Attila

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Attila
Avrupa Hun İmparatoru
Atli.jpg
Hun imparatoru, kendisini bizzat gören Bizans tarihçisi Priskos'un tasvirine de uygun olarak, kısa boylu, hafif çekik gözlü ve yanık tenli olarak resmedilmiştir.
Hüküm süresi 434–453
Önce gelen Bleda ve Ruga
Sonra gelen İlek
Çocukları İlek, Dengizik ve İrnek
Babası Muncuk Han
Doğum 395
Ölüm 453 (57-58 yaşlarında)

Attila (395-453), Avrupa Hun İmparatorluğu hükümdarı.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Babası Muncuk Han (Boncuk Han)'dır. Amcası Rua, onu babası öldükten sonra bozkırda tek başına yaşamaya çalışırken bulmuş ve yanına almıştır. Vizigotlara karşı Roma İmparatorluğu'yla ittifak yapan Attila[1], bir süreliğine Roma'ya Flavius Aetius'un davetlisi olarak gitmiştir. Rua'nın ölümü üzerine, kardeşi Bleda ile birlikte Hun İmparatorluğu'nun ortak hükümdarı olmuştur. Bleda 445 yılında ölünce, Attila[1] tek başına Hun hükümdarı olmuştur. Daha sonra aşık olduğu esir kızla (Nakara) evlenen Attila'nın bir oğlu olmuş, eşi Nakara doğum sırasında hayatını kaybetmiştir.

Hükümdarlığı boyunca ordusu ile Batı ve Doğu Roma İmparatorluklarına sık sık sefer düzenleyen Attila[1], Orta Çağ batı kaynaklarında acımasızlığı ile anılır. Bu nedenle de Avrupa'da "Tanrının Kırbacı" (Latince: Flagellum Dei, İngilizce: Scourge of God, İtalyanca: Flagello di Dio, Fransızca: Fléau de Dieu) olarak tanınır.

Buna karşılık Cermen (Alman) efsanelerinde Attila, çok büyük ve iyiliksever bir hükümdardır. Attila'nın sarayında birçok Germen hükümdarı yaşar. Nibelungen Destanı, Hun-Germen mücadelelerinden meydana gelir. Bu hikâyelerde Attila, Etzel adında büyük otoriteye sahip, barışsever ve yalnız asilere karşı kılıç kuşanan asil ruhlu bir hükümdardır. Avrupa Hun İmparatorluğu'nun başkenti olan Etzelburg adının buradan geldiği bilinmektedir. Aetus ile yaptığı Katalon Savaşında Roma ordusu dağılmış, Batı Got kralı Theodeirch ölmüştür. Attila ordusunu dinlendirerek kaçan Aetus'u takip etmedi.

1380 yılında yazılan Chronicum Pictum elyazmasına göre Attila.

Batı Roma İmparatorluğu'na sefer yaparken Papa Büyük Leo'nun araya girmesiyle Attila Roma seferini durdurdu ve Romalıları haraca bağladı. Bir rivâyete göre, Attila, son eşi İldiko tarafından öldürülmüştür.[2]

Mezarının nerede olduğu bilinmemektedir. Cenazesine katılanlar, mezarın yerinin bilinmemesi için öldürülmüştür. Ama tarihçiler arasında Tuna Nehri'nin yatağının bir süreliğine değiştirildiğine ve hazineleriyle birlikte Attila'nın nehrin altına gömüldüğüne, daha sonra da nehir yatağının eski haline getirildiğine dair yaygın bir inanış vardır. Nehrin aşırı uzunluğundan ve birçok ülkeden geçtiği için bürokratik sorunlar çıkacağından kazı çalışması yapılamamaktadır.

Günümüzde, Attila[1] bazıları için kahraman (özellikle Türk ve Macar kültüründe) olarak alınır.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

İsmin kökeni hakkında iki sav bulunmaktadır. Bunlardan ilki ismin Gotça dilinde baba manasına gelen atta ile küçültme eki olan ila ekinin birleştirilmesi ile oluştuğu, ve "küçük baba" manasına geldiğidir.[3] Atilla benzeri veya bu ekler ile oluşturulmuş isimler Cermen halkları arasında tarih boyunca da çok yaygın olmuştur. Örneğin Dorchester Psikoposu Ætla'nın ismi bu kökten türemiştir.[3] Bu Gotik etimolojik sav Jacob Grimm ve Wilhelm Grimm tarafından 19. yüzyılda oluşturulmuştur.[4]

Gotik etimoloji savını desteklemiş Otto Maenchen-Helfen, Atilla gibi Hunca isimlerin Hun prens ve yöneticilerinin gerçek isimleri olmak yerine, cermenleştirilmiş ve Gotça diline uyarlanmış versiyonları olduğunu belirtmiştir.[3]

Hyun Jin Kim ise ismin Türki diller kökenli olmasının daha olası olduğunu belirtmiştir.[5] Omeljan Pritsak ̕Άττίλα (Atilla) isminin Türki kökenli es (eski, büyük) ve t il (deniz, okyanus) kelimeleri ile /a/ son ekinin birleştirilmesinden oluşmuş olabileceğini yazmıştır[6] ve es kökünün zamanla as olduğunu savunmuştur.[6] Bu haliyle attíl- (< *etsíl < *es tíl) olan kelime "okyanusların yöneticisi" manasına gelmiş olabileceği bu savın destekçileri tarafından düşünülmüştür.[6] Peter Golden, Atilla ismiyle, eski Yunan oyun yazarı Menandros'un bir eserinde geçen Atillan (Volga Nehri, Türki ismi İdil/Itil/Atıl) ile bağlantılı olabileceğini yazmıştır.[7] J.J. Mikkola ise Türki āt (ad, ün) ile Atilla'nın bağlantılı olabileceğini düşünmüştür.[4] Gerd Althoff Türki atlı ve at köküyle dil kökünün bu ismi oluşturduğunu varsaymıştır.[4]

Görünüşü, karakteri[değiştir | kaynağı değiştir]

Attila ve kardeşi Bleda.
Attila damgalı bronz madalyon

Attila'nın görünümü ile ilgili bilgiler genelde ikinci el kaynaklardır. Ancak kendisini bizzat gören Bizanslı tarihçi Priskos Attila'yı şöyle açıklıyor:

"Kısa boylu, geniş göğsü olan, gözleri küçük, burnu yassı ve ince grimsi sakalları olan, bronz tenli."

Attila zamanındaki Hun toprakları.

Günümüz kültürüne etkisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Biyografik filmler[değiştir | kaynağı değiştir]

Bilgisayar oyunları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Civilization 5 Gods and King's eklenti paketi
  • Rome Total War: Barbarian Invasion
  • Age of Empires 2 The Conquerors: Attila the Hun Campaign (2000)
  • Total War: Attila (2015)

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d Haas, Christopher. "Embassy to Attila: Priscus of Panium". Villanova University. 21 Şubat 2014 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2014. 
  2. ^ The night Attila died: solving the murder of Attila the Hun, Michael A. Babcock, Berkley Publishing Group, 2005, ISBN0425202720.
  3. ^ a b c Maenchen-Helfen, Otto J. (1973). The World of the Huns: Studies in Their History and Culture. University of California Press. ss. 386, 389. ISBN 0520015967. 
  4. ^ a b c Snædal, Magnús (2015). "Attila". Studia Etymologica Cracoviensia. 20 (3), s. 211–219. 
  5. ^ Hyun Jin Kim (2013). The Huns, Rome and the Birth of Europe. Cambridge University Press. s. 30. ISBN 9781107009066. 
  6. ^ a b c Pritsak, Omeljan (December 1982). "The Hunnic Language of the Attila Clan" (PDF). Harvard Ukrainian Studies. Ukrainian Research Institute, Harvard University. VI (4), s. 444 in 428–476. ISSN 0363-5570. Erişim tarihi: May 18, 2014. 
  7. ^ Golden, Peter Benjamin (1992). An introduction to the History of the Turkic peoples: ethnogenesis and state formation in medieval and early modern Eurasia and the Middle East. Wiesbaden: Otto Harrassowitz. s. 90. ISBN 9783447032742.