Şavşat

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 41°14′31″N, 42°21′52″E

Şavşat
—  İlçe  —
Türkiye'de yeri
Türkiye'de yeri
Şavşat ilçe idari haritası
Şavşat ilçe idari haritası
Koordinatlar: 41°14′31″K 42°21′52″D / 41.24194°K 42.36444°D / 41.24194; 42.36444
Ülke Türkiye
İl Artvin
Coğrafî bölge Karadeniz
Yönetim
 - Kaymakam Abdullah Köklü
 - Belediye başkanı Naci Köroğlu (CHP)
Yüz ölçümü
 - Toplam 1,317 km2 (0,5 mi2)
Rakım 1.100 m (3.609 ft)
Nüfus (2013)[1]
 - Toplam 17,507
 - Kır 10,919
 - Şehir 6,588
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
Posta kodu 08700
İl alan kodu 0466
İl plaka kodu 08

Şavşat, Artvin'in bir ilçesidir. Türkiyenin en kuzeydoğusundaki ilçelerinden biridir. Şavşat ilçesi 1 Belde ve toplam 70 köyden oluşur. Bu köylerin 10'u Meydancık Beldesine bağlıdır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Şavşat, M.Ö.900-650 yılları arasında Urartu, Kolhis ve Kimmerler, daha sonraları sırasıyla Romalılar ve Sasanilerin egemenliği altına girmiştir.Bir dönem Lazlarca Lazika krallığına bağlanmıştır.1118 yılında bu bölgeye gelen Kıpçak Türkleri,Kral Davidin karısı Gurandukth'un Kıpçak olması sebebiyle Gürcülerle yakınlaşmış ve Gürcü kralı David onları Ahıska Artvin,Rize, Ardahan, Erzurum vb.ye yerleştirmeye çalışmış ancak bu plan birkaç yıl sonra David'in oğlu döneminde hayata geçmiştir.1267 yılında bu kıpçaklar Atabek Devleti'ni kurdular.Yöre artık Kıpçak Atabeklerinin hakimiyetinde idi.Fakat bir diğer Anadolu Türk beyliği olan Osmanlılar da gelişiyorlardı.İşte Şavşat 1479 yılında Fatih zamanında Osmanlıya katılmıştır.

Yavuz Sultan Selim’in Trabzon Valiliği sırasında Rize ilinin Osmanlı topraklarına katılması sonrasında, Artvin, Ardanuç, Borçka çevreleri de Osmanlı topraklarına katılmıştır. Yavuz Sultan Selim’in Trabzon’dan ayrılması üzerine Ardanuç, Oltu, Tortum ve Artvin yeniden Osmanlı Devleti'nden ayrılmışlardır.1578 yılı ile birlikte Osmanlılar Atabek Devleti topraklarının tamamını ele geçirdiler.Çıldır Beylerbeyliği'ni kurup Atabek kökenli kişileri de başına geçirmiştir.Bölgenin Kıpçak Türkleri ve bazı Gürcüler işte bundan sonra müslümanlığa geçmeye başladılar.

1829 yılında Ardanuç Sancağı’na bağlanan, 1877 - 1878 Osmanlı - Rus savaşı sonrasında da 13 Mart 1878 de imzalanan Berlin Antlaşması ile Batum, Kars ve Ardahan ile birlikte Çarlık Rusya’ya bırakılan ilçe, 1879 tarihinde resmen kesinleşen Osmanlı - Rus sınırı ile de Artvin, Ardanuç ve Borçka ile birlikte anavatandan koparılmıştır. Daha sonra 1921 yılında imzalanan Gümrü Anlaşması ile Doğu sınırlarımız çizilmiş oldu.

Şavşat ilçesi 27 Şubat 1921 tarihinde Ardahan Sancağına bağlı olmak üzere ilçe haline getirilmiş, 7 Temmuz 1921 tarihinde ise Artvin İline bağlanmıştır.

Coğrafi yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Şavşat, doğuda Ardahan il merkezi ile Hanak İlçesi, kuzeydoğuda Posof İlçesi, güney ve güney batıda Ardanuç, batıda Artvin Merkez ve Borçka İlçesi, kuzeyden de Gürcistan Devleti ile çevrilidir.

1.317 kilometrekarelik dağlık ve engebeli bir arazi üzerine yayılmış bulunan Şavşat İlçesinin dört yanı yüksek dağlarla çevrilidir. 3.537 metreye yükselen Kaçkar Dağları, ilçenin batı ve kuzeybatı yönünü sınırlandırır. Kuzeyde 2.750 metre yükseklikteki Sivritepe (Arsiyan) dağları ile 3.000 metreyi aşan Cin dağları bulunmaktadır. Doğuda Ardahan-Artvin sınırlarını teşkil eden Yalnızçam dağ sinsilesinden 2.850 metre yükseklikteki Sahara Dağları, Güneyde ise 3.050 Metreyi bulan Karagöl dağları vardır.

İlçenin rakımı minimum 950 metre, maksimum ise 1800 metredir. İlçe Merkezin rakımı 1100 metredir. Türkiyenin en güzel ilçelerinden biridir.

Şavşat ilçesi akarsu bakımından zengindir. İlçede çok sayıda buzul gölü bulunmaktadır. Bu göller nispeten küçük göllerdir. Göllerin en büyüğü Karagöl dağlarında bulunan ve bu dağa kendi adını veren Karagöl’ dür. Bol miktarda alabalık bulunan gölden sulama amaçlı olarak yaralanılmaktadır. Meşeli Köyü orman içi mevkiinde milli parklar kapsamı içerisinde bulunan ikinci bir Karagöl mevcut olup piknik, mesire yeri özelliğine sahiptir. Pınarlı köyü yakınlarında Balık Gölü, Arsiyan yaylasında ise Kız Gölü, Boğa Gölü ve Koyun Gölü isminde göller bulunmaktadır. Ayrıca Aşağı Koyunlu Köyü sınırları içerisinde, yayla yolu üzerinde görebileceğiniz 65 m civarında yüksekliği ile Türkiye'nin en yüksek şelalelerinden biri bulunur. Halk arasında Suatılan şelalesi olarak adlandırılır. Debisinin az olmasına rağmen bulunduğu yerin doğal ve tarih özellikleri itibariyle görülmeye değer bir yerdir.

İlçe dahilinde şifalı maden suları mevcuttur. Bunlardan Çermik-Çoraklı Köyü sınırları içerisinde bulunan sıcak su kaplıcası romatizmal hastalıklara iyi gelmektedir.

İlçede tipik Karadeniz iklimi hakimdir.4 mevsim yağmurlu kışları kar yağışlıdır. Yüksek rakımlı olan yerlerde kışlar çok uzun sürer. Bu bölgelerde kasım ayında başlayan kar yağışları nisan ayı ortalarına kadar sürer.

İlçe bitki örtüsü bakımından zengindir. Zengin iğne yapraklı ormanlar mevcut olduğu gibi alçak rakımlı yerlerde geniş yapraklı ağaçlara da rastlamak mümkündür.

İdari yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • İlçenin Merkez Belediyesi ile Meydancık Belde Belediyesi ve 61 köyü bulunmaktadır. Köylerde binalar genellikle iki katlı olarak ve ahşaptan yapılmıştır.

İlk okul Şavşat yöresinde Balıklı Köyü'nde 1800lü yıllarda Ermeniler tarafından 3 derslik halinde açılmıştır. Daha sonra 3 katlı kagir yapımı tiyatro ve yemek salonlu merkezi bir ilkokul yapılmıştır. Okulda laboratuvar mevcuttu.

Şavşat'ın köyleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Akdamla köyü • Arpalı • Aşağı koyunluAtalar. Balıklı Köyü .CevizliCiritdüzü • Çağlapınar • ÇağlıyanÇamlıcaÇavdarlıÇayağzıÇermikÇiftlikÇoraklı

Yamaçlı köyünden bir görünüm

Çukur • Dalkırmaz • Demirci • Demirkapı • Dereiçi • Dutlu • Düzenli • Elmalı • Erikli • Eskikale • Hanli • Ilıca • Karaağaç • Karaköy • Kayabaşı • Kayadibi • KirazlıKireçli • Kocabey • Köprülü • Köprüyaka • Kurudere • Küplüce • MadenMeşeli •[ Meydancık-Diyoban] • Obaköy • OtlucaPınarlıSavaş köy • Saylıca • Sebzeli • Susuz • Şalcı • Şenköy • [Şenocak] •Tepeköy. TepebaşıÜzümlüVeliköyYağlı KöyüYamaçlı köyü • YaşarköyYeşilceYoncalı • Yukarı Koyunlu • Yavuz köyü • Ziyaret köyü

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Yüzölçümü 1.317 kilometrekare olan İlçenin genel nüfusu 25.624 olup, İlçe Merkez Nüfusu 7.325 Köylerin Toplam Nüfusu 18.299 dur. İlçede nüfus artış hızı %o (-) 23.09, nüfus yoğunluğu 19 kişidir. İlçe bağlısı olarak merkez hariç olmak üzere ilçe merkezine bağlı; 1 belde, 62 köy ve 22 mahalleden oluşmaktadır.

Yıllara göre ilçe nüfus verileri
Yıllar Merkez Köyler Toplam
2011 6.518 11.414 17.932
2010 6.540 11.326 17.866
2009 6.666 11.392 18.058
2008 6.942 11.298 18.240
2007 7.652 11.128 18.780
2000 7 325 18 299 25 624
1997
1990 4 850 27 429 32 279
1985
1980
1975
1970
1965
1960

Şive[değiştir | kaynağı değiştir]

Şavşat ilçesinde kullanılan Türk şivesinin Doğu Anadolu ağızları içindeki konumu Prof. Dr. Leyla Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996) adlı çalışmasına göre şöyledir:

1. Doğu Anadolu ağızları

1.1.1. Ağrı, Malazgirt
1.1.2. Muş, Bitlis
1.1.3. Ahlat, Adilcevaz, Bulanık, Van
1.1.4. Diyarbakır
1.1.5. Palu, Karakoçan, Bingöl, Karlıova, Siirt

1.2.1. Kars (yerli)
1.2.2. Erzurum, Aşkale, Ovacık, Narman
1.2.3. Pasinler, Horasan, Hınıs, Tekman, Karayazı, Tercan (kısmen)
1.2.4. Bayburt, İspir (güney), Erzincan, Çayırlı, Tercan (kısmen)
1.2.5. Gümüşhane
1.2.6. Refahiye, Kemah
1.2.7. Kars (Azeriler ve Terekemeler)

1.3.1. Posof, Artvin, Şavşat, Ardanuç, Yusufeli
1.3.2.1. Ardahan, Olur, Oltu, Şenkaya; Ahıska (Gürcistan)
1.3.2.2. Tortum
1.3.2.3. İspir (kuzey)

1.4.1. Kemaliye, İliç, Ağın
1.4.2. Tunceli, Hozat, Mazgirt, Pertek
1.4.3. Harput
1.4.4. Elazığ, Keban, Baskil

Ekonomik yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Şavşat, Artvin’in diğer ilçelerinde olduğu gibi engebeli araziye sahip bir ilçedir. İlçede, tarımsal arazilerin sınırlı olması, sanayi tesislerinin bulunmaması, başlıca diğer sektörlerin de gelişmemiş olmasının sonucu olarak istihdam olanakları yetersiz kalmaktadır. Gelişime uygun potansiyeli bulunan turizm sektörünün ilçe ve il ekonomisine katkısının artırılması amaçlı çalışmalar sürdürülmektedir.

İlçe ekonomisi büyük ölçüde tarımsal üretime dayalıdır. Tarımsal üretim, ağırlıklı olarak, geleneksel aile tipi işletme yapısı şeklinde görülür. İlçe ekonomisinde önemli yeri bulunan hayvancılık, giderek azalan bir trend izlemektedir. 61 köyü bulunan ilçede, 16.037 adet büyükbaş ve 12.535 adet de küçükbaş hayvan bulunmaktadır.

Hayvancılık açısından son derece elverişli imkânlara sahip ilçede, hayvancılığın teşvik edilmesi amaçlı çalışmalar sürdürülmekte olup, bu kapsamda yönlendirme ve kamusal destekler sağlanmaktadır.

Şavşat büyük ve küçükbaş hayvancılık yanında arıcılık açısından da son derece uygun koşullara sahiptir.Arıcılık alanında da üreticilere, kamusal imkânlar dahilinde teşvik ve yönlendirme desteği sağlanmaktadır.

Başlangıcında, Çoruh havzasında uygulanan seracılık-örtü altı yetiştiriciliğinin iklim koşullarının uygunluğu ve çiftçilerden gelen talepler üzerine il genelinde yaygınlaşması ile Şavşat’ta da seracılık faaliyetlerine başlanılmıştır. 1997 yılında Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı parasal desteği ile başlatılan seracılık faaliyetleri yaygınlaşmaktadır. Bu kapsamda amaçlanan yeni istihdam alanlarının yaratılması, tarımsal üretimde çeşitlilik ve verimin sağlanması hedefine ulaşılmıştır.

1.317 kilometrekare yüzölçümü bulunan ilçenin tarım arazisi varlığı 175.696 dekar, sulu arazisi 54.840 dekar, kuru tarım alanı 120.856 dekar, mera alanı 364.166 dekar, orman alanı 552.565 dekar ve kültür dışı arazi de 224.573 dekardır. İlçenin tarım arazileri genellikle çayır olarak değerlendirilmektedir.

İlçede yetiştirilen başlıca ürünler fındık, mısır, patates, armut, elma, ayva, erik, kiraz,vişne ,dut ,ahududu , kızılcık ve cevizdir. Ancak bu ürünler az miktarda geleneksel yöntemlerle yetiştirilmektedir.

İlçede Tarım kesimi ile Esnaf kesimine kredi sağlayan Ziraat Bankası bulunmaktadır.

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Şavşat ileçesinde Şavşatspor Kulübü bulunmaktadır. GSİM tarafından semt spor sahası yapılmaktadır. Şavşatspor'un Faaliyetleri: Futbol, basketbol, voleybol, tenis, yüzme, hentbol, briç, atletizm'dir.

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUa8fse. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 

Artvin Ve Çevresi Kıpçak Türk Tarihi, (Kurat, Akdes Nimet-Türk kavimleri ve Türk Devletleri,s83,84). Kırzıoğlu, kıpçaklar s.148-M.Fahrettin Kırzıoğlu).-- Çoruh boyu kıpçak Türkleri kitabı-M.Fahrettin Kırzıoğlu, Yukarı kür ve Çoruh boylarında kıpçaklar Ankara 1992.