Dil aileleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
* Hami-Sami dilleri
  Berberi dilleri (Zenet, Kabiliya, Şloh, Şavya, Tuareg)
  Çad dili (Hausa)
  Kuşi dilleri (Somalice, Afarca, Bece, Odoma, Sidamo)
  Sami dilleri (Arapça, İbranice, Aramice, Habeşçe, Tigrece, Tigrina, Süryanice)
* Altay dilleri
  Korece
  Tunguz dilleri (Even, Evenki, Golde, Oroç, Lamut)
* Hint–Avrupa Dil Ailesi
  Hint-İran dilleri (Sanskritçe, Bengalce, Paştu, Çingenece, Hintçe, Urduca, Nepali, Gucaratça, Racastanca, Biharca, Paharca, Konkanca, Oriya, Sinhala, Assamca, Keşmirce, Sindce, Pencapça
  İran Grubu (Farsça, Kürtçe, Osetçe, Zazaca, Beluci, Mazanderani, Gilaki
* Çin-Tibet dilleri
  Çin dilleri (Mandarin, Wu lehçesi, Fucien (Min) lehçesi, Amoy lehçesi, Kantonca, Hakka lehçesi)
  Tibet-Birman dilleri (Tibetçe, Dzongka, Burmaca, Lolo, Moso, Şan, Karence)
  Tay-Kaday dilleri (Tayca, Karatay, Laoca, Çuang, Çam)
  Ural dilleri (Fince, Laponca, Estonca, Mari dili, Çeremişçe, Komice, Karelce, Macarca, Khansi dili, Mansice, Samoyet, Nenetçe)

Dil ailesi, birbiriyle aynı kökten gelen akraba dil topluluğuna verilen ad. Yani aynı dil ailesine mensup dillerin, aynı kökenden, belki de aynı ilkel dilden türediği kabul edilir. Çoğu dilin yazılı tarihi çok kısa olduğu için, çok az dilin kesin kökeni bilinmektedir. Dil ailelerinin belirlenmesi, uzun bilimsel çalışmalar sonucunda mümkün olmuştur.

Dil aileleri ağaç şeması olarak gösterildikleri için kendilerine dil ağacı da denir. Bu sebeple alt bölümlerinde de dil kolları denir. Bazı diller bulundukları aile içindeki bir alt grubun tek temsilcisi olarak soyutlanmış olabilirler. Örneğin Yunanca, Hint-Avrupa Dil Ailesi içerisinde soyutlanmış bir dildir. Bazı dillerin ise bilinen hiçbir yaşayan akrabası bulunmamaktadır ve bu yüzden bütün dünya dilleri içinde soyutlanmıştırlar. Örneğin Baskça tamamen soyutlanmış bir dildir.

Dünya'da dil aileleri
Dünya'da Dil Aileleri

Başlıca dil grupları[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Tek heceli: Kelimeler tek hecelidir. Yapım ve çekim ekleri yoktur. Kelimeler cümledeki kullanım yerlerine göre anlam kazanırlar. Çince bu grupta yer almaktadır.
  2. Eklemeli (bitişken): Kelimelerin kökleri değişmez. Kullanımda kelimeye getirilen ekler, kelimelerin anlamlarını ve görevlerini belirler. Türkçe, Japonca, Macarca bu grupta yer alırlar.
  3. Çekimli (bükümlü): Kelimeler kullanımda değişiklere uğrar.
  4. Ön-ek, iç-ek, son-ek kavramları vardır. Bazılarında ünsüzler değişmez, ünlüler değiştirilerek yeni kelimeler yapılır. Yani kökler ünsüzlerden ibarettir. Arapça, Farsça, İngilizce, Hintçe bu grupta yer almaktadır.

Algonkin dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Karaayakça, Şayence, Meskvakice, Mikmak, Krice, Arapahoca, Atsinaca, Şavnice

Altay dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu ailedeki dillerde köken birliği az, yapı birliği çoktur. Bu dil ailesinde tüm diller eklemeli dillerdir. Bu dil ailesinde ünlü uyumu ortak özellik taşımaktadır.

  1. Japon dili: Japonca
  2. Kore dili: Korece
  3. Moğol dilleri: Moğolca (Khalka), Buryatça, Kalmukça.
  4. Tunguz dilleri: Even, Evenki, Golde, Oroç, Lamut.
  5. Türk dilleri:
    1. Çuvaş grubu: Çuvaşça.
    2. Kıpçak grubu: Kazakça, Kırgızca, Karakalpakça, Nogayca, Karaçayca, Başkırca, Kumukça, Tatarca, Altayca.
    3. Oğuz grubu: Türkçe, Azerice, Türkmence.
    4. Uygur grubu (Çağatay grubu): Özbekçe, Uygurca, Salarca.
    5. Yakut grubu: Yakutça.

And-Ekvator dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. And dilleri: Quechua, Aymara

Avustronezya dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Endonezya-Polinezya dilleri
    1. Endonezya dilleri: Malayca, Endonezce, Cavaca, Sundaca, Akince, Makassarca, Timorca, Balice, Tagalog, Ilokai, Cebuca, Batakça, Malgaşça(Malagasy)
    2. Melanezya dilleri: Fijice, Nauruca, Kiribatice
    3. Mikronezya dilleri: Mariana Dili, Guamca
    4. Polinezya dilleri: Maori, Havaice, Tahitice, Samoaca, Tongaca, Markizce
  2. Formoza dilleri

Çin-Tibet dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Asya'daki en büyük dil ailesidir.

  1. Sinik (Çin) dilleri: Mandarin, Wu lehçesi, Fucien (Min) lehçesi, Amoy lehçesi, Kantonca, Hakka lehçesi
  2. Tibet-Birman dilleri:
    1. Tibet Grubu: Tibetçe, Dzongka.
    2. Birman Grubu: Birmanca, Lolo, Moso, Şan, Karence.
  3. Tay-Kaday dilleri: Tayca, Karatay, Laoca, Çuang,
  4. Miao-Yao Grubu: Miao dili, Yao dili.

Dene-Yenisey dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Na-Dene dilleri:
    1. Tlingitçe
    2. Eyak-Atabask dilleri:
      1. Eyakça
      2. Atabask dilleri:Ahtnaca, Denağinaca, Değinakça, Holikaçukça, Koyukonca, Kuskokvimce, Aşağı Tananaca, Tanakrosça, Yukarı Tananaca, Kuzey Tuçoncası, Güney Tuçoncası, Guçince, Hanca, Tagişçe, Tahltanca, Kaskaca, Danezaca, Sekanice, Denetaca, Satuca, Tlınçonca, Denesulinece, Tsetsautça, Tsutinaca, Nadoten-Vetsuvetence, Dakelce, Çilkotince, Nikolaca, Hupaca, Ova Apaçicesi, Hikarilaca, Lipanca, Meskalero-Çirikavaca, Batı Apaçicesi, Navahoca
  2. Yenisey dilleri: Ketçe, Yuğca, Kotça, Asanca, Arince, Pumpokolca

Dravid dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Brahui, Gondi, Kannada, Malayalam, Tamilce, Telugu

Eskimo-Aleut dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Aleut dilleri: Aleutça
  2. Eskimo dilleri:
    1. Yupik dilleri: Sibirya Yupikçesi, Yupikçe, Çupikçe, Nunivak Çupikçesi, Supikçe
    2. İnuit dilleri: İnyupikçe, Batı Kanada İnuitçesi, Doğu Kanada İnuitçesi,Grönland İnuitçesi (Grönlandca)

Ge dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaingan

Güney Asya dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Andaman dilleri: Andaman dilleri
  2. Mon-Khmer dilleri: Kamboçça, Mon Dili, Khasi, Vietnamca, Mien Dili
  3. Munda dilleri: Mundari, Santali, Go, Korku

Hami-Sami dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Berber dilleri: Zenet, Kabiliya, Şloh, Şavya, Tuareg (Tamaşek)
  2. Çad dili: Hausa
  3. Kuşitik diller: Somalice, Afarca, Bece, Odoma, Sidamo
  4. Mısır dilleri: Eski Mısır dili, Kıptî dili.
  5. Sami dilleri: Arapça, İbranice, Aramice, Habeşçe (Amhara), Tigrece, Tigrina – ölü diller olan Akadca, Babilce, Asurca, Süryanice.

Hint-Avrupa dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Anadolu dilleri: Hitit dili, Lidya dili, Likya dili, Luvi dili (Bu diller artık kullanılmayan ölü dillerdir.)
  2. Baltık dilleri: Prusça (ölü bir dildir), Litvanyaca, Letonca.
  3. Cermen dilleri:
    1. Batı Cermen Grubu: İngilizce, Almanca, Yidiş, Felemen
    2. kçe, Afrikaans, Flamanca, Frizce, Lüksemburgca.
    3. Kuzey Cermen Grubu: İsveççe, Norveççe, Danca, İzlandaca, Faroece
  4. Geg dili: Arnavutça
  5. Grabar dili: Ermenice
  6. Helen dili: Yunanca
  7. Hint–İran dilleri: Hint Grubu: Sanskritçe, Bengalce, Paştu, Çingenece, (Hintçe, Urduca), Nepalce, Gucaratça, Racastanca, Biharca, Paharca, Konkanca, Oriya,Sinhala, Assamca, Keşmirce, Sindce, Pencapça. İran Grubu: Farsça, Kürtçe, Osetçe, Zazaca, Beluçice, Mazanderani, Gilaki.
  8. Kelt dilleri: Bretonca, Galce, İrlandaca, İskoç dili, Kernevekçe (Birleşik Krallık 'nin Cornwall bölgesinde).
  9. Romans dilleri: Fransızca, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce, Galiçya dili, Rumence, Katalanca, Provensal, Ladino, Retoromanşça. (Bu kolun çıkış dili, Latincedir.)
  10. Slav dilleri: Rusça, Ukraynaca, Beyaz Rusça,Sırpça, Hırvatça, Boşnakça, Lehçe, Bulgarca, Makedonca, Slovence, Slovakça, Çekçe.

Hivaro (Jivaro) dili[değiştir | kaynağı değiştir]

Hivaro

İrokua dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Mohawk, Çerokice (Cherokee), Kayuga, Seneka, Onandayga

İzole diller[değiştir | kaynağı değiştir]

Kafkas dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Kafkas dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Dağıstan dilleri: Avarca, Dargice, Lakça, Tabasaranca, Lezgice, Agulca, Rutulca, Tsahurca.
  2. Kuzeybatı Kafkas dilleri: Abhazca, Abazaca, Ubıhça, Çerkesçe (Bu diller de kendi içlerinde çeşitli lehçelere ayrılırlar)
  3. Nah dilleri: Çeçence, İnguşça, Batsça

Güney Kafkas dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Gürcüce, Lazca, Megrelce, Svanca

Karib dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Aravakça, Garifuna, Karib, Taino

Khoisan dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Hottentot dilleri, San (Buşman lehçeleri)

Maskoke dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Apalaçian, Çikasovca, Çoktavca, Krikçe

Maya dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Çolca, Çontalca, Hüsnanimce, Kakçikel, Kekçice, Tzeltalca, Tzotzilce, Yukatekçe

Mişe-Zoke dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Mişe, Zoke

Nijer-Kongo dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Bantu dilleri: Kikongo, Lingala, Kikenya, Svahili, Kirundi, Ruandaca, Fon, Umbundu, Nyanja, Ndebele, Bemba, Şona, Tswana, Zulu, Xhosa, Sotho, Swazi
  2. Delta dilleri: İfifik
  3. Nijer dilleri: Volofça, Fulani, Serer, Mandinge, Bambara, Senufo, Eve, Tvi, Yoruba, Ibo, Kpelle, Mande, Dogon, Mossi, Ga, Aşanti

Nil-Sahra dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Nil dilleri: Nubyaca, Masai, Karamajong, Şilluk, Nuer, Dinka
  2. Sahra dilleri: Songayca, Sara

Oto-Mange dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Çinantek dilleri
  2. Mazahua, Mazatek, Mikstekçe, Otomi, Pame, Tlapanek, Zapotek

Paleo-Asya dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Çukçice, İtelmence, Koryakça, Nivihçe

Pano-Takana dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Pano dilleri, Takana dilleri

Saliş dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İç Saliş dilleri, Kıyı Saliş dilleri

Siyu dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Apsalokece (Crow), Dakotaca, Lakotaca, Nakotaca, Omahaca

Tay-Kaday dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Kaday dilleri
  2. Tay dilleri

Tupi-Guarani dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Guarani, Tupi

Ural dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Fin–Ugor dilleri:
    1. Fin dilleri: Fince, Laponca, Estonca, Marice (Çeremişçe), Komice, Karelce.
    2. Ugor dilleri: Macarca, Hantıca, Mansice
  2. Samoyet dilleri: Samoyet, Nenetçe

Uto-Aztek dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Havasu, Hopice, Huiçol, Komançice, Nahuatl, Pima, Papago, Şoşone, Tarahumara, Tepehuan, Ute, Yaki

Yuma-Koçimi dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Koçimi, Yuma dilleri

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Literatür[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Türkçe Dil Bilgisi, Tufan Demir s. 22-23

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]