Benjamin Franklin

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Benjamin Franklin
6. Pennsylvania Yüksek Yürütme Konseyi Başkanı
Görev süresi
18 Ekim 1785 – 5 Kasım 1788
Başbakan Yardımcısı Charles Biddle
Thomas Mifflin
Yerine geldiği John Dickinson
Yerine gelen Thomas Mifflin
Amerika Birleşik Devletleri Fransa Bakanı
Görev süresi
14 Eylül 1778 – 17 Mayıs 1785
Yerine geldiği Yeni ofis
Yerine gelen Thomas Jefferson
Amerika Birleşik Devletleri İsveç Bakanı
Görev süresi
28 Eylül 1782 – 3 Nisan 1783
Yerine geldiği Yeni ofis
Yerine gelen Jonathan Russell
1. Amerika Birleşik Devletleri Posta Bakanı
Görev süresi
26 Temmuz 1775 – 7 Kasım 1776
Yerine geldiği Yeni ofis
Yerine gelen Richard Bache
23. Pennsylvania Meclisi Başkanı
Görev süresi
Mayıs 1764 – Ekim 1764
Yerine geldiği Isaac Norris
Yerine gelen Isaac Norris
Kişi bilgileri
Doğum 17 Ocak 1706
Boston, ABD
Ölüm 17 Nisan 1790 (84 yaşında)
Philadelphia, ABD
Milliyeti Amerikan
Partisi Bağımsız
Eşi Deborah Read
Çocukları William Franklin
Francis Folger Franklin
Sarah Franklin Bache
Mesleği Bilim adamı
Yazar]]
Politikacı
İmzası

Benjamin Franklin (17 Ocak 1706, Boston - 17 Nisan 1790[1]), Philadelphia; ABD'li yayımcı, yazar, mucit, felsefeci, bilim adamı, siyasetçi ve diplomattır.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

On yedi çocuklu bir sabun ve mum imalatçısının onuncu oğlu olarak dünyaya geldi. On yaşında okulu bıraktı. 12 yaşındayken basımevi yöneten ve liberal bir gazete yayınlayan ağabeyi James'in yanına çırak olarak girdi. Basımcılık mesleğini öğrendi ve edebiyat çalışmalarına başladı. 1730'da Philadelphia'da bir basımevi ve gazete kurdu. Poor Richard’s Almanac'ı (Fakir Richard'ın Almanak'ı) yayınlamaya başladı. 1732­-1757 yılları arasında yönetmenliğini yaptığı Almanac'da Richard Sounders imzasıyla yazılar yazdı. Siyaset, felsefe, bilim, iş ilişkileri gibi konuların tartışıldığı Junto adlı bir kulüp; kütüphane, hastane ve yangına karşı sigorta şirketi kurdu. Basımevlerini çoğalttı.

Uçurtma deneyi ile ilgili bir tasvir

Franklin, 1736'da Philadelphia meclis sekreteri oldu ve siyasete atıldı. 1750'de Pensilvanya meclisine seçildi, arazi vergisine karşı olan büyük ailelerle mücadele etti. İngiliz Amerikası postalarının genel müdürlüğüne getirildi. Posta servisinde çeşitli düzenlemeler yaptı. Özellikle elektrik olaylarıyla ilgili araştırmalar yapan Franklin, elektrik yüklerindeki artı ve eksi uçlarını keşfetti ve elektrik yükünün korunumu ilkesini ortaya attı. Fırtınalı bir havada uçurtma uçurarak gerçekleştirdiği deneyi sonunda şimşeğin elektriksel bir olay olduğunu keşfetti[2]. Elektrikten etkilenmeleri sebebiyle kendisinin kurtulmasına rağmen iki yardımcısının öldüğü bu deneyden yola çıkarak paratoner'i keşfetti, güneş ışığından daha fazla yararlanmak için saat uygulamasını başlattı.

1757'de Kuzey Amerika Sömürgeler isyanının başlangıcında sömürgelerde yaşayanlar Franklin'i, şikayetlerini Londra'ya iletmekle; 1765'te de damga resmi kanununa karşı itirazları Lord Grenville'e bildirmekle görevlendirdi. 1772'de Massachusetts Valisi Hutchinson'un sömürge halkına karşı hakaretlerle dolu mektuplarını ele geçirerek yayınladı. Sömürge halkı karşısındaki itibarı arttı. Amerikan Kongresi'ne milletvekili seçildi. 1776'da Thomas Jefferson ve John Adams ile birlikte bağımsızlık bildirgesini hazırladı. Eylül 1776'da kongre, ekonomik ve askeri yardım istemek üzere aralarında Franklin'in de bulunduğu üç kişilik bir komisyonu Fransa'ya gönderdi. Franklin, Fransız dışişleri bakanı Charles Gravier ile görüşmelerinde çok başarılı oldu. 1775-1783 Amerikan Bağımsızlık Savaşı sonunda İngiltere ile barış görüşmelerini sürdürmek üzere seçilen diplomatlardan birisi olarak İngiltere'ye gitti. İngiltere ile barış antlaşmasının imzalanmasından sonra 1785'te Amerika'ya döndü. 1787'de Philadelphia Anayasa Kurultayının çalışmalarına katıldı. Bir müddet sonra da öldü. Onun renkli yaşamı, bilimsel ve politik başarıları Amerika'nın en etkili Kurucu Babaları olarak, Franklin para ve onur gördü; savaş gemileri; birçok şehir, ilçe, eğitim kurumları, namesakes bir isim ve şirketler ve ölümünden sonra en fazla iki yüzyıl, sayısız kültürel referanslara onun adı verildi.

Biyografi[değiştir | kaynağı değiştir]

New Orleans'taki,Benjamin Franklin Lisesi'ndeki Benjamin Franklin'in bir mermer heykeli
Benjamin Franklin'in Memorial mermer heykeli
Jean-Antoine Houdon tarafından yapılan bir Franklin büstü.
Benjamin Franklin yüz dolarlık banknot üzerinde.

Ataları[değiştir | kaynağı değiştir]

Franklin'in babası bir iş adamı olan Josiah Franklin idi. Annesi Abiah Folger ise Püriten bir ailenin çocuğuydu.
Püritenlik İngiltere Protestan hareketinin ilk adımı Roma'daki Katolik, din elemanlarını temizlemek oldu.
Ben Franklin'in annesi Abıah Folger, Kral Charles zamanında dini özgürlük eziyeti başladığında en iyisinin kaçmak olduğu, bir zamanda ve bir püriten ailenin çocuğu olarak doğdu.

Buluşları ve bilimsel araştırmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Franklin'in birçok buluşları oldu. Bunlar; yıldırımsavar (paratoner), Cam Armonica, Franklin sobası, bifokal gözlüktü.

Cam Armonica

Posta müdürü yardımcısı olarak, Franklin Kuzey Atlantik Okyanusu'na ilgi duydu. Franklin 1768 yılında posta işleri için ortalama bir tüccar gemisi aldı ve uzun İngiltere'den New York'a ulaşmak için paketlerin birkaç hafta zamanı vardı. Newport'a, Rhode Island'a ulaşabildi.Yani paketleri yerine ulaştırabilmişti.

Su konulu Franklin bildirisinden bir çizim.


1743 yılında Franklin bilimle ilgilenen erkeklere kendi buluşları hakkında ve teoriler ile bilgilerde yardımcı olmak için Amerikan Felsefe Derneği'ni kurdu. O elektrik araştırmaları ve diğer bilimsel araştırmaları ile birlikte hayatının geri kalan kısmı için, siyasetin ve para kazanmanın onu işgal edeceğini anladı[3]. Franklin enerjilerin pozitif ve negatif olarak ikiye ayrıldığını farketti.[4] Ayrıca yıldırımın elektrikten oluştuğunu keşfetti[2].Franklin elektrikle ilgili deneylerinden dolayı yıldırımsavarı buldu.

Müzik çabaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Franklin, keman ve gitar çalabilen bir kişiydi. Kendi icat ettiği Cam Armonica'yı ve birçok onun geliştirilmiş sürümlerini çalardı.

Satranç[değiştir | kaynağı değiştir]

Franklin, satranca büyük ilgi duyan biriydi. Çok iyi bir satranç oyuncusu idi. Onun satranç oynaması üzerine Amerikan Colombian Dergisi, Franklin'in ABD'de 2. satranç bilen kişi olduğunu yazmıştı.[5] Franklin'in ABD'de beğenilen bir satranç oyuncusu olduğu 1999 yılında ortaya çıkmıştır[5].

Genel yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Franklin, 1736 yılında Amerika'nın ilk gönüllü yangın şirketlerini kurdu. Franklin, kamu işleri için gittikçe daha fazla endişe etmeye başladı. 1743 yılında 4. Akademisi'ni açtı. 13 Kasım 1749'da Franklin akademi başkanlığına atandı. Franklin, siyasete dahildi ve hızla gelişmişti. Hep barışçıl bir tutum içinde olmuştur.

Masonluk yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

Benjamin Franklin, 1730 yılında Philadelphia'da St. Johns Locası'na katıldı, 1732'de Pennsylvania Kolonisi Büyük Locası'nın Büyük İkinci Nazırı oluşundan iki yıl sonra Haziran 1734'te de Pennsylvania Bölge Büyük Locası'na Büyük Üstat olarak seçildi. 1735-38 yılları arasında Loca Sekreterliği'ni yürütmüştür.[6]

1734 ve 1735 yıllarında inşa edilen Philadelphia Devlet Başkanlığı ve Özgürlük Hol'ü Benjamin Franklin'in Büyük Üstatlık dönemine rast gelmektedir. Benjamin Franklin, 1752 yılında Philadelphia Büyük Loca binasının inşaatını başlattı ve üç yıl sonra yapının tamamlanmasıyla 1755 yılında, Amerika'daki ilk masonik bina olarak sayılan Philadelphia Büyük Loca'sının tahsis merasimini düzenledi. Bir dönem Benjamin Franklin'in oğlu da Büyük Sekreter görevinde bulunmuştur. ABD'de ilk halk kütüphanesini organize edenlerden biri olarak bilinen Franklin, aynı zamanda ABD'deki ilk masonik kitabı yayımlayan kişidir.[7]

Ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Franklin, 17 Nisan 1790 tarihinde, 84 yaşında hayatını kaybetti. Onun cenazesine yaklaşık 20.000 kişi katıldı. Onun ölümü Benjamin Franklin of Dr. John Jones ve hesabından aktardığı kitapta açıklanmıştır:

Ne zaman ağrı ve nefes alma zorluğu tamamen başlasa ve Akciğerlerinde bir imposthume, aniden tüm umutlarını ve gururunu kaybetti ve önemli bir miktar o gücü vardı; ama solunum organları yavaş yavaş baskı gördü ve başarısız oldu. 17 Nisan, 1790 tarihinde gece usulca, seksen dört yıl ve üç aylık uzun ve faydalı ömrü bitti.[8]

Benjamin Franklin'in, Philadelphia'adaki mezarı

Franklin miras olarak Boston ve Philadelphia şehirlerine 1000'er poundluk para bırakır. Ancak Franklin, ölümünden 200 yıl boyunca bu paraya herhangi bir şekilde dokunulmamasını ve faizde bekletilmesini şart koşmuştur. 1990'larda Boston ve Philadelphia için bırakılan para milyonlarca dolara ulaşmıştır.[9]

Sergiler[değiştir | kaynağı değiştir]

"The Princess and the Patriot: Ekaterina Dashkova , Benjamin Franklin and the Age of Enlightenment" sergisi Şubat 2006'da başlayıp Aralık 2006'da bitti. Benjamin Franklin ve Dashkova yalnızca bir kez, Paris'te 1781 yılında bir araya geldi. Franklin 75 ve Dashkova 37 yaşında idi. Franklin ve tek kadın Amerikan Felsefi Toplumu'na katılan ilk kadın olması için Dashkova'yı davet etti. Daha sonra, Dashkova'yı Rus Bilimler Akademisi'ne ilk üye yaptı.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel
Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
Benjamin Franklin ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.
  • Autobiography, Poor Richard, & Later Writings (JA Leo Lemay, ed.) ( Library of America , 1987 one-volume, 2005 two-volume) ISBN 978-1-883011-53-6
  • Benjamin Franklin Reader edited by Walter Isaacson (2003)

Houston, Alan, ed. Franklin: The Autobiography and other Writings on Politics, Economics, and Virtue. Cambridge U. Press, 2004. 371 pp. Ketcham, Ralph, ed. The Political Thought of Benjamin Franklin. (1965, reprinted 2003). 459 pp.

  • [4] Leonard Labaree, et al., eds., The Papers of Benjamin Franklin , 37 vols. to date (1959–2006), definitive edition, through 1783.
  • This massive collection of BF's writings, and letters to him, is available in large academic libraries. It is most useful for detailed research on specific topics. The complete text of all the documents are online and searchable ; The Index is also online .
  • The Way to Wealth ." Applewood Books; November 1986. ISBN 0-918222-88-5
  • The Autobiography of Benjamin Franklin ." Dover Pubns; June 7, 1996. ISBN 0-486-29073-5
  • Poor Richard's Almanack ." Peter Pauper Press; November 1983. ISBN 0-88088-918-7
  • Poor Richard Improved by Benjamin Franklin (1751)
  • Writings (Franklin)|Writings ." ISBN 0-940450-29-1
  • On Marriage .
  • Satires and Bagatelles
  • A Dissertation on Liberty and Necessity, Pleasure and Pain .
  • Fart Proudly: Writings of Benjamin Franklin You Never Read in School ." Carl Japikse, Ed. Frog Ltd.; Reprint ed. May, 2003. ISBN 1-58394-079-0
  • Heroes of America Benjamin Franklin
Özel
  1. ^ Engber, Daniel (2006).What's Benjamin Franklin's Birthday?. Retrieved on June 17, 2009.
  2. ^ a b Franklin's Kite. Museum of Science, Boston.
  3. ^ "vandoren"
  4. ^ Benjamin Franklin (1706–1790).
  5. ^ a b John McCrary, Chess and Benjamin Franklin-His Pioneering Contributions (PDF). Retrieved on 2009-04-26.
  6. ^ Freemasonry of Franklin .
  7. ^ Brother Franklin
  8. ^ Sparks, pp 529–530.
  9. ^ David S. Kidder & Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya yayınları, s.207.