Fonon

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Kristal boyunca titreşimin normal modda ilerlemesi. Hareketin genliği görüş kolaylığı açısından abartılmıştır. Normal bir kristalde, genellike bu hareketin genliği Kafes sabitinden küçüktür.

Fonon, bir kristal örgüsünde bulunan atomların ortak titreşimlerinin nicesidir. Fiziksel olarak bir parçacık olmadığı için genellikle paçacığımsı olarak adlandırılırlar. Optik ve akustik fonon olmak üzere iki çeşidi bulunur. Optik fononların enerjileri daha yüksektir ve fotonla çiftleşmeleri daha kolay olur. Akustik fononlar ise daha düşük enerjilidir.

Bir örgüde tetiklenebilecek fonon sayısını hesaplamak için birim hücredeki atom sayısı her bir atomun serbestlik derecesiyle çarpılır. Örneğin silisyum kristalinin birim hücresinde 2 adet silisyum atomu bulunur, her bir atom ise 3 eksende salınabilir (x,y,z) dolayısıyla silisyum kristalinde toplam 6 adet fonon tetiklenir. Optik fonon sayısı serbestlik derecesi kadardır. Geriye kalan fononlar ise akustik fononlardır. Yani silisyum kristalinde 3 adet optik ve 6-3=3 adet akustik fonon bulunur.

Kristal yapıda tetiklenen fononlar Raman saçılmasıyla gözlemlenebilir.

Fononların süperiletkenlikte önemli rolleri vardır.Cooper Çiftleri fonon alışverişiyle birlikte kalırlar.Süperiletkendeki titreşim artması veya azalmasıda fonona bağlıdır.