III. Mikhail

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
III. Mikhail
Μιχαήλ Γ΄
Bizans İmparatoru
Solidus-Michael III-sb1686.jpg
Bu sikke Teodora'nın naipliği sırasında bastırılmıştır. Naip olan annesi sikkenin bir tarafında ve kızkardeşi Thekla ile genç III. Mikhail resimleri sikkenin arkasiındadır.
Hüküm süresi 842 – 867
Önce gelen Theofilos
Sonra gelen I. Basileios
Tam adı Mikhaēl III
Doğum tarihi 19 Ocak 840
Doğum yeri Konstantinopolis
Ölüm tarihi 23/24 Eylul 867
Ölüm yeri Konstantinopolis
Eşi Eudokia Dekapolitissa
Eşi Eudokia İngerina
Hanedan Frigya Hanedanı

III. Mikhail (Yunanca: Μιχαήλ Γ΄, Mikhaēl III)(d. 19 Ocak 840 – ö. 23/24 Eylül) 867) 842- 867 döneminde Frigya Hanedanı'nin üçüncü ve son üyesi olarak Bizans İmparatorluğu imparatoru olmuştur. Sonradan gelen ve saltanati gasp eden Makedon Hanedanı taraflısı ve daha önceki hanedanı kötüleme hedeflisi tarihçiler tarafından "Sarhoş" (ὀ Μέθυσος) lakabı verilmiştir. Fakat günümüzdeki modern tarihçilerin araştırmaları, saltanatı sırasında olan gelişmelerin 9. yüzyılda ortaya çıkan Bizans'in yeniden güçlenmesine katkılarının hayatî rolünü açıkca ortaya çıkarmıştır ve III. Mikhail'in isminin ve ününün çok daha pozitif görülmesine neden olmuştur.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

İmparatorluğun naiplikle idaresi ve siyasal gelişmeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Mikhail, İmparator Theofilos ve karısı "Theodora"'nın en küçük oğluydu. Daha bebek iken 840'da babasına ortak imparator olarak tac giydirildi. Babası öldüğü zaman, daha 2 yaşında idi; 20 Ocak 820'de tek imparator olarak babasına yerine tahta geçirildi. Yaşı küçük iken imparatorluk, annesi Theodora, annesinin amcası Sergius Niketiates, annesinin kardeşi Bardas ve yüksek rütbeli saray bürokratı Theoktistos tarafından naiplerle idare edilmiştir. İmparatorluk naipler tarafından idare edilmekte iken Bizans idaresinde ve siyasetine büyük değişiklikler yapıldı. Bunlarin basinda putseven siyasetiun geri getirilmesi; Abbasilerle savaslar ve Paulis mezhebi mensuplarin a uygulanan buyuk katliam gelir.

Babası döneminde "putkıranlık (ikonoklast)" görüşü ve politikaları çok sıkı olarak uygulanmıştı. Annesi Theodora ise şiddetli "putseveer (ikonodul)" olarak bilinmekteydi ve Mikhail'in naiplerinin başında bulunan Theodora, koyu bir putkıran olarak tanınan Konstantinopolis Patriği "Gramerci VII. Ioannis" ile karşıkarşıya kaldı. Önce bu konuyu ele almak hedefiyle Mart 843de (Theofilos'un ölümünden 14 ay sonra) Konstantinopolis'te bir Konsey toplanması kararı verildi. Bu konseyin ajandası ve konseye katılan taşra Ortodoks Kilisesi hierarşisi üyeleri daha çok putseverlik taraftarı idiler. Ayasofya'da toplanan bu Konstantinopolis konseyinde, 767'de Yedinci Ekümenik Konseyi'nden 76 yıl sonra bu Ekumenik Konseyin putsevenler lehine kararları geri getirildi. Bu konsey kararlarını uygulaması gereken patrik "Gramerci VII. Ioannis" bunları kabul etmedi ve istifa etmegi de retetti. Sonunda Theodora ve naipler patriği zorla görevinden ayırdılar; yerine putseven olan I. Methodios Patrik olarak atandı. Önemli putkıranlık taraftarları (Theodora'nın ölmüş kocası Theofilos hariç) resmen afaroz ve telin edildiler. Böylece Frigyalılar Hanedanı'nın ortaya çıkarmış olduğu ikinci putkıran rejimi resmen sona ermiş olup Bizans tarihinin önemli bir sorunu (putseven-putkıran çekişmesi) putsevenlerin lehine sona erdi ve bundan sonra da putkıran yaklaşıklı herhangi bir imparator Bizans tahtına gelmedi.[1]

Sınırlarda devamlı Abbasi Araplarla mücadeleler devam etti ve Bizanslıların Arap hücumlarını durdurma gayretlerin bazı başarılara rağmen genellikle etkin olmadı. Abbasiler Bizans kara ordularına karşı Suriye sınırında galip geldiler. Fakat Bizans donanması Arap donanmasına karşı koymaya başladı. Arap donanması Pamfilya ve Girit'de hücumlara devamla Bizans donanmasına ustun geldi. Ege Denizi ve Suriye-Lübnan kıyılarında (iki taraftan 300 kusur geminin katıldığı) büyük donanma savaşları yapıldı. 835'te 85 gemiden oluşan bir Bizans filosu Araplarla yaptığı bir deniz savaşında galip çıktı. 843de naiplerden Theoctistos'un şahsi komutasında bir donanma seferi sonucu Bizanslılar kısa bir dönem için Girit'i ele gecirdiler; ama sonra adayı yine Araplara kaybettiler. 853'te bir büyük Bizans filosu Arapların deniz limanı ve donanma üssü olarak kullandıkları Nil Nehri ağzında bulunan Damietta adasına bir baskın yapıp şehri ve limanda bulunan gemileri yakıp tahrip ettiler.[1]

Bu naiplik çağının bir utanılacak politikası ise Anadolu'da doğu sınırında yaşayan ve Ortodoks Hiristiyanlar tarafından telin edilen "Paulusçuluk" mezhebi mensupları üzerine büyük bir sefer düzenlenmesi idi. Putsevmeyen ikonoklast, vaftiz edilmeyi rededen, şarap-ekmek ("eukharistí") vaftiz ayinini telin eden, İncil'in eski kısmı "Eski Ahit"'i ve "Yeni Ahid'de birçok yeni kısmını kabul etmeyen, organize kilise ve papazlarınn önemini inkar eden "Paulusçuluk" mezhebi mensupları 200 yıldır Bizans sınırlarında yaşamaktaydılar. 842-843de çok koyu Hıristiyan ve naip olan imporatoriçe Thoodora bu mezhebe karşı şiddetli hücumlar başlattı. Önce Ortodoks Kilisesi bir beyanname yayarak bu mezhebe inananları gerçek Hıristiyan inanışa çağırdı ve inanışlarında israr eden "Paulusçuluk"'cuların öldürülmesinin caiz olduğunu açıkladı. Sonra Bizans'in doğu sınırına büyük bir ordu gönderildi. Birçok "Paulusçuluk" mezhebi mensubu daha tolerans gösteren İslam arazilerine, özellikle Malatya Emiri Omer bin Abdullah'a, kaçtılar. Ama kaçmayan çok büyük sayıda bu mezhebe bağlı oldukları iddia edilen kişiler bir Bizans pogromuna uğrayarak, (erkek, kadın, çocuk göz edilmeden 100.000 kadar kişi) asılarak, kesilerek, boğularak ve hatta çarmıha gerilerek öldürüldü. Modern İngiliz tarihçisi Norwich bu katliam hakkında şöyle demektedir:

Bizans İmparatorluğu'nda o zamana kadar bu şekilde bir dinsel cemaati tümünden kökünden temizlemek hedefiyle böyle bir politika uygulanmamıştı ve sonra da uygulanmamıştır. "Paulusçuluk"culara karşı hareket sadece merhametsiz bir barbarlık olarak kalmamıç; bu politikayı çıkartan ve uygulatan İmparatoriçe Theodora'nın ismine ve hatırasına tarihte hiç silinemeyecek büyük bir kara leke sürmüştür.[1]

Yeni liderleri olan Karbeas altinda Paulusculuk mezhebi pogromundan kurtulanlar ve daha önce kaçanlar Abbasiler-Bizans sınırında modern Divriği civarında yerleşip orada "Tepherike" adlı bir kale ve şehir kurup yerleştiler.

III. Mikhail

III. Mikhail'in idareyi ele alması ve siyasi gelişmeler[değiştir | kaynağı değiştir]

İmparatorun yaşı büyüyüp idareyi ele alma yaşına yaklaştıkca etrafında bulunan saraylılar ona etki etme için sanki yarışa giriştiler. Mikhail amcası olan Bardas'ı çok sevip beğenmektedi ve ona Caesar ünvanı verdi ve imparatorlukta ikinci önemli mevkiye geçirdi. Bardas rakibi olan Theoktistos'u mevkinden attırdı ve Kasım 855de Bardas'ın onu idam ettirme kararını Mikhail kabul etti. Bardas'in destegiyle 15 Mart 856da III. Mikhail imparatorluk yetkilerinin hepsini yüklendi. Eski taht naipleri politik güç merkezlerinden uzaklaştırdı. Bu arada 657da kendi annesini ve kızkardeşlerini de rahibe olarak manastırlara çekilmeye zorladı.

855-856 döneminde Bulgarlar ve Bizanslılar yeni bir savaşa giristiler. Bizanslilar Trakya'nın Filibe (o zamanki Philippopolis şimdiki Plovdiv) civarını ve Karadeniz'deki Burgaz Körfezi etrafındaki liman şehirlerini ve bölgelerini tekrar ele geçirmeyi hedef almışlardı. Bulgarlar "Alaman Louis" komutasındaki Franklar ve Hirvatlardan oluşan ordularla uğrasmaktaydilar. İmparator ve Sezar Bardas komutasındaki Bizans orduları bu hedefleri ele geçirmeyi başardılar. Filibe (o zamanki Philippopolis şimdiki Plovdiv), Develtus, Ahyolu (o zamanki Ancialus şimdi Pomorie) ve Nişabur (o zamanki Mesembria şimdiki Nesebar) şehirlerini ve Zağara (o zamanki Zagora) bölgesi Bizanslılar eline geçti.

Bardas çeşitli içişleri reformları yaparak Bizans devletinin idaresini iyileştirmeye çalıştı. 856-863 döneminde doğu Anadolu sınırlarında Abbasiler'e karşı bir sıra çarpışmalar yapıldı ve Bizans kendine bağlı tampon ülkeleri güçlendirmeye önem verdi. 857de Abbasilerinin Malatya Emirine karsi 50.000 kişilik bir Bizans ordusu gönderdi. 859da III. Mikhail komutasındaki bir Bizans ordusu Samsat (o zamanki Samsota) kalesini kuşattı. 960da III. Mikhail idaresinde bir Bizans ordusu yine Doğu Anadolu'da sefere çıktı. Ama bir denizden Boğaz'a ve İstanbul'a bir Kiev-Rus deniz filosu hücuma geçince bu seferi bırakmak zorunda kaldı. 86odaki seferde Bizans ordusu Abbasi Halifesi Mutevekil'in ordusu ile yaptığı "Dazimon Muharebesi"'nden yenik olarak çıktı. Fakat 863de Mikhail'in amcası olan Petronas komutasındaki bir Bizans ordusu Malatya Emiri ile "Lalakon Muharebesi"'ne girişti. Bu muharebeden Bizanslılar galip çıktı ve Malatya Emiri bu muharebede şehit düştü. Petronas için Konstantinopolis'de antik Roma şekilinde bir zafer geçidi yapıldı.

Bardas'ın ve Konstantinopolis Patriği Fotios desteği ile III. Mikhail başkentte bir sıra mimari ve kültürel gelismelere neden oldu. Şehrin eskimiş ve harebeye dönmüüş olan eski meydanları ve binaları restore edildi ve bu arada harabeye dönmüş eski manastırlar da tekrar açıldı. Magnaura Sarayı da yeniden reorganize edilerek Konstantinopolis Üniversitesi tekrar faaliyete açıldı.

Çok etkili bir kisi olan Fotios önceden rahip değildi. Ama sonradan papazlık için and içip çok geçmeden 858de imparatorluk idaresine karşı gelen Konstantinopolis Patriği İgnatius yerine Patrik olarak atandı. Bu kilise hierarşisi arasında büyük bir ikilik yaratti. 861de İstanbulda toplanan bir sinod meşru olarak Fotios'un Patrik olduğunu teyit etti. Buna rağmen eski Patrik İgnatios 863de Roma'daki Papa I. Nikolas'a başvurdu ve Papa da Fotios'un gayrimeşru olarak Patriklik görevinde olduğunu ilan etti. Patriklik görevi ve kimin Bizans'ın bu en yüksek görevinde olduğu hakkındaki mücadeleler, Fotios'un Bizans'ın komşularına giriştiği misyonerlik girişimlerinin başarılı sonuçlar vermesi ile daha da karmaşık bir hal aldı.

Patrik Fotios desteğiyle Mikhail, Kiril ve Metodius adlı önemli keşiş misyonerleri Hazarlar'a gönderdi ve bu misyonerlerin hedefi Hazar Kağan'ı tesvikiyle Yahudilik dininin Hazarlar arasında yayılmasını önlemekti. Ama bu Kiril ve Metodius'un bu misyonu başarısız kaldı. 863de ayni keşişler Tuna kuzeyine Büyük Moravya'daki İslavları Hristiyanliğa geçirmek hedefiyle bir misyoner seferine daha giriştiler. Kiril ve Metodius'un misyonerlik girisiminin en önemli sonucu bu keşişlerin İslav dillerini yazıya geçirmek için özel bir alfabe, Glagol Alfebesi, bulup uygulamaları oldu. Franklar ve Papa II. Nikolas Bulgarları Hristiyanlığa döndürüp onlarin kilisesini Roma'ya bağlamak için büyük bir misyoner hareketine geçmişlerdi. Özellikle Bulgar Çarı I. Boris'in Hristiyanliga dönüp ülkesinin Hristiyan kilisesini Roma'ya bağlamasını önlemek için III. Mikhail ve Sezar Bardas komutasındaki ordular Bulgaristan'ı istilaya başladılar. 864de bu savaşı sona erdiren barış anlaşmasının bir şartı olarak Boris'in Bizans Hristiyan dinsel uygulamalarını takip eden bir Hristiyanlığa dönüp yeniden vaftiz edilmesi idi.

Fakat III. Mikhail'in şahsi hayatında büyük sorunlar bulunmaktaydı. III. Mikhail'in "Evadakia Dekapolitissa" ile evliliği her iki tarafca sevgiden yoksundu ve hiç çocukları olmamıştı. İmparatorun çok sevdiği "Eudokia İngerina" adlı bir metresi bulunmaktaydı. Fakat III. Mikhail bu kadınla evlenmesinin büyük bir skandal doğuracağı hakkında saraylıların telkinlerine uyarak yeni bir evlilikten kaçınmaktaydı. III. Mikhail bu ilişkiyi skandalsız devam ettirmek için acayip bir çare buldu. İmparator'un çok yakın arkadaşı olarak onun gözüne giren; onun sefahat arkadaşı ve sırdaşı olan ve Saray Başkethüdası gibi büyük bir devlet ünvanı verilen Basileios adlı bir saraylı "Eudokia Ingeriana" ile evlendi. Mikhail Ingeriona olan ilişkisiini devam ettirdi. Basilieos'a da metres olarak bir manastırda rahibe iken oradan çıkarılan imparatorun kızkardeşi Thekla ile ilişki kurmasına Mikhail yardim etti.

Basilieos gittikce Mikhail uzerindeki etkisini artirdi. Nisan 866de imparatoru Sezar Bardas'ın kendi aleyhinde bir komplo hazırladığına inandırmayı başardı. Bardas hemen bir suikaste maruz kaldı ve Bizans'ta herkes bunun hazırlayıcısı Basileios olduğuna inanmıştı. Etrafında hiç rakibi kalmayınca Basilieos imparatora kendini ortak imparator seçmesini ve kendini bir üvey evlat olarak seçmesini empoze etti. Basileous Mayis 857de ortak imparator olarak törenle tac giydi. Bu acayip gelişmeler belki (gercekte III. Mikhail'in oğlu olduğu herkesçe bilinen) Eudokia Ingeria'nin oğlu Leo'nun III. Mikhail'e meşru olarak varisliğinin sağlanması hedefiyle ortaya cıktığı uygun bir açıklama olabilir.

Fakat bu gercekten III. Mikhail'in hedefi ise, bu hedef istenilen yeri bulmadığı da gerçektir. Mikhail'in at yarışlarina özel merak sarmış ve bir baska gözde arkadaş bulmuştu. Basilieos, Bizans sarayı ve ülke idaresi uzerine olan iktidar gücünü kaybedeceğinden korkmaya basladı. 23/24 Eylül 867'de özel at yarışı için, yeni yapılmış olan sarayda bulunan imparator, Basileios ve Evdikiya'nın katıldığı bir yemek aleminden sonra sarhoş olarak kendi odasına geçti. Gecenin geç saatinde Basileios 7 kişilik bir grup başında Mikhail'in yatak odasını bastı. İmparatorun önce ellerini kestiler. Sonra da Basileios'un kuzeninin bir kılıç darbesi ile III. Mikhail'in hayatına son buldurdular. Yerine taşradan gelen bir köylü çocuk olan I. Basileous'a tam yetkili imparator olarak tac giydirildi.

Mikhail imaporatorlugu mali bakimdan çok güçlü hale getirmişti. Örneğin devlet gelirleri 850de 3.3 milyon Bizans altına çıkmıştı. Buna rağmen Mikhail'in ölümünden hemen sonra ve sonraki yuzyıllardaki şöhreti çok fena bir imparator olarak; hiç idareden anlamayan bir hükümdar olarak ve genellikle şahsi hayatında da bir "sarhoş" olarak gürünmekteydi. Zamanımızda tarihçiler III. Mihkail'in bu koyu şöhretini imparatorluğu gasp edip yeni bir hanedan kuran I. Basileous'un propagandası olarak ortaya çıktığına hemfikirdirler.[1]

Ailesi[değiştir | kaynağı değiştir]

III. Mikhail ile karısı "Eudokia Dekapolitissa"'nın hiç çocukları olmamıştır. Fakat III. Mikhail'nin kendisine çok yakin ilişkili gözdesi olan "Eudokia İngerina" ile bir veya iki oğlu olduğu bilinmektedir:

  • IV Leo Akıllı, 866da III. Mikhail'den sonra imparator olmuştur.
  • "I. Stephen", Konstantinopolis Ortodoks Hristiyan Patriği.

Dipnotları[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d Norwich, John Julius, (1991) Byzantium: The Apogee, Londra:Penguin ISBN 0-14-011448-3, (İngilizce) say.38

Dış kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ostrogorsky, Georg (çev. Fikret Işıltan), (1999 5.baskı) Bizans Devleti Tarihi, Ankara:Türkiye Tarih Kurumu ISBN 975-16-0348-X (Orijinal 1.baskı:1940)
  • Gregory, Timothy E. (çev. Esra Ermert), (2008), Bizans Tarihi, İstanbul:Yapı Kredi Yayınları ISBN 978-975-08-1507-2
  • Norwich, John Julius, (1991) Byzantium: The Apogee, Londra:Penguin ISBN 0-14-011448-3, say.53-88(İngilizce)
  • "Michael III" maddesi Kazhdan, Alexander (ed) (1991) The Oxford Dictionary of Byzantium - 3 Cilt New York: Oxford University Press . ISBN 0-19-504652-8 (İngilizce)
  • İngilizce Wikipedia "Michael III" maddesi : [1] (İngilizce) (Erişme:20.11.2009)
Resmî unvanlar
Önce gelen:
Theofilos
Bizans İmparatoru
842 –867
Sonra gelen:
I. Basileios