Darende, Malatya

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Git ve: kullan, ara


malatya, Türkiye
{{{harita1 açıklama}}}
Bilgiler
Şehir nüfusu 13908NA
İlçe nüfusu 54400NA
Yüzölçümü 1363 km²
Rakım 1006 metre
Koordinatlar
Yönetim
Coğrafi bölge Doğu Anadolu Bölgesi
İl Malatya
Kaymakam Vural Karagül

Darende, şehrin ve Doğu Anadolu Bölgesinin batısında, yukarı Fırat havzasındaki kervanların geçtiği ticaret yolu güzergahı üzerinde bulunan Tohma vadisi içinde yer alıyor. Aynı zamanda Malatya'nın en büyük ilçesi olma özelliğini taşıyan bu ilçe; yalçın kayalıkların haşmetli görünüşü, vadilerin ince kıvrımlarıyla buluştukça bir tabiat harikası görünümü arz ediyor

Tarihi ipekyolunun üzerinde bir ilim ve kültür şehri olan Darende, Doğu Anadolu Bölgesi'nin cazibe merkezi, Malatya’nın giriş kapısı konumundaki bir ilçedir. Köklü tarihi, eşsiz doğal güzellikleri ve zengin kültür yapısıyla önemli bu yerleşim yerinde güzellikler iç içe bulunmaktadır.

Malatya-Ankara-İstanbul karayolu üzerinde kurulu ilçenin doğusunda Hekimhan, güneyinde Akçadağ, Elbistan, kuzeybatısında Gürün, kuzeyinde Kuluncak ve Kangal ilçeleri yer alıyor. Yüzölçümü 1540 kilometrekare olan Darende'nin denizden yüksekliği ise 1006 metre.

7000 yıllık tarihi olan Darende, Hititlerden kalma bir yerleşim merkezi. Önce Asurlular, ardından Persler daha sonra Roma İmparatorluğu yönetimine geçen bu belde, nihayet Ömer devrinde Müslümanlar tarafından fethedilip İslamiyetle şereflenmiştir. Osmanlı yönetimine katılması ise, 1517 yılına, Yavuz Sultan Selim’in Mısır seferine rastlar. 1934 yılına kadar Sivas' a bağlı bir ilçe iken, hem yakınlığı, hem de iklim ve coğrafik benzerliği nedeniyle Malatya' ya bağlanmıştır. Her dönemdeki popülerliğini Cumhuriyet döneminde de sürdürmüş olan, İlçede, Balaban, Aşağıulupınar, Yenice, Ayvalı, Ilıca ve Ağılbaşı beldeleri bulunup, 44 tane de köyü mevcuttur.

Geçmişte Timelkia, Tiranda, Tiryandafil, Derindere isimleriyle anılmış bu şirin ilçemiz daha sonraları da Darende ismi ile gönüllere ve tarihe adını yazdırmıştır. İlçe yüzyıllar boyunca bir kültür ve ticaret merkezi olmuş, stratejik özelliğini her zaman korumuştur. İlçenin sembollerinden Zengibar adıyla anılan Darende kalesi bu özelliğin en köklü şahitlerindendir. Özellikle Osmanlı döneminde yetiştirdiği paşalar, devlet adamları ve alimleriyle ünlenen Darende, bu özelliğini Cumhuriyet döneminde de korumuş, ülkemizin önemli karar mekanizmalarında görev alan devlet ve ilim adamları çıkarmıştır.

Konu başlıkları

[değiştir] Coğrafyası

İlçe, Doğu Anadolu'nun batı ucunda Malatya'nın Kuzey batısına düşer. İl merkezine uzaklığı 110 km dir. Doğusunda Hekimhan ve Kuluncak, batısında Gürün (Sivas) ve Elbistan, güneyinde Akçadağ, kuzeyinde ise Kangal (Sivas) ilçeleri ile komşudur. İlçenin yüz ölçümü 1356 km²'dir. Rakımı 958 ile 2150 metre arasında değişmektedir.

Coğrafi yapı bakımından dağlık ve engebelidir. İlçe topraklarını Güneydoğu Torosların kuzeye doğru yönelmiş dağ sıraları ve bunların arasında bulunan çöküntü alanı engebelendirmektedir. Bu alanın güneyinde Nurhak Dağları’nın uzantıları bulunmaktadır. Ayrıca kuzeydoğuya doğru uzanan ve Tohma Çayı vadisi ile kesilen bu dağlık alanda ayrı ayrı dağlar bulunmaktadır. Güneydoğu Torosların bir kolu olan Hezanlı Dağı (2.283 m) ilçenin batısını engebelendirir. Çok az yayla ve ovaya sahiptir. En büyük akarsuyu ise Tohma çayıdır. Darende'nin doğu sınırı boyunca uzanan Akçababa Dağları ise Nurhak Dağları'nın kuzeydoğu uzantılarıdır. Ancak bunlar çok fazla yüksek dağlar değildir. Akçababa Çalı Tepe (2.164 m) ve kuzeydeki Leylek Dağı (2.052 m) bu bölümdeki en yüksek dağlardır. İlçede aşınma sonucu ortaya çıkmış platolar oldukça geniş bir yer tutmaktadır.

Tohma Kanyonu İlçe topraklarını Tohma Suyu ile onun kollarından Balıklıtohma Çayı sulamaktadır. Bu iki akarsuyun birleştiği yerde ilçenin en önemli ovası olan Mığdı Düzü Ovası bulunmaktadır. Yaklaşık 5000 hektarlık bir alana yayılan Mığdı Düzünün orta kesimleri düz olup, kenarlara doğru yükselir ve engebeli bir görünüm alır. Akarsuların taşıdığı alüvyonlardan ötürü bu ova tarım yönünden oldukça verimlidir. İlçede sulanabilir arazi olarak Tohma Çayı boyundaki araziler sayılabilir. Yeniköy, Balaban, Ağılyazı ve Başdirek ovaları ilçenin tarım yapılabilen diğer ovalarıdır.

Darende İlçesi Köyleri

Ağılyazı- Akbaba- Akçatoprak- Akova- Barındır- Başkdirek- Başkaya- Çaybaşı- Çınar- Çukurkaya- Gaziköy- Gedikağzı- Gökçeören- Gölüce- Güdül- Günerli- Günpınar- Hacılar- Hısarcık- Hısarkale- Irmaklı- Karabacak- Karabayır- Karaoğuz- Karşıyaka- Kavakköyü- Kaynak- Kerimli- Kölükler- Kurudere - Kuzpınar- Mollauşağı- Nurkuysu- Ozan- Şender- Şugul- Uzunhasan- Üççınar- Yarımca- Yazıköy- Yeniköy- Yeşiltaş- Yukarıulupınar- Sakarya-

Darende İlçesi Belde Belediyeleri

Ağılbaşı Belediyesi- Aşağıulupınar Belediyesi- Balaban Belediyesi- Ilıca Belediyesi- Yenice Belediyesi-

İlçede karasal iklim hüküm sürmektedir. Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlı geçer.

[değiştir] EKONOMİK YAPISI

İlçe nüfusunun mesleklere göre dağılımı % 60 cifçi, % 20 esnaf, % 10 ticaret, % 7 serbest meslek, % 3 memur ve işçi olarak görülmektedir. Son zamanlarda eczane sayısında müthiş bir artış görülmüştür. Doğuyu Batıya bağlayan ana güzergah üzerinde bulunan ilçemiz Darende Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde Bağdat yolu güzergahında olması nedeniyle önemli ticaret merkezlerinden birisi iken sonradan yolun bu özelliğini kaybetmesi nedeniyle ticaret alanında bir durgunluk geçirmiştir. Sonuçta ilçeden dışarıya mevsimlik göçler başlamış ve daha sonraları bu göçler mevsimlikten çıkarak daimileşmiştir.

[değiştir] TARIM VE HAYVANCILIK

İlçede tarım denilince ilk akla gelen kayısı yetiştiriciliğidir. Bunun dışında az da olsa sebze ve diğer meyveler ve ağırlıklı olarak hububat ekimi yapılmaktadır. İlçemizde hububat ekimi yüksek ve kırsal kesimlerde yapılmaktadır. Hububat-Baklagil ve hububat -nadas münavebesine göre yapılmaktadır. Yıllık yağış durumuna göre büyük artış ve düşüşler görülmektedir. Tarımsal hizmetlerle; hububat ekim tekniği, yabani ot mücadelesi, gübreleme, hasat ve biçer- döver kontrolü gibi teknik konularda çiftçilerimiz bilgilendirilmektedir. İlçenin toplam yüz ölçümü 135.600 hektar olup, arazi dağılımı aşağıda hektar olarak gösterilmiştir.

  • Kültür dışı arazi: 12949
  • Taşlık-kayalık: 11449
  • Su satıhları: 500
  • Yerleşim alanları: 1000
  • Tarım alanı: 45021
  • Tarla alanı: 19167
  • Meyve alanı: 17152
  • Sebze alanı: 202
  • Bağ alanı: 500
  • Nadas: 8000
  • Tarım dışı alan: 77630
  • Çayır-Mera alanı: 77582
  • Ormanlık ve Fundalık Alanı: 48

[değiştir] Meyvecilik ve bağcılık

İlçemiz insanlarının en önemli gelir kaynağı kayısı yetiştiriciliğidir. 2005 yılı verilerine göre ilçede 1.301.500 adet kayısı ağacı bulunmaktadır. 2005 yılı kayısı üretimi 109.316 Ton yaş, 25.250 Ton Kuru kayısı olarak gerçekleşmiştir. Kayısıdan başka 66.699 adet (elma, kiraz, vişne, çeviz, dut, Antep fıstığı ve diğer meyve ağaçları) bulunmaktadır. Bu ağaçlardan elde edilen meyveler halk tarafından tüketilmekte ve pazarlanmamaktadır. 500 hektar da bağcılık mevcut olup ilçe tüketimini karşılamaktadır.

[değiştir] Tarla bitkileri yetiştiriciliği

İlçemizde her yıl yaklaşık 7000 hektar alanda buğday, 5.500 hektar alanda arpa, 1.200 hektar alanda nohut, 13 hektar alanda mercimek ve 2000 hektarda şeker pancarı ekilmektedir. Verimin düşük olması sebebiyle tarlaların büyük bir kısmı nadastır.

[değiştir] Hayvancılık

İlçemizde 5.050 adet büyükbaş, 13.200 adet koyun, 1.170 adet keçi, 70 adet at, 75 adet katır ve 225 adet eşek mevcuttur. İlçede Hayvancılığı teşvik etmek maksadıyla 2005 yılı içerisinde yem bitkileri projesi kapsamında 15.101 Da. Mürdümük, 5684 Da. adi fiğ, 280,9 Da. Yonca, 261 Da. Hasıl Mısır, 85,5 Da. Silajlık mısır ekimi yapılmıştır.

[değiştir] Arıcılık

İlçemizde 4200 adet yeni usul kovan, 330 adet eski usul kovan olmak üzere toplam 4530 adet kovan mevcuttur. Bal üretimi 33.600 kg/yıl’dır. Balmumu üretimi ise 2800 kg/yıl'dır.

[değiştir] ORMANCILIK

İlçede belirgin bir orman alanı mevcut değildir. Darende erozyondan etkilenen yerlerin başında gelmektedir. Her yıl binlerce ton verimli toprak akar sular vasıtasıyla başka yerlere taşınmaktadır

[değiştir] NAKLİYECİLİK VE KÜÇÜK SANAYİİ SİTESİ

  • Nakliyecilik :
İlçenin D-300 Devlet Karayolu üzerinde olması sebebiyle taşıyıcılar kooperatifi kurulmuş ve faaliyetlerine devam etmektedir. 200 araç kayıtlı olup nakliyatçılıkla faaliyet göstermektedirler.
  • Küçük Sanayii Sitesi :
İlçede Küçük sanayi sitesi özel kişiler tarafından kurulmuş olup, faaliyete geçirilmiştir.

Organize Sanayi Bölgesi Çalışmaları

Malatya Ticaret ve Sanayi Odası öncülüğünde başlatılan bir çalışma ile Darende Kaymakamlığınca, ilçemizde bir Organize Sanayi Bölgesi yapılması için 1987 yılında girişimde bulunulmuş. 3 yer önerilmiş ve bu yerlerden Balaban – Akçatoprak arasındaki yer tüm bakanlıkların gönderdiği temsilcilerce belirlenerek söz konusu yer için uygunluk raporu verilmiştir. 15.Nisan.2000 tarih ve 24021 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Organize Sanayi Bölgeleri Kanunun 4. Maddesine göre Valiliğimizce düzenlenen protokol Sanayi ve Ticaret Bakanlığına sunulmuştur. Gerekli izinler alınmış Müteşebbis Heyeti Kurulmuş heyet faaliyetlerine başlamıştır. İş adamlarımızın ilçeye yapacakları yatırımlar için gerekli çalışmalar sürdürülmektedir.

[değiştir] SANAYİ KURULUŞLAR

Doğaner Tekstil Konfeksiyon Sanayi Ticaret Limited Şirketi. Mutçalı Konfeksiyon Tekstil Sanayi Ticaret A.Ş.. Toplam 2 sanayi kuruluşunda 220 işçi çalışmakta olup, üretilen mamuller iç ve dış pazara yöreliktir. İlçede nakliyatçılık ve istihdamı teşvik ettiğinden yararlıdır.

[değiştir] BANKACILIK

İlçemizde T.C. Ziraat Bankası'nın ve Vakıfbank'ın bir şubesi faaliyet göstermektedir.

[değiştir] TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ

İlçede kurulu Merkez, Balaban, Ayvalı, Ağılbaşı ve Ilıca ‘da faaliyet gösteren Tarım Kredi Kooperatiflerine 4200 üye kayıtlıdır. Kooperatiflerin faal üye sayısı 1800 civarındadır. Kooperatif çiftçilerin kimyevi gübre, hayvan yemi, kükürt ile tarım araçları ihtiyaçlarını karşılamaktadır.

[değiştir] TİCARİ HAYAT

İktisadi kaynakların daha rantabl bir şekilde kullanımı, tarım, hizmet ve sanayi sektörünün gelişimi, nüfusta yoğunlaşma ticari sektörün de gelişimini sağlamıştır. Ancak ticari faaliyetler ilçede dönemlik bir özellik arz etmekte, yılın bazı aylarında yoğunlaşmakta önemli bir kısmında ise düşmektedir. Bu durum gelişmeyi önlemektedir. İlçede ticari hayat istenilen düzeyde canlılığa sahip değildir. Bundan 20-30 yıl kadar öncesi Elbistan, Gürün, Hekimhan gibi komşu ilçelerin ticaret merkezi iken, şimdi bu özelliğini kaybetmiştir. Darende’ye bağlı iken 1991 yılında ilçe statüsüne kavuşan Kuluncak'ın 21 köy ile Darende’ den ayrılması ilçenin ticari hayatını olumsuz yönde etkilemiştir. Darende gerek yönetim merkezi olması gerekse eğitim ve sağlık hizmetlerinin merkezi konumunda bulunması dolayısıyla yine de civarının en önemli ticari merkezidir. 1998 verilerine göre ilçede ticari faaliyetler içinde bulunan 1604 kişinin yarıdan fazlası şehirde toplanmıştır. Köylerde ticaret ile uğraşan nüfusun faal nüfus içindeki payı % 5.1, şehirde ise % % 28.2’dir. İlçede tarım ürünleri üretiminin sınırlı, nüfusun az, alım gücünün düşük olmasına bağlı olarak günlük ihtiyaçların karşılandığı perakende ticaret gelişmiştir. Cuma ve Pazartesi kurulan haftalık pazarlarda köylerde üretilen ürünlerin pazarlanması yapıldığı gibi, ihtiyaç duyulan günlük tüketim malları satın alınarak geri dönülmektedir. İlçenin bir çok esnafı İstanbul'da faaliyet göstermektedir.

[değiştir] Turistik yerleri

İlçemiz Darende de, her adımda tarihten bir esere rastlamak mümkündür. Bu eserlerin bir çoğu İlçemizin Zaviye Mahallesi Eskişehir mevkiinde bulunmaktadır.

Bunlar; Zengibar Kalesi, Hüseyin Paşa Hamamı, Eski Çarşı (Bedesten), Şeyh Hamid-i Veli (Somuncu Baba) Camii ve Külliyesi, Füzeyi andıran minaresiyle ünlü Abdurrahman Erzincani Camii, Karşıyaka’da bulunan Seyyid Abdurrahman Gazi Camii, Yenice deki Maşat Tepe Tümülüsü (bu tümülüsten 2800 yıllık olduğu sanılan bir kadın mumyası çıkartılmış olup mumya halen Malatya müzesindedir), Dulkadiroğulları, Selçuklu ve son Osmanlı Mimarilerini yansıtan 7 adet camisiz minareleri (ki bu minarelerin 2 tanesi Vakıflar Genel Müdürlüğünce tamir edilmiştir. Diğer minarelerin ise projeleri çizilmiş tamir edilmeyi beklemektedir) yine Vakfımızca yaptırılan Hasan Gazi Şehitlik Anıtı, Tarihi Türk Evlerini Koruma Derneği üyelerince gezilip hayran kalınan Balaban Evleri, Tohma Çayı üzerinde bulunan tarihi taş köprüleri ve Kudret Hamamı (Gevr hamamı)'nı sayabiliriz.

Ayrıca; görenlerin hayranlıklarını gizleyemedikleri ünlü Günpınar Şelalesi, Yeni köy ile Başdirek köyleri arasında bulunan Aslan Taşlar, Ozan köyümüzdeki Roma devrinden kaldığı sanılan 6 x 6 x 7 ebadındaki Anıt Mezar ile Balaban içmeceleri gezip görmeye değer yerlerdendir.

Darende’nin zengin bir turizm potansiyeli olduğu söylenebilir. Darende bir tarih ve kültür şehridir. Dinlenmek ve tatilini geçirmek için gelenlerin yanında yörede bir aile turizmi söz konusudur. Gerek yurt dışında gerekse başka şehirlerde yaşayan Darendeliler akraba ve aile ziyaretlerinde bulunmak, oğul ve kızlarını evlendirmek gibi maksatlarla belirli sürelerde Darende’ye gelmektedirler.

Tarihi, kültürel ve turistik değerlere sahip olan İlçenin önemli bir gelir kaynağıdır, turizm. Yöre özellikle doğa ve inanç turizmi açısından zengin bir potansiyele sahiptir. Bu potansiyelin değerlendirilmesi tanıtım, ulaşım, konaklama gibi turistik altyapı hizmetlerine bağlıdır.

Darende-Somuncu Baba Tanıtım Merkezi, 2005 yılı Haziran ayında, düzenlenen Kültür Etkinlikleri çerçevesinde halkın istifadesine sunulmaya başlanmıştır. İlçenin tarihi, kültürel ve turistik değerlerinin böyle bir tanıtım merkezinde sergilenmesi yörenin turizm faaliyetleri adına atılmış önemli adımlardan birisidir. Zengibar Karakucak Güreşleri ile Somuncu Baba ve Hulusi Efendi Kültür Etkinlikleri ilçenin tanıtımı için önemli organizasyonlardır.

70 yatak kapasiteli dört yıldız ayarında hizmet veren Tiryandafil Otelin hizmete girmiş olması turizm açısından kayda değer önemli bir gelişmedir.

İlçenin ekonomisi tarım hayvancılığa dayalıdır. Yetiştirilen başlıca tarımsal ürünler, arpa, buğday, şeker pancarı, nohut, patatestir. Sulak kesimlerde de sebzecilik yapılmaktadır. İlçe meyve bahçeleri ile ünlü olup, dut, kayısı ve üzüm önde gelmektedir. Hayvancılıkta sığır, koyun ve kıl keçisi besiciliği yapılmaktadır. İlçe topraklarında krom ve demir yatakları vardır.

İlçenin en büyük gelir kaynağı kayısı olup, 1 buçuk milyon civarında kayısı ağacı vardır. Malatya’nın toplam kayısı üretiminin 4’te birini karşılayan Darende sadece Türkiye’ye değil, dış ülkelere de kayısı satıyor. Mişmiş diye de tabir edilen kayısı, tam bir şifa deposu, kalpten üreme sistemine, böbrek, mide ve bağırsak rahatsızlıklarından kansere, kansızlıktan kemik hastalıklarına kadar iyi gelmektedir.

Geçmişte Timelkia, Tiranda, Tiryandafil, Derindere, sonraları da Darende ismi ile anılmıştır. İlçe yüzyıllar boyunca bir kültür ve ticaret merkezi olmuş, stratejik özelliğini her zaman korumuş. İlçenin sembollerinden Zengibar adıyla anılan Darende Kalesi bunun kanıtlarından biridir.

Darende tarihi yönden olduğu kadar turizm yönünden de son derece zengin bir yapıya sahiptir. İlçenin 20 km. güneybatısında, Yeniköy mevkiindeki Aslantaşlar bulunmaktadır.

[değiştir] Tarih

Darende 7000 yıllık tarihi bir geçmişe sahiptir. Hititlerin yerleştiği buraya Asurlular hâkim olmuş, Mezopotamya ile Anadolu arasındaki ticaret merkezlerini ellerinde tutabilmek için Tohma Suyu boyunda koloniler kurmuşlardır. Sonraki yıllarda Persler tarafından işgal edilmiş, buradaki Zengibar Kalesini askeri üs haline getirmişlerdir. Darende’nin ilk yerleşim bu kalenin içerisinde idi. Makedonyalılardan sonra Romalılar ve Bizanslılar yöreye egemen olmuştur. 8. yüzyıldan sonra Araplar buraya hâkim olmuş ve Zengibar Kalesindeki yerleşimi kültür ve ticaret merkezi haline getirmişlerdir.

Malazgirt Savaşı’ndan (1071) sonra Selçuklular buraya egemen olmuş ve yerleşim Zengibar Kalesinin dışarısına yayılmıştır. Yıldırım Beyazıt 1399'da Malatya ve yöresini ele geçirmişse de Ankara Savaşı'ndan (1402) sonra Timur bu topraklara hâkim olmuştur. Sonraki yıllarda yöre Osmanlılarla Memlüklular arasında çekişmeye neden olmuş, Yavuz Sultan Selim 1515’te Malatya ve yöresini kesin olarak Osmanlı topraklarına katmıştır.

17. yüzyılda Darende'ye gelen Evliya Çelebi Seyahatname’sinde; o günün Darende'si hakkında “Kalesi harap olduğundan Dizdarı ve neferleri yoktur. Şehir nehir kenarında kerpiç ve tasla yapılmış 1000 kadar haneli, bağlı ve bahçeli, 7 mihrap camili, hanı, hamamı, çarsısı, pazarı olan şirin bir kasabadır” diye söz etmektedir.

19. yüzyılda Sivas’a bağlı bir ilçe yapılmıştır; kaynaklarda “Sivas Vilayeti Merkez Sancağı’nda, Tohma Çayı kıyısında kaza merkezi bir kasaba” olarak tanımlanmıştır. Cumhuriyetin ilanından sonra 1934’te Malatya’ya bağlı ilçe konumuna getirilmiştir.

İlçede her yıl Haziran ayında, Darende Belediyesi ve Es-Seyyid Osman Hulusi Efendi Vakfı’nca organize edilen Darende Somuncu Baba ve Hlusi Efendi Kültür Etkinlikleri yapılmaktadır. Ülkemizin en güzel yörelerindendir

ilçede günümüzde yaşayan ve halkın bir çoğunun baş vurduğu dua ocaklarımevcuttur. Bnlardan bir taneside Emine Turmuş tur. Mine aban diye tanınan kaldırım ve sungur mahallesi sınırında yaşayan mine aban bir çok hastanın iyileşmesine vesile olduğu halk tarfından anlatılmaktadır.

[değiştir] Faaliyetler

İlçemizin en önemli kültür ve dayanışma derneklerinden biriside kısa adı midider olan Malatya İli Darende İlçesi ve Çevre Köyleri ve Yardımlaşma Ve dayanışma Derneğidir. Bu dernek faaliyetlarine 1999 yılında İstanbulda başlamıştır. Ve ayrıca derneğimiz kısa zamanda göstermiş olduğu faaliyetleriyle de kısa sürede tanınmıştır. Ayrıntılı bilgi ve Darendemizle ilgili resim, yazı..vb. herşeyi bu sitede bulabileceksiniz. Derneğin hersene düzenli olarak yaptığı Yıkılğan Şenlikleri çok renkli görüntülere sahne olmaktadır. Bu şenliklere hersene yaklaşık 3.000 dolayında insan katılmaktadır.

[değiştir] Dış bağlantılar