Spektrometre

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Basit bir spektrometre şeması çizimi
Kütle spektrometresi

Spektrometre (spektrofotometre, spektrograf veya spektroskop) ya da tayfölçer, elektromanyetik spektrumum belirli bir bölümü üzerinde ışığın özelliklerini ölçerek spektroskopik analiz yöntemiyle materyalleri belirlemek için kullanılan bir araçtır.[1] Ölçülen değişken çoğunlukla ışığın yoğunluğudur ancak ışığın polarizasyon durumuna da bakılabilir. Bağımsız değişken ise genellikle ışık dalga boyu veya foton enerjisi ile doğrudan orantılı bir birimdir; dalga sayısı ya da elektron volt gibi. Spektrometre spektral çizgiler üretmek ve dalga boyları ve yoğunlukları ölçmek için spektroskopi amacıyla kullanılır. Spektrometre gamma ışınları ve X-ışınlarından uzak infrared ışınlarına kadar çok geniş bir dalga boyu aralığı üzerinde çalışılan araçlar için kullanılan bir terimdir. Alet nispi birimler yerine mutlak birimlerin spektrumunu ölçmek için tasarlanmış ise o zaman spektrofotometre olarak adlandırılır. Spektrofotometrelerin çoğunluğu görülebilir spektrum ve yakın spektral bölgelerinde kullanılmaktadır.

Genel olarak, belli bir alet spektrumun farklı kısımlarını ölçmek için kullanılan çeşitli teknikler nedeniyle bu toplam aralığının küçük bir bölümü üzerinde çalışacaktır. Optik frekansların altında (mikrodalga ve radyo dalgalarında olduğu gibi) ölçüm için spektrum analizörü özel elektronik bir cihazdır.

Spektrometreler[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir prizmaya dayalı çok basit bir spektroskop

Spektrometreler çoğunlukla astronomide ve bazı kimya dallarında kullanılmaktadır. İlk spektroskoplar sadece ışık dalga boylarını kademeli olarak işaretleyen prizmalardan oluşuyordu. Modern spektrometreler ise genellikle tümü otomatik ve bir bilgisayar tarafından kontrol edilen bir sapma ölçüm şebekesi (kırılma ızgarası), hareketli bir yarık ve fotodetektörden oluşmaktadır.

Joseph von Fraunhofer bir prizma, kırınım yarığı ve teleskopu birleştirerek ilk modern spektroskopu geliştirdi.[2] Böylece spektral çözünürlük artışı sağlayan ve diğer laboratuvarlarda da yeniden üretilebilen bir alet elde etti. Gustav Robert Kirchhoff ve Robert Bunsen, kimyasal analizlerde spektroskopların uygulanmasını keşfettiler. Sezyum ve rubidyumu bu yaklaşımla buldular.[3][4] Kirchhoff ve Bunsen ayrıca Fraunhofer çizgileri de dahil olmak üzere yıldız spektrumlarının kimyasal açıklamasını yaptılar.[5]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Butler, L. R. P.; Laqua, K. (1995). "Nomenclature, symbols, units and their usage in spectrochemical analysis-IX. Instrumentation for the spectral dispersion and isolation of optical radiation (IUPAC Recommendations 1995)". Pure Appl. Chem. (IUPAC) 67 (10): 1725–1744. doi:10.1351/pac199567101725. http://iupac.org/publications/pac/67/10/1725/. "A spectrometer is the general term for describing a combination of spectral apparatus with one or more detectors to measure the intensity of one or more spectral bands." 
  2. ^ Brand, John C. D. (1995). Lines of Light: The Sources of Dispersive Spectroscopy, 1800 - 1930. Gordon and Breach Publishers. ss. 37-42. ISBN 2884491627. 
  3. ^ Weeks, Mary Elvira (1932). "The discovery of the elements. XIII. Some spectroscopic discoveries". Journal of Chemical Education 9 (8): 1413–1434. Bibcode 1932JChEd...9.1413W. doi:10.1021/ed009p1413. http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ed009p1413. Erişim tarihi: 2011-11-21. 
  4. ^ "Robert Bunsen". infoplease. Pearson Education. 2007. http://www.infoplease.com/biography/var/robertbunsen.html. Erişim tarihi: 2011-11-21. 
  5. ^ Brand 1995, sayfa 63

Kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Açık Dizin Projesi'nde Spektrometre kategorisi