Tutankhamun

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Tutankhamun
Mısır Firavunu
Tutmask.jpg
Kahire Mısır Müzesi'nde sergilenen Tutankamon'un mumyasının maskesi
Hüküm süresi MÖ 1332-1323
Taç giymesi MÖ 1332
Önce gelen Smenkhkare
Sonra gelen Ay
Doğum MÖ 1341
Ölüm MÖ 1323 (18 yaşında)
Hanedan 18. Hanedan
Babası Akhenaton[1]
Annesi The Younger Lady

Tutankhamun (Antik Mısırca: twt-ꜥnḫ-jmn; y. MÖ 1342 – MÖ 1325) veya Tutankamon, Mısır tarihinin Yeni Krallığı sırasında 18. hanedanlığın sonunda, kraliyet ailesinin sonuncu lideri olan ve MÖ 1332 – MÖ 1323 yılları arasında hüküm sürmüş Mısır firavunu. Babası, KV55 mezarında mumyalanmış olarak bulunan firavun Akhenaten'di. Annesi, DNA testi yoluyla KV35'te bulunan The Younger Lady "Genç Bayan" olarak anılan ve mumyalanmış olarak bulunan babasının üvey kız kardeşidir.[2] Tutankhamun tahtı, sekiz veya dokuz yaşında, akraba olabileceği nihai halefi Ay'ın eşi görülmemiş vezirliği altında aldı. Üvey kız kardeşi Ankhesenamun ile evlendi.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Asıl adı Tutankhaton'dur. Mısır'da ilk kez tektanrılı Aten dinini kuran, IV. Amenotep'in oğludur. Babası ölünce, başka bir anneden olan üvey kızkardeşi Ankhesenamen ile evlenerek tahta çıktı. Saltanatının ilk yıllarında, Mısır'ın eski çok tanrılı dinine dönüş yaşandı. Kendisi de Tutankhaton adı yerine Tutankhamun adını aldı. Böylece, IV. Amenhotep'in kurduğu Aten dini söndü. Tutankhamun'un çağı barış içinde geçti. Çok genç yaşta ölen bu kraldan sonra, babasına vezirlik, kendisine de küçüklüğünde naiplik yapmış olan Ay, dul kraliçe ile evlenerek tahta çıktı.

Mezarı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana Madde Tutankhamun'un mezarı

1922 yılında Howard Carter tarafından bulunmuştur. Tutankamon’un mezarı Krallar Vadisi'nde yer almaktadır. Tutankhamun'un mumyası haricinde mezardan çıkarılanlar Kahire müzesinde sergilenmektedir. Mezarı 1972'de Londra'da ve daha sonra ABD'de sergilenmiştir.

Tutankhamun efsanesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kral Tutankhamun'un mezarı, diğer kralların mezarlarına göre oldukça gösterişlidir. Tutankhamun'un genç yaştaki sıradışı ölümünün nedeni bugün bile pek bilinmemektedir. Sanki Tutankamon aceleyle gömülmüştür. Bir kısım araştırmacılara göre mezar bir soylu için hazırlanmaktaydı fakat o sırada Tutankamon ölünce aceleyle buraya gömdürüldü. Ancak mumyasının kafatası sol kulağının arkasında zedelenme bulunduğu için şu anki Mısır bilimcilerinin son açıkladığı durum Tutankhamun'un generali olan Horemheb'in yönetimi ele geçirme amacıyla Tutankhamun'un kafatası arkasına sert bir cisimle vurmuş olabileceği tezidir.[3]

Kahire'de bulunan Tutankhamun'un maskesi

Tutankamon’un mezarı iki odadan ve ilk odaya inen bir merdivenden oluşmaktadır. İlk odada bir at arabası, Tutankamon’un tahtı ve bunlar gibi Tutankamon’un hayattayken kullandığı paha biçilemez eserler bulunmuştur. Bu oda bulunduğunda, odanın Krallar Vadisi'nde yer almasından dolayı, bir mezar olması gerektiğini düşünen Howard Carter ve arkadaşları odanın duvarlarına vurarak duvarın arkasındaki boşlukları aradılar. Sonunda bir boşluk bulundu ve duvar kırıldı. Duvarın arkasındaki bir odada, yeni bir oda gibi görünen kocaman bir tahta kutu vardı. Kutu mühürlüydü. Howard Carter, mühürü -hayatında gördüğü ve göreceği en güzel şeyi- görmüştü. Bir lahtin içindeki som altından tabut mum ışığında bile parlıyordu. Howard Carter bu keşfi ile kendisine iyi bir kariyer sağlasa bile fakirlik ve unutulmuşluk içinde ölürken cenazesine bir iki kişi dışında kimse katılmamıştır.

Lanetler, Carter'in çok sevdiği kanaryasının bilinmeyen bir nedenden dolayı Mısır'ın simgesi olarak kabul edilen bir kobra yılanı tarafından yenilmesiyle başladı. Bir süre sonra kazı işlerinin ücretini karşılayan Lord Carnavron'un Kahire'de kan zehirlenmesi nedeniyle ölümü büyük yankı uyandırdı ve turist akını yaşandı. Ayrıca mezara giren bazı kişilerin ateşli bir hastalıktan ölmesi de firavunun laneti adında bir hurafe başlatmıştır.

Firavun'un lahdinde hiyeroglif olarak bulunan yazılarda dikkat çekmektedir; Firavunun mezarına her kim dokunursa ölümün kanatları onu saracaktır.[4]

Ancak daha sonra bu efsane haberlerinin, kazıyı finanse eden Lord Carnavron'un ölümü üzerinden sansasyon yaratmak için İngiliz basını tarafından aslı olmayan haberler olduğu ortaya çıkmıştır. Kralın mezar kompleksinde her hangi bir lanet hiyeroglifine rastlanmamıştır.[5]

Ailesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Annesi: The Younger Lady[değiştir | kaynağı değiştir]

Tuthankamun'un annesi Antik Mısır'ın büyük gizemlerinden birini oluşturmaktadır. Antik Mısır geleneklerine göre kral anneleri önemli bir statüye sahiptir. Kraliçe Tiaa ve Tiye'nin adları tapınak ve lahitlerde geçmiştir. Ancak Tuthankamun'un annesine dair bilgi Antik Mısır'da her hangi bir yazıt, kabartma ve heykelde bulunamamıştır.

Mumyasının keşfi[değiştir | kaynağı değiştir]

1889'da arkeolog Victor Loret Krallar Vadisinde II. Amenhotep'in mezarını keşfeder. Mezar holünde yerde sargısız çıplak halde tahrip edilmiş üç isimsiz mumya da bulur. Bu mumyalar bir çocuk, bir genç kadın, bir ihtiyar kadına aitti. Mumyaların bir lahitleri olmadığı için isimleri öğrenilmedi. İsimleri yüz yıllar boyunca gayri olarak The Young Boy, The Younger Lady, The Elder Lady olarak kaldı. 2010'da bu üç mumya DNA testlerine tabi tutuldular. Üç mumya da birinci dereceden kraliyet ailesi mensubu çıktı.[6]

The Young Boy, III. Amenhotep'in oğlu Webensenu idi. (Tuthankamun'un amcası)

The Elder Lady adlı yaşlı mumyanın DNA'sı Akhenaton ve Tuthankamun ile eşleşti. Bu mumya; Akhenaton'un annesi, Tuthankamun'un büyük annesi, III. Amenhotep'in eşi Kraliçe Tiye idi.

En şaşırtıcı sonuç The Younger Lady olarak adlandırılan mumyadan çıktı. Bu mumyanın DNA'sı üç kral ve bir kraliçe ile eşleşti. Kral III. Amonhotep ve Kraliçe Tiye'nin öz kızı, Kral Akhenaton'un öz kız kardeşi ve Kral Tuthankamun'un öz annesiydi.

Bu önemli keşiften sonra The Younger Lady mumyası detaylı incelenmeye alındı. İncelemeler sonunda The Younger Lady'nin kimliği ve ölümü hakkında çeşitli teoriler öne sürüldü.

Kimliğine dair teoriler[değiştir | kaynağı değiştir]

DNA testinin The Younger Lady'nin Tuthankamun'un annesi olduğunun tespiti üzerine iki isim üzerinde duruldu. Bu isimsiz mumyanın Akhenaton'un eşleri kraliçe Nefertiti veya Kia olabileceğini düşündüler. Ancak Antik Mısır'daki kabartmalar bu tezi çürütüyordu. DNA testlerine göre The Younger Lady bir kral kızıydı. Kraliçe Nefertiti ve Kraliçe Kia, kral kızları değildi. Olsaydı bu önemli bilgi kabartmalara işlenirdi. Bu iki kraliçeye ait kabartmalarda bu tür bir bilgi yok. Dİğer tez şudur; kabartma bilgilerine göre Nefertiti'nin kral Akhenaton'dan beş çocuğu vardı ama hepsi de kızdı. DNA testine göre The Younger Lady'nin bir oğlu(Tuthankamun) var. Böylelikle bu mumyanın Nefertiti'ye ait olamayabileceği tezi kuvvetli durdu.

DNA testiyle tespit edilen Kral Tuthankamun'un biyolojik annesi The Younger Lady mumyası
Ölümüne dair teoriler[değiştir | kaynağı değiştir]

The Younger Lady'nin adına ulaşılmaması ölümüne dair bazı ipuçları da vermektedir. Mumyada yapılan incelemeler sonunda mumyanın yüzünde ölümcül derin yara izleri tespit edildi. Bu yaralar ölümünden kısa süre önce meydana gelmişti. Bilim insanları mumyanın ölümüyle ilgili üç teori öne sürdü;

Yüzündeki derin yaralara bir atın toynağı sebebiyet verip ölümü bir araba kazası sonucudur. The Younger Lady'nin bedenindeki bazı bulgular bu teoriyi zayıf kıldı. The Younger Lady bir kraliyet mensubu gibi mumyalanmamıştı. İç organları çıkartılmadan mumyalanmıştı. Bu mumyalanma türü, bu denli önemli kan bağı bulunan biri için anormal bir durumdu. Bir kraliyet mensubunun mumyalanmasında kalbi haricinde beyin dahil tüm iç organlar çıkartılıp kanopik küplere konulurdu. Ancak The Younger Lady'nin tüm organları yerindeydi. Şayet ölümü normal bir kaza sonucu olsaydı bir kraliyet ailesi gibi mumyalanırdı.

Diğer teori The Younger Lady'nin Kraliçe Nefertiti tarafından öldürüldüğüne dairdir. Kral Akhenaton ve Kraliçe Nefertiti çifti krallığı tiranlıkla yönetmişlerdi. Nefertiti'nin Akhenaton'dan olma beş çocuğu vardı ama hepsi de kızdı. Akhenaton'un ölümünden sonra Nefertiti hanedanlığa kral veremiyordu. DNA testlerinin verilerine göre Kral Akhenaton kız kardeşi The Younger Lady ile bir ensest evlilik yapmıştı. Bu evlilikten Tuthankamun adında bir erkek çocuk dünyaya gelmişti. Nefertiti'nin erkek çocuğu olmadığından Akhenaton'dan sonra hanedanlığa The Younger Lady'nin oğlu gelecekti. Mısır bilimcilerine göre bir tiran olan Nefertiti, kıskanç dürtüler sonucunda The Younger Lady'i öldürtmüştür. Bazı Mısır bilimciler yazıtlarda Akhenaton'un ensest evliliğine dair bulgular bulmadığını söylemektedir. Ancak bilim insanları Tuthkankamun'un bedenini incelediklerinde ensest belirtiler tespit edilmiştir. Sol ayağı engelli doğmuştur, ölümüne dek topallamıştır. Kalça kemikleri olağandan büyüktür. Yüz kemiklerinde ise asimetrik belirtiler vardır.[7]

Diğer kuvvetli teori The Younger Lady'nin bir hain olarak öldüğüne dairdir. Mumyalanma türü, yüzündeki derin ölümcül yaralar, isimsiz bırakılması Antik Mısır'da bir hain profilini çizmektedir. Antik Mısır dini geleneklerinde isimler ve mumyalanma çok önemli bir yer tutar. Ölüm sonrası diyarda bedenlerin tekrar dirileceklerine inanıyorlardı. Ölü bedenin bu dünyada en az deforme olacak şekilde bırakılmaları gerekiyordu. Bunun için de bedenler mumyalanıyordu. Bu mumyalanmada kalp hariç tüm iç organlar çıkartılıyordu. Bedenin mumyalanması kadar diğer önemli imge beden isimdir. Ölümden sonra ölüm ve cenaze tanrısı Anubis bedeni lahitteki ismi okuyarak çağırıyordu. Şayet mumyanın içinde bulunduğu lahitte bir isim yoksa Anubis ölü bedeni cennet diyara almıyordu. Bu dünyada sonsuz azap çekecekti. Bu yüzden Antik Mısırda ismin büyük bir önemi vardır.

Antik Mısır'da kral ve kraliçeye karşı suçlar ve suikastler tüm suçların en büyüğüydü. Suçlu ölümle cezalandırılırdı, ölümlü dünyaya geçmemesi için de mumyalanması doğru yapılmayıp isimsiz bırakılırdı. İsim varsa tüm yazıt ve anıtlardan silinirdi. Mısır bilimcilere göre Tuthankamun'un biyolojik annesi The Younger Lady her açıdan bu profile uymaktadır. Kral annesi olmasına rağmen Tuthankamun'un lahtinde sadece baba adı yazar. Bunun dışında Tuthankamun'un biyolojik annesini belirtecek hiç bir yazı, anıtlarda ve heykellerde bulunmamaktadır. Buna benzer bir diğer mumya III. Ramses'i öldüren oğlu Pentawer'dir. Pentawer de The Younger Lady gibi yanlış mumyalanıp isimsiz bırakılmıştı. Bilim insanları ismini bir papirüste keşfetti.

DNA testleri ile ilgili karşıt görüşler[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüz bilim insanları Antik Mısır mumyalarından elde edilen DNA testlerinin yanıltıcı sonuç verebileceklerini düşünmektedirler. Antik Mısır'da imparatorluğun kuruluşundan yıkılışına kadarki 3500 yıllık süre zarfında krallıkta ensest evlilikler sık yaşanıp normal görülmüştür. Bu tür evlilik ağının bulunduğu bir krallıkta DNA testleri; kardeş-kuzen, anne-hala-teyze, baba-amca-dayı arasında çok yakın sonuçlar çıkartacaktır. Bu yüzden DNA testleri Antik Mısır mumyalarının kimlik tespitinde yanıltıcı sonuçlar verebileceği öne sürülür.

Adları[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğum adı
<
t
n
N5
iX1G43X1S34n
Aa1
>
Tutankhaton
Aton'un yaşayan resmi
Kendi seçtiği ad
<
Y5
N35
M17X1G43X1S34S38O28M26
>
Tutankhamun
(Heliopolis hümkümdarı,Yukarı Mısır, Amun'un yaşayan resmi)
Taht adı
<
raxprZ2
V30
>
Neb-cheperu-Rê (Neb-xprw-Ra)

Resimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Frail boy-king Tut died from malaria, broken leg 19 Şubat 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. by Paul Schemm, Associated Press. 16 February 2010.
  2. ^ Hawass 2010, ss. 638–647.
  3. ^ "Tutankhamun laneti hakkında bilinmeyenler". 23 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ağustos 2014. 
  4. ^ "Tutankhamon Laneti". 26 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ağustos 2014. 
  5. ^ TV, NatGeo. "NATIONAL GEOGRAPHIC - Renkleriyle Kral Tutankhamun". www.natgeotv.com. Erişim tarihi: 1 Ağustos 2021. 
  6. ^ a b "Annesine dair veriler". 
  7. ^ "Validate User". jamanetwork.com. Erişim tarihi: 23 Temmuz 2021. 


Ankh Antik Mısır Ankh
Yerler/Mekanlar/Şehirler: Nil | Nivt/Vaset/Teb | İskenderiye | Annu/Iunu/Heliopolis | El-Uksur | Abdju/Abidos | Gize | İneb Hedj/Memfis | Djanet/Tanis | Reşid | Akhetaten/Amarna | Atef-Pehu/Fayyum | Abu/Yebu/Elefantin | Sakkara | Dahşur
Ogdoad tanrıları: Amon | Amunet | Huh/Hauhet | Kuk/Kauket | Nu/Naunet | Ra | Hor/Horus | Hathor | Anupu/Anubis | Mut
Ennead tanrıları: Atum | Shu | Tefnut | Geb | Nuit | Ausare/Osiris | Aset/İsis | Set | Nebet Het/Neftis
Savaş tanrıları: Bast | Anhur | Maahes | Sekhmet | Pakhet
Cisimleşmiş tanrıları: Chons | Ma'at | Hu | Saa | Shai | Renenutet| Min | Hapi
Diğer tanrılar: Djehuty/Thoth | Ptah | Sobek | Chnum | Taweret | Bes | Seker
Ölüm: Mumya | Horus'un dört oğlu | Kanopik çömlekler | Ankh | Mısır Ölüler Kitabı | KV | Uşabti
Yapılar: Piramitler | Karnak Tapınağı | Sfenks | İskenderiye Feneri | İskenderiye Kütüphanesi | Der el-Bahri | Memnon heykeli | Ramesseum | Ebu Simbel
Yazı: Mısır hiyeroglifleri | Mısır rakamları | Demotik | Hiyeratik
Kronoloji: Antik Mısır | Arap yönetiminde Mısır | Osmanlı yönetiminde Mısır | Modern Mısır