür Merkezi ve Müze |
|
Erzincan ilinin ilçeleri | |
|---|---|---|
|
Merkez | Çayırlı | İliç | Kemah | Kemaliye | Otlukbeli | Refahiye | Tercan | Üzümlü |
||
 |
Doğu Anadolu Bölgesi ile ilgili bu madde bir taslaktır. Maddenin içeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
 |
İlçe ile ilgili bu madde bir taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
