Herakleios Hanedanı
| Herakleios (Heraklius) Hanedanı Grekçe: Βασιλεία Ῥωμαίων | |
|---|---|
| Bizans İmparatorluğu hanedanı | |
 Herakleios döneminde, Sasaniler ile savaşların bitiminde Bizans İmparatorluğu. | |
| Ülke | Bizans İmparatorluğu |
| Köken yeri | Günümüz Gürcistan’ındaki Lazika bölgesi |
| Kuruluş | 610 |
| Kurucu | Herakleios |
| Ünlü üyeleri | II. Konstans IV. Konstantinos |
| Yıkılış | 711 |
| Son hükümdar | II. Justinianos |
| Ünvan(lar) | Basileus tōn Rhōmaiōn (Romalıların İmparatoru) |
Herakleios (Heraklius) Hanedanı, 610-717 arasında Bizans İmparatorluğu'nu yöneten hanedan. Hanedanın kurucusu Herakleios 610-641 arasında başta kaldı. Herakleios Hanedanı ile Bizans İmparatorluğu Doğulaşmaya başladı ve Batı'dan kopuşta önemli bir evre başladı. O zamana kadar Latince konuşan, Roma gelenekleri üzerinde kurulan kurumlarını koruyan imparatorluk, bir Doğu-Grek İmparatorluğu'na dönüşmüştür.[1] Bu sebeple kimi müellife göre, Doğu Roma'nın gerçek başlangıcı bu hanedan ile olmuştur. Latince yerine Grekçe'nin resmi dil olması ve Ortodoksluğun yükselmesi Batı'dan kopuşta başat nedenlerdi.[2][3]
Devlet 610-717 arasında İslamın ortaya çıkışı ve peşi sıra gelen seri İslam fetihlerine karşı mücadele etti. 628'de İslam peygamberi Muhammed, Herakleios'u İslama davet eden bir mektup ve elçi yolladı. Yermük Muharebesi (636) Bizans-Arap mücadelelerinde ilk kırılma noktasıydı. 653'e kadar İslamlık Şam, Kudüs, Mezopotamya, Kuzey Afrika ve Kilikya'nın geniş bir bölgesine yayılmıştı. 673-78 arasında İslam devleti kara ve denizden olmak üzere 5 kez İstanbul'u kuşattı ancak başarılı olamadı. 7. Yüzyılda Grejuvanın ortaya çıkmasıyla Bizans, bu savaşlarda avantajlı konuma geldi. Thema sistemi de devletin yaşadığı tehlikeler nedeniyle 7. Yüzyılda gerçek hüviyetine kavuştu.[2][3]
Perslerle olan mücadele Herakleios devrinde yoğundu. İmparator 627'da Ninova, 628'de Ktesifon'da Persleri mağlup etti. Herakleios, perslere karşı kazandığı zaferin bir hatırası olarak Bizans tarihinde ilk defa daha önce yalnızca Pers hükümdarlarına verilen Basileus ünvanını aldı.[1] Hırvat ve Sırplar gibi Slav halkları da bu dönemde Balkanlar'da yükselmeye başlıyordu. 7. Yüzyılda Bizans için İslamlık sonrasında en büyük tehlikelerden biri de Bulgarların güçleniyor olmasıydı. Özellikle Bulgarlar Makedon Hanedanı döneminde Bulgar kasabı II. Basileios'a kadar tehlike olmaya devam edecekti.[2][3]
Mirası
[değiştir | kaynağı değiştir]Herakleios Hanedanına mensup imparatorlar döneminde Bizans İmparatorluğu, köklü mali ve idari reformlar geçirmiştir. Devlet, Thema ile sağlam ve homojen bir askeri idare sistemine kavuşmuş ve toprağa bağlı stratiotes gücüne dayanan yeni bir ordu kurulmuştur.[4] Vergi ödeyen köylü sınıfı oluşturulmuş ve bu sayede boş kalan toprakların ekilebilmesi amaçlanmıştır.[4] İlerleyen yıllarda Bizans İmparatorluğu, bu dönemde yapılan reformların çevresinde şekillenmiştir.[4] Tüm bu reformların sonucunda Bizans, Araplara ve Bulgarlara karşı kendini savunabilmiş; Anadolu ve Balkanlar'da taarruza geçebilmiştir.[4] Bu dönemde Bizans İmparatorluğu, İranlılara ve Avarlara karşı kazandığı zaferlerden sonra, Araplara karşı olan savaşların sonucunda büyük ve zengin eyaletlerinin çoğunu kaybetmiştir. Yine de çekirdek arazisini kurtarmayı başarmış ve Müslümanların, Avrupa içlerine ilerlemelerine engel olmuştur.[4]
Tüm bunlara rağmen Bizans kültürü, Herakleios Hanedanı döneminde oldukça gerilemiştir. Bu devirde, teoloji revaçta olmuştur. Kilise giderek daha fazla güç kazanmıştır. Nitekim Herakleios "kutsal ülkenin kurtarıcısı", IV. Konstantinos "doğru inancın meşalesi", II. Justinianos ise "İsa'nın kulu" olarak anılmışlardır.[4]
| Herakleios Hanedanı | ||
|---|---|---|
| Kronoloji | ||
|
610-641
613-641
641
641
641
641
641
641-668
654-668
659-668
659-668
668-685
668-681
668-681
685-695
705-711 706-711
|
||
| Veraset | ||
|
||
Hükümdarlar listesi
[değiştir | kaynağı değiştir]- Herakleios 610-641
- Ortak imparator olarak III. Konstantinos ile, 613-641
- III. Konstantinos 641
- Ortak imparator olarak Heraklonas ile
- Heraklonas 641
- II. Konstans 641-668
- Ortak imparator olarak IV. Konstantinos ile (654–668), ortak imparator olarak Herakleios ve Tiberios ile (659-668)
- IV. Konstantinos 668-685
- Ortak imparator olarak Herakleios ve Tiberios ile (668-681), ortak imparator olarak II. Justinianos ile (681-685)
- II. Justinianos 685-695, 705-711
- Ortak imparator olarak Tiberios ile, 706-711
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Baştav, Şerif (2021). Bizans Tarihi. Bilge Kültür Sanat. ss. 84-85. ISBN 9786257201421.
- ^ a b c Paul Lemerle. "Bizans Tarihi", çev. Galip Üstün, İstanbul, İletişim Yayınları, 2004: 71-81.
- ^ a b c Charles Diehl. "Bizans İmparatorluğunun Tarihi", çev. A. Gökçe Bozkurt, İstanbul, İlgi Yayınevi, 2017: 51-63.
- ^ a b c d e f Baştav, Şerif (2021). Bizans Tarihi. Bilge Kültür Sanat. ss. 92-95. ISBN 9786257201421.
