Elektron

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Elektron/Elektra
HAtomOrbitals.png
Belirli enerji seviyelerinde (aşağıya doğru artarak: n=1,2,3,...) ve açısal momentum'lardaki (sağa doğru artarak: s, p, d,...) bir hidrojen atomu elektronunun dalga fonksiyonları. Daha parlak olan bölgeler elektronun pozisyonu içim daha yüksek olasılık genliğine işaret ediyor.
İçerik: Temel parçacık
Ailesi: Fermiyon
Grubu: Lepton
Kuşak: Birinci
Etkileşim: Kütleçekim, Elektromanyetik, Zayıf
Antiparçacık: Pozitron
Teori: G. Johnstone Stoney (1874)
Keşif: J.J. Thomson (1897)
Sembol: e
Kütle: 9.109 3826(16) × 10–31 kg 

5.485 799 0945(24) × 10–4 u

11822.888 4849(8) u

0.510 998 918(44) MeV/c2
Ortalama ömrü: Sonsuz
Elektrik yükü: –1.602 176 53(14) × 10–19 C 
Spin: ½

Elektron/Elektra veya eksicik, en küçük eksi (-) yüküne sahip temel parçacıktır.

Elektron/Elektra kelimesi kehribarın Antik Yunancadaki ismi ήλεκτρον'dan (elektron/elektra) gelmektedir. Eski Yunanda, kehribarı ovuşturunca statik elektrikle yüklendiği biliniyordu.

Atomun üç bileşeninden biri (diğer ikisi proton ve nötrondur). Atomu maddenin en küçük birimi kabul eden kuram yoluyla, elektriğin taneciksel bir yapı içinde bulunduğu sonucuna varılır. En küçük elektrik yükü taşıyan bu taneciğin adı elektrondur. Elektronlar gözlemlendiğinde tanecik değil dalga özelliği gösterirler. Bütün atomların dış bölümü elektron tabakalarından oluşur ve her tabaka çekirdekten uzaklığına göre K,L,M... gibi harflerle adlandırılır.

Atomun etrafında katman katman yörüngeler bulunur. Bu yörüngelerde elektronlar bulunur. Yörünge "n" harfi ile gösterilir. Bunlar K, L, M, N,... gibi harflerle gösterilirken aynı zamanda 1, 2, 3, 4,... gibi numaralarla da gösterilir. Bu numaralara Baş kuantum sayısı denir. Yörüngelerinde kendi içlerinde alt birimleri vardır. Bunlara Orbital adı verilir.

Çevredeki elektronların sayısı ve konumu, söz konusu elementin kimyasal nitelikleriyle, özellikle değeri ile yakından ilintilidir. Birçok durumda, bu elektronlar maddeden çıkarılıp az ya da çok büyük bir hızla, bir elektrik alanıyla, harekete geçirilerek boşlukta yayılabilir. Boş bir tüple elde edilen katot ışınları; radyoaktif cisimlerin beta ışınları; ışığın metalleri etkileyerek çıkardığı elektrik, vb.

Normal koşullarda elektronlar atomun artı yüklü çekirdeğine bağlı durumda bulunur. Nötr bir atomdaki elektronların sayısı, çekirdekteki artı yüklerin sayısına eşittir. Ama bir atomda artı yüklerin sayısından daha fazla ya da daha az elektron bulunabilir. Bu durumda atomun toplam yükü eksi ya da artı olur; böyle yüklü atomlara iyon adı verilir. Bir atoma bağlı olmayan elektronlara serbest elektron denir.

Belirli bir atomdaki elektronlar çekirdek çevresinde düzgün bir biçimde sıralanmış yörüngemsiler üzerinde dolanır. Elektronlar ile çekirdek arasındaki çekim kuvveti, elektronların kendi aralarındaki itme kuvvetine üstün geldiğinden, elektronlar normal koşullarda atoma bağlı kalır. Elektronları üzerinde dolandığı yörüngeler kendi aralarında kümelenerek kabukları oluştururlar. Çekirdeğe en yakın yörüngemsilerdeki elektronlar atoma en sıkı bağlı olanlardır. En dış yörüngelerdeki elektronlar ise çekirdekle aralarındaki öteki elektronların perdeleyici etkisi nedeniyle atoma en gevşek bağlı durumdadır. Elektronlar, atom yapısı içindeki hareketlerinde, atomun hemen bütün hacmini kaplayan dağınık bir eksi yük bulutu oluştururlar. Bu nedenle atomun büyüklüğünü elektronların atom içindeki diziliş biçimi belirler. Atomun, başka atomlar, parçacıklar ve elektromagnetik ışıma karşısındaki davranışını da elektronların bu diziliş biçimi belirler.

Elektronun keşfinin tarihsel gelişimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Atomdaki negatif yüklere dair ilk kanıt 1870'lerde William Crooks tarafından ortaya kondu. Crooks'ın yaptığı katot ışını tüpü deneyinde görülen sarı-yeşil renkteki ışımalar elektronlardır. Bu yüklere 1891 yılında G.J.Stoney elektron adını vermiştir.

J.J. Thomson yaptığı deneyler sonucu bu parçacıkların tüm atomlarda olduğunu gösterdi ve elektronların yük/kütle oranını hesapladı (-1,7588 1011 C/kg)

Millikan ise yaptığı yağ damlası deneyi ile elektronun yükünü ölçtü ve Thomson'ın bulduğu eşitlikte yerine koyarak kütlesini hesapladı.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

10.Sınıf Kimya. Eksen Yayıncılık. 2012. ss. 14, 15. ISBN 978-605-380-083-5.