Mısır'ın yirminci hanedanı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Mısır'ın yirminci hanedanı
Ülke Yeni Krallık Dönemi Mısır
Kuruluş MÖ.1189
Kurucu Setnakhte
Devriliş MÖ.1077
Son hükümdar XI. Ramses


Mısır'ın Yirminci Hanedanı, MÖ 1189'dan MÖ 1077'ye kadar süren Eski Mısır Yeni Krallık döneminin üçüncü ve son hanedanıdır. 19. ve 20. Hanedanlar ayrıca Ramsesler dönemi olarak bilinen bir çağı oluşturur.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Arka plan[değiştir | kaynağı değiştir]

19. Hanedanlığın son firavunu Kraliçe Twosret'in ölümü üzerine, Setnakhte tarafından yaptırılan Elephantine stelinden kanıtladığı gibi, Mısır bir iç savaş dönemine girdi. Twosret'in iktidarının nasıl son bulduğu belirsizdir, hükümdarlığı sırasında ölmüş olabilir veya Setnakhte tarafından devrilmiş olabilir.[1]

20.Hanedan[değiştir | kaynağı değiştir]

Setnakhte[değiştir | kaynağı değiştir]

Setnakhte Mısır'daki durumu stabilize etti. Deniz Halkları tarafından yapılan bir işgal girişimini püskürtmüş olabilir. Oğlu III.Ramses yerine geçmeden önce yaklaşık 4 yıl hüküm sürdü.

III.Ramses[değiştir | kaynağı değiştir]

III.Ramses, en çok Denyen, Tjekker, Peleset, Shardana ve Weshesh dahil olmak üzere Deniz Halklarının bir konfederasyonunu, Delta Savaşı ve Djahy Muharebesi'nde hükümdarlığının 8.yılında kesin bir şekilde yenmesiyle ünlüdür.[2][3]

Ramses saltanatının 11.yılında, Libyalı işgalcilerden oluşan bir başka koalisyonu Mısır'da yenildi.

Saltanatının 12 ve 29.yılları arasında, yeni kültler yaratıp finanse ederek ve tapınakları restore ederek, Eski Mısır dininin çeşitli kültlerinin yeniden düzenlenmesi için sistematik bir program başlattı.

Ramses'in hükümdarlığının 29. Yılında, Set Maat köyünde (şimdi Deir el-Medina olarak bilinir) seçkin kraliyet mezarı inşaatçıları ve zanaatkârlar için yiyecek tayınlarının yapılamaması sonrasında, insanlık tarihinde kaydedilen ilk işçi grevi gerçekleşti.[4]

III.Ramses'in saltanatı, küçük eşlerinden biri olan Kraliçe Tiye'nin oğlu Pentawer'i tahta çıkarmak amacıyla krala yönelik bir suikast girişimine karıştığı bir harem komplosuyla da bilinir. Darbe başarısız oldu,kral öldürüldü fakat meşru varisi ve oğlu IV.Ramses yaklaşık 30 komplocuyu tutuklayarak ve ölüme mahkum ederek tahta çıktı.[5][6]

IV.Ramses[değiştir | kaynağı değiştir]

IV.Ramses, saltanatının başlangıcında, Büyük Ramses'in projeleri ölçeğinde muazzam bir inşaat programı başlattı. Ramses, babasının Karnak'taki Khonsu Tapınağını genişletti ve muhtemelen Hatşepsut Tapınağı yakınlarındaki bir alanda kendi tapınağını kurdu.

IV.Ramses, babasının durumuyla benzer şekilde, işçilerine yiyecek tayın sağlanmasında sorunlar yaşadı. O zamanki Amon Başrahibi Ramessesnakht, işçilere erzaklarını vermeye gittiklerinde devlet yetkililerine eşlik etmeye başladı ve en azından kısmen Amon Tapınağı'nın sorumlu olduğunu, Mısır devletinin sorumlu olmadığını öne sürdü.

V.Ramses[değiştir | kaynağı değiştir]

V.Ramses, MÖ 1143'te çiçek hastalığından öldüğü için 4 yıl gibi kısa bir süre hüküm sürdü. Hükümdarlığı sırasında işçilerin Ramses'in mezarı üzerinde çalışmayı "düşman korkusu" nedeniyle periyodik olarak bırakmaya zorlandığı görülüyor. Bu durum Mısır'daki istikrarsızlığın arttığını ve ülkeyi Libya akınına karşı savunmanın yetersiz kalındığını gösteriyor.

VI.Ramses[değiştir | kaynağı değiştir]

VI.Ramses yanlışlıkla mezarını Firavun Tutankamon'un mezarının üzerine inşa ettirmiştir. Böylece Firavun Tutankamon'un mezarı soygunlara karşı korunmuştur.

VII.Ramses[değiştir | kaynağı değiştir]

VII.Ramses'in tek anıtı mezarı KV1'dir.

VIII.Ramses[değiştir | kaynağı değiştir]

VIII.Ramses'in bir yıl süren saltanatı hakkında neredeyse hiçbir şey bilinmiyor. Saltanatından kalan tek anıt, VIII.Ramses'in kendisinden ziyade IX.Ramses'in oğlu Mentuherkhepeshef için kullanılan mütevazı mezardır.

IX.Ramses[değiştir | kaynağı değiştir]

IX.Ramses'in saltanatının 16. ve 17.yılları boyunca, ünlü mezar soygunu davaları gerçekleşti. Bir vezir komisyonu tarafından on kraliyet mezarı, Teb vatandaşlarının mezarları dikkatlice incelendi. Bunların çoğunun, tıpkı mumyası çalınan Firavun II.Sobekemsaf'nin mezarı gibi kırıldığı bulundu.[7]

IX.Rameses'in hükümdarlığı sırasında inşaat projelerinin çoğu Heliopolis'teydi.[8]

X.Ramses[değiştir | kaynağı değiştir]

X.Ramses'in hükümdarlığı kötü bir şekilde belgelenmiştir. Kısmen Libyalı akıncıların tehlikesine bağlı olarak, işçilerin genel aylaklığı kaydedilmiştir.[9]

XI.Ramses[değiştir | kaynağı değiştir]

XI.Ramses, 20. Hanedanlığın son firavunuydu. Onun hükümdarlığı sırasında Firavunun yetkileri o kadar zayıfladı ki güneyde Teb'deki Amon Başrahipleri Yukarı Mısır'ın fiili hükümdarları olurken Smendes, XI.Ramses'in ölümünden önce Aşağı Mısır'ı kontrol etti. Smendes sonunda Yirmi Birinci hanedanı Tanis'te kuracaktı.[10]

Çöküş[değiştir | kaynağı değiştir]

Ondokuzuncu Hanedan döneminde olduğu gibi, bu hanedan da, III.Ramses'in varisleri arasındaki çekişmenin etkileri altında mücadele etti. Örneğin, III.Ramses'in üç farklı oğlunun sırasıyla IV.Ramses, VI.Ramses ve VIII.Ramses olarak iktidara geldiği bilinmektedir. Bununla birlikte hanedanlık, Mısır da bir dizi kuraklık, Nil'in normalin altındaki sel seviyeleri, kıtlık, iç huzursuzluk ve resmi yolsuzluklarla giderek daha fazla kuşatılıyordu.

20. Hanedanın Firavunlarının Listesi[değiştir | kaynağı değiştir]

20. Hanedanlığın firavunları yaklaşık 120 yıl hüküm sürdü. Firavunların çoğu Teb'teki Krallar Vadisi'ne gömüldü.

Firavun Resim Taht Adı / Prenomen Saltanat() Mezar Eş(ler) Notlar
Setnakhte Sethnakht closeup Lepsius.png Userkhaure-setepenre 1189 – 1186 KV14 Tiy-merenese Tahtı selefi Twosret'ten gasp etmiş olabilir.
III.Ramses KhonsuTemple-Karnak-RamessesIII-2.jpg Usermaatre-Meryamun 1186 – 1155  KV11 Iset Ta-Hemdjert

Tyti Tiye

IV.Ramses M-Ramses IV.jpg Usermaatre Setepenamun, later Heqamaatre Setepenamun 1155 – 1149  KV2 Duatentopet
V.Ramses / Amenhirkhepeshef I Ramses V mummy head.png Usermaatre Sekheperenre 1149 – 1145  KV9 Henutwati

Tawerettenru

VI.Ramses / Amenhirkhepeshef II RamassesVIFragmentarySarcophagusHead-BritishMuseum-August19-08.jpg Nebmaatre Meryamun 1145 – 1137  KV9 Nubkhesbed
VII.Ramses / Itamun Tomb KV1 Ramesses VII Lepsius.jpg Usermaatre Setepenre Meryamun 1136 – 1129  KV1
VIII.Ramses / Sethhirkhepeshef SFEC-MEDINETHABU-Sethiherkhepeshef II.jpg Usermaatre-Akhenamun 1130 – 1129 
IX.Ramses / Khaemwaset I Ramesses9.jpg Neferkare Setepenre 1129 – 1111  KV6 Baketwernel
X.Ramses / Amenhirkhepeshef III RamsesXCrop.jpg Khepermaatre Setepenre 1111 – 1107  KV18 Tyti
XI.Ramses / Khaemwaset II Temple Khonsu Ramesses XI Lepsius.jpg Menmaatre Setpenptah 1107 – 1077  KV4 Tentamun

20.Hanedanlığın Zaman Çizelgesi[değiştir | kaynağı değiştir]

XI.RamsesX.RamsesIX.RamsesVIII.RamsesVII.RamsesVI.RamsesV.RamsesIV.RamsesIII.RamsesSetnakhte

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Hartwig Altenmüller, "The Tomb of Tausert and Setnakht," in Valley of the Kings, ed. Kent R. Weeks (New York: Friedman/Fairfax Publishers, 2001), s.222-31
  2. ^ "New Kingdom of Egypt". Ancient History Encyclopedia. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2017. 
  3. ^ Lorenz, Megaera. "The Papyrus Harris". fontes.lstc.edu. 12 Eylül 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2017. 
  4. ^ William F. Edgerton, The Strikes in Ramses III's Twenty-Ninth Year, JNES 10, No. 3 (July 1951), s. 137-145
  5. ^ Dodson and Hilton, pg 184
  6. ^ Grandet, Pierre (30 Ekim 2014). "Early–mid 20th dynasty". UCLA Encyclopedia of Egyptology. 1 (1): 5-8. 
  7. ^ Une enquête judiciaire à Thèbes au temps de la XXe dynastie : ...Maspero, G. (Gaston), 1846-1916.
  8. ^ Nicolas Grimal, A History of Ancient Egypt, Blackwell Books, 1992. s.289
  9. ^ E.F. Wente & C.C. Van Siclen, "A Chronology of the New Kingdom" in Studies in Honor of George R. Hughes, (SAOC 39) 1976, s.261
  10. ^ Dodson and Hilton, pg 185-186