Sözlükbilim

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Sözlükbilim, Leksikografi veya Sözlükçülük, sözlüklerin düzenlenmesi, derlenmesi veya yazılması işine veya bu sanata [1]verilen isim olmakla [2]birlikte, teorik olarak sözlükbilim bir dil sözlüğündeki kelimelerin dizilimsel ve pragmatik ilişkilerini inceleyen, sözlüklerde birbirleri ile ilgili bilgilerin veya bileşenlerin ya da yapıların teorilerini geliştiren, belirli durumlar için kullanıcılar tarafından ihtiyaç duyulan bilgileri düzenleyen ve basılı veya elektronik sözlüklere veri ekleyerek kullanıcılar tarafından erişilmesini sağlayan, tüm bunları semantik açıdan açıklayarak bilimsel olarak tarif eden bir bilim dalıdır [3].[4] Bazen bu bilim dalı "metaleksikografi" olarak ta isimlendirilebilir. Ayrıca bu bilim ile uğraşan kişilere de "leksikograf" (leksikolog) veya "sözlükbilimci" ya da "sözlükçü" adı verilir.

Sözlükbilimciler veya leksikograflar, genel olarak bir dilin tanımlanmasına yarayan sözlüklerin tasarımını, derlemesini, kullanımının nasıl olacağını ve tüm bunların değerlendirmesini yaparlar. Bu tür sözlüklere genel sözlük veya LGP (Genel Amaçlı Dil) sözlüğü adı verilir. Bir veya daha fazla konuda uzmanlaşmış olan leksikograflar örneğin yasal sözlükler gibi ihtisas gerektiren sözlüklerin tasarımını, derlemesini, kullanımının nasıl olacağını ve tüm bunların değerlendirmesini yaparlar (örn. Nielsen 1994). Bu tür sözlüklere ise LSP (Dile Özel Amaçlar) sözlüğü adı verilir. Ayrıca bu tür sözlükler tek bir alana özel veya alt alanlarını içeren sözlükler olabilir.

Sözlükbilim terimi üzerinde günümüzde bazı anlaşmazlıklar bulunmaktadır. Teorik olarak bazıları sözlükbilim ile sözcükbilimi eş anlamlı olarak kullanırlarken, bazıları sözlükbilimi belirli bir dildeki kelime envanteri ile ilgili bilim dalı olarak yorumlarlar.

Günümüzde sözlükbilim yaygın bir biçimde kendi başına disipline bir bilim dalı değil de, leksikografi eğitimi için kullanılan başlıca sözlüklerde (örneğin Bergenholtz/Nielsen/Tarp 2009 gibi) olduğu gibi, uygulamalı dilbiliminin bir alt dalı olarak kabul edilmektedir.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Leksikografi Yunanca "λεξικόν" (lexicon) kelimesinden türetilen "λεξικογράφος" (lexikographos), "lexicographer",[5], neut ile "λέξις" (lexis) kelimesinden türetilen "λεξικός" (lexikos), "kelimeler" veya benzer anlamdaki [6], "konuşma", "kelime",[7] (sırasıyla "λέγω" – lego, "söylemek", "konuşmak"[8]) + "γράφω" (grapho), "çizmek, kazımak, yazmak".[9] kelimelerinden türemiş ve 1860 yılında İngilizce'ye kazandırılmıştır.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Stanley 1994: 2174b
  2. ^ TDK 2009:1806
  3. ^ Crystal 2001: 197
  4. ^ Robert Dankoff, James Kelly (1982). Türk şiveleri lügati: dīvānü luġāt-it-türk (1982 bas.). ss. 71. "Kâşgarlı Mahmud: "Sözlüğü kullanan aradığı sözcüğü doğru yerde bulsun, arayan belirlenmiş sırasında görebilsin diye her sözcüğü hece harfleri (abece) sırasında düzenledim; mensur ve manzum cümlelerle, atasözleriyle, hikmetli sözlerle ve zarif bir dille donattım."" 
  5. ^ λεξικογράφος, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek–English Lexicon, on Perseus Digital Library
  6. ^ λεξικός, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek–English Lexicon, on Perseus Digital Library
  7. ^ λέξις, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek–English Lexicon, on Perseus Digital Library
  8. ^ λέγω, Henry George Liddell, Robert Scott, An Intermediate Greek–English Lexicon, on Perseus Digital Library
  9. ^ γράφω, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek–English Lexicon, on Perseus Digital Library

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Topluluklar: