Kösem Sultan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Kösem Sultan
Haseki Mâh-Peyker Kösem Valide Sultan
Haseki Mâh-Peyker Kösem Valide Sultan
Doğum Anastasya
1590
Bosna-Hersek, Osmanlı Devleti
Ölüm 2 Eylül 1651[1]
İstanbul, Osmanlı Devleti
Yattığı yer I. Ahmet Türbesi,
Sultan Ahmet Camii, İstanbul
İkâmet İstanbul, Osmanlı Devleti
Diğer adı Mahpeyker
Din İslam
Eşi Sultan I. Ahmet
Çocukları Oğulları: Sultan IV. Murat, Süleyman,
Sultan I. İbrahim, Kasım;
Kızları: Ayşe Sultan;
Torunu: Sultan IV. Mehmed

Haseki Mâh-Peyker Kösem Valide Sultan (d.1590 - 2 Eylül 1651[1]), Osmanlı devlet yönetiminde etkin bir rol oynamış Valide Sultan. Osmanlı padişahı I. Ahmed'in eşi olup, padişah IV. Murad ve I. İbrahim'in annesidir. Osmanlı tarihinin en güçlü kadın sultanlarındandır.

Saraydaki Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı tarihinin etkili kadınlarından olan Kösem Sultan, 1590 yılında Yunanistan'da Anastasya adıyla doğdu. Bosna Beylerbeyi tarafından İstanbul'a kızlarağasına gönderildi. 15 yaşındayken Sultan I. Ahmet'e haseki oldu. Keskin zekasıyla padişahı etkisi altına aldı ve bütün saraya nüfuzunu kabul ettirdi.

Kösem Sultan dört erkek doğurdu: Murad, Süleyman, İbrahim ve Kasım. Kızları ise Ayşe ve Fatma'dır.

Kocası ölünce önce tahta geçen kocasının kardeşi Sultan I. Mustafa ve daha sonra da kocasının başka bir kadından olma oğlu Sultan II. Osman zamanında devlet işlerinde etkinliği arttı. Fakat II. Osman yaşı çok genç olmakla birlikte Kösem Sultan'ın devlet işlerine çok karışmasından rahatsız oldu ve muhtemelen annesi Valide Sultan Mahfiruz Hadice Sultan'ın da etkisiyle onu eski saraya gönderdi. Genç Osman'ın tahttan indirilmesi ve tekrar yerine geçen I. Mustafa'nın da tekrar tahttan indirilmesi üzerine tahta nihayet Kösem Sultan'ın kendi oğlu IV. Murat çıktı. IV. Murat tahta çıktığında sadece 11 yaşındaydı ve Kösem Sultan artık oğlu adına devleti büyük ölçüde yönetmeye başlamıştı.

Osmanlı Devleti Padişahları olan Mâh-Peyker Kösem Sultan'ın oğulları. Solda: IV. Murad (1612–1640) Sağda: I. İbrahim (1615–1648) Osmanlı Devleti Padişahları olan Mâh-Peyker Kösem Sultan'ın oğulları. Solda: IV. Murad (1612–1640) Sağda: I. İbrahim (1615–1648)
Osmanlı Devleti Padişahları olan Mâh-Peyker Kösem Sultan'ın oğulları. Solda: IV. Murad (1612–1640) Sağda: I. İbrahim (1615–1648)

Zamanla Sultan IV. Murat olgunlaşarak annesinin faaliyetlerini bir ölçüde engellemeye başlamışsa da genç yaşta ölümü üzerine tahta Kösem Sultan'ın diğer oğlu İbrahim çıktı ve Kösem Sultan'ın nüfuzu tekrar arttı. İbrahim tahta çıktığında Osmanlı Hanedanı büyük bir krizle karşılaştı. İbrahim hanedanın tek erkek varisi durumundaydı ve acil bir şekilde hanedanın devamını sağlama zorunluğu vardı. Oysa I. İbrahim bir ölçüde dengesiz görünüyor ve kadınlarla olan ilişkilere ilgi duymuyordu. Osmanlı hanedanının devamını sağlama görevi büyük ölçüde Kösem Sultan'a düştü. Oğlunu tedavi amacıyla ülkenin her yanından üfürükçüler getirtti. Bu üfürükçülerin en ünlüsü Cinci Hoca lakabıyla tanınan Safranbolulu Karabaşzade Hüseyin Efendi'ydi. Nihayet İbrahim'in tahta çıkmasından 2 yıl sonra şehzade Mehmet doğdu, Kösem Sultan buna karşılık olarak Hüseyin Efendi'ye Safranbolu da daha sonra cinci hanı olarak anılacak hanın yapım masraflarını karşılayacak para verdirmiştir. En nihayetinde hanedanın devamı sağlanmış oldu. Hatta Cinci hoca o kadar güçlendi ki Cinci Hoca'nın öldürülmesinden sonra hazineye aktarılan paralar askere cülus olarak dağıtıldı ve bu paralar halk arasında 'cinci hoca akçesi' diye anılır oldu.

I. İbrahim, İstanbul'da patlak veren bir isyan sonucunda öldürüldükten sonra yerine Kösem Sultan'ın torunu 6 yaşındaki Sultan IV. Mehmet geçti. Önceleri Kösem Sultan'ın nüfuzu devam etti ama bir süre sonra Kösem Sultan'a rakip olan bir başka kadın ortaya çıktı. IV. Mehmet'in annesi Turhan Sultan'la Kösem Sultan arasında kıyasıya bir rekabet başladı. Bu rekabet 3 yıl sürdü ve Kösem Sultan'ın bir gece dairesinde basılarak boğdurulmasıyla noktalandı. Bu olaydan sonra Köprülü ailesinden sadrazamlar iş başına geldi ve Valide Sultanların (padişahların anneleri) devlet siyasetindeki etkileri sona erdi. Kösem Sultan'ın cenazesi Sultan Ahmet Camii'ndeki I. Ahmet türbesine gömüldü.

Popüler kültüre etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Martijn Theodoor Houtsma, 1987
Önce gelen:
Mâh-Firûze Hadice Sultan
Valide Sultan
1623-1648
Sonra gelen:
Turhan Hatice Sultan
Önce gelen:
Önce gelen yoktur.
Saltanat Naibesi
1623-1630
1648-1651
Sonra gelen:
Turhan Hatice Sultan
Önce gelen:
Safiye Sultan
Kadınlar saltanatı
1605 – 1651
Sonra gelen:
Hüma Şah Sultan