Kâbe
| الكعبة المشرفة | |
|---|---|
Kâbe |
|
| Temel bilgiler | |
| Yer | Mekke, Suudi Arabistan |
| İnanç | İslam |
| Mimari | |
| Mimari tür | Kâbe |
| Mimari biçim | İslam |
| İnşaat başlangıç yılı | M.Ö. 800 |
| Özellikler | |
| Uzunluk | 13,10 metre |
Kâbe, (Arapça: الكعبة المشرفة) Mekke'de bulunan yaklaşık olarak küp şeklinde bir ibadethanedir. İslam dininin ilk ve en kutsal mekânı kabul edilir.[1]. Bu yapının etrafında Mescid-i Haram bulunur. Kuran'da Kabe'nin İbrahim ve oğlu İsmail tarafından inşa edilmiş olduğu belirtilir.[1]
Dünyadaki bütün Müslümanlar, nerede olurlarsa olsunlar, namazlarını Kâbe'ye dönerek kılarlar. Kabenin olduğu yöne kıble denir. İslam'ın beş temel şartından biri olan Hac sırasında Kâbe; farz olan ziyaret tavafı ve vacib olan veda tavafı ile en az iki kere tavaf edilir. Bunların dışındaki tavaflar ise sünnettir. Tavaf, (yukarıdan bakıldığında) saat yönünün tersine bir yönde Hacerü'l-Esved köşesinden başlayarak Kâbe'nin etrafında yedi tam tur yürümektir. Tavaf sırasında dönülen her bir tur'a ise şavt denir. Tavaf ayrıca Umre'nin de şartları arasındadır. Hac sırasında yaklaşık 6 milyon hacı toplanarak aynı gün tavaf yaparlar. [2][3]
Konu başlıkları |
[değiştir] Yapısı ve Ölçüleri
- Kâbe'nin koordinatları: .
- Kâbe'nin geniş duvar yapısı yaklaşık bir küp biçimindedir.
- Kuzeydoğu duvarı: 12,63; kuzeybatı duvarı 11,03; güneybatı duvarı 13,10 metre; güneydoğu duvarı 11,22 metre ve yüksekliği 13 metredir. 145 m² alan üzerine kurulmuştur.
- Duvarlarında kullanılan taşlar Mekke tepelerindeki granit taşlardandır.
[değiştir] Kâbe'nin Yapıları
2 - Kâbe'nin kapısı
3 - Mizab (Altın Oluk)
4 - Kâbe'nin temeli
5 - Hatim
6 - Multazam (Hacerü'l-Esved ile kapısı arasındaki duvar)
7 - Makam-ı İbrahim
8 - Hacerü'l-Esved/Şarki köşesi
9 - Yemânî(köşesi)
10 - Şâmî(köşesi)
11 - Irakî (köşesi)
12 - Kisve (Kâbe'nin örtüsü)
13 - Tavaf'ın başlangıç çizgisi olarak kullanılan mermer bant
14 - Makam-ı Cebrail
- Kâbe'nin köşeleri yaklaşık olarak dört ana yönü gösterir. Köşelerden her birinin ayrı ismi vardır:
Doğu köşesine [8] "Hacerü'l-Esved" veya "Şarki", kuzey köşesine [11] "Irakî" , batı köşesine [10] "Şâmî" ve güney köşesine [9] "Yemânî" denir.
- Kâbe Kapısı [2]: Kâbe'nin doğu duvarında zeminden 2,13 metre yükseklikte bulunmaktadır.
- Hacerü'l-Esved[1]: Doğu köşesinde bulunan cennetten inen kara parlak taştır . 684'te Kâbe'de çıkan bir yangında bu taş sıcaktan çatlayıp 15 parçaya bölünmüştür. Günümüzde taşın parçaları gümüş bir çerçeveyle tutulmaktadır ve görünen kısmı yaklaşık 16,5x20 cm'dir[4].
- Kâbe'nin içerisi: Kâbe'nin içerisine ancak yılda iki defa (Ramazan ayı başlamadan ve Kurban Bayramı ile Hac ziyaretleri başlamadan yaklaşık 15 gün önce) "Kâbe'yi temizleme töreni" adı verilen törenle Kâbe'nin anahtarını geleneksel olarak ellerinde tutan "Ben-i Şaybat" kabilesi mensupları ve seçilmiş misafirler girebilmektedir. Kâbe kapısı zeminden yüksekte olduğu için ozel bir tekerlekli merdiven kullanılarak girilir. Kâbe'nin tavanı ahşaptır. Tabanı mermer ve kireçtaşı kareler ile kaplıdır. Tavana kadar iç duvarlarının alt yarısı mermerle kaplı olup bu mermer duvar üstüne üzerine Kur'an'dan ayetler kazılmış olan mermer tabletler konulmuştur. İç duvarların üst tarafı üzerinde altın işleme ile Kur'an ayetleri bulunan bir yeşil bez ile kaplıdır.[5]
- Multazam [6]: Kâbe'nin doğu duvarında Kâbe kapısı ile Hacerü'l-Esved arasındaki duvar kısmı.
- Cebrail makamı [14]: Kâbe'nin kapısının bulunmadığı doğu duvarının önunde hemen "Irakî" köşesinin yanında bulunan bir mevkii.
- Mizab veya Altın oluk [3]: Kuzey duvarı üzerinde bulunan altından yapılmış oluk. Mekke'de ender yağan yağmur sularını Kâbe'nin çatısından indirmek için 1627'de Osmanlılar tarfından yapılmıştır.[6]
- Şadarvan [4]: Kâbe'nin duvarlarının diplerini ender yağmur ve sel sularından korumak amacıyla yapılan mermerden koruma.
- Sitâre veya kisve [12]: Kâbe'nin üzerine örtülen altın işlemeli hat yazıları bulunan siyah bir örtü. Üzerindeki örtü ipekli bir kumaştan dokunmuş olup, üzerine Kelime-i Şehadet işlenmiş, çatıya yakın kısmında çevresine altın işlemeli bir şerit geçirilmiş; kemer biçiminde olan bu şeritte de Kur'an ayetleri işlenmiştir. Bu örtü her sene hac mevsiminde yenilenmektedir.
- Hatîm [5] : Kâbe'nin batı duvarının önünde bulunan ve 90 cm yüksekliğinde ve 1,5 m eninde beyaz mermerden yapılmış İsmail duvarı adı verilen kavisli yarım daire şeklinde alçak duvarla sınırlanmış bir bölge.[7]
- Makam-ı İbrahim [7]: İbrahim ve oğlu İsmail tarafından Kâbe inşaa edilmekte iken İbrahim'in ayak izini bıraktığı bir mevki.
- Tavaf'ın başlangıç çizgisi [13] olarak kullanılan mermer bant.
[değiştir] Tarihçe
M. Ö. 800'de inşaa edildiği tahmin edilmektedir, Kabe, putperestlerin ve paganların putlarının bulunduğu bir yapıydı. Birçok put ile birlikte İbrahim, İsmail,İsa ve Meryem'in figürlerinin de yer aldığı kaydedilmiştir.
İslam dininin peygamberi Muhammed Kabe'de köklü değişikliklere gitmiş ve put sayılmayan Hacerül-Esved'in dışındaki bütün putları kaldırmıştır.
Kur'an'da İbrahim ve İsmail peygamberler tarafından Kabe'nin temellerinin yükseltildiği yazar. Bu ayetin meali tartışmalı olmakla birlikte genel olarak İslam'da Kabe'nin ilk olarak Adem tarafından yapıldığına ancak ondan geriye sadece temellerinin ayakta kaldığına inanılır:
- "Hani İbrahim, İsmail ile birlikte evin (Kâbe’nin) temellerini yükseltiyor, “Ey Rabbimiz! Bizden kabul buyur! Şüphesiz sen hakkıyla işitensin, hakkıyla bilensin” diyorlardı."[8]
Kâbe, tarih boyunca birçok değişikliklere maruz kalmıştır. Çeşitli dönemlerde kısmen ya da bütünüyle yeniden inşa edilmiş ve günümüzdeki haline ulaşmıştır. Günümüzde Kabe'yi barındıran Mescid-i Haram, toplam 361.000 metrekarelik bir alanı kapsamaktadır.
Kâbe'nin etrafını çeviren ve Kâbe yüksekliğini aşmayan kubbeli yapı (revaklar), Osmanlı padişahı II. Selim zamanında yapılmış, planlarını Mimar Sinan hazırlamıştır.
Kabe’yi ilk inşa ettirenin İbrahim olduğu iddia edilmektedir. Yapı olarak 145 metrekarelik bir alana sahiptir. Yüksekliği 16 metredir. 630 yılında yüksekliğinin bundan daha az olduğu, Mekke'nin fetih günü Muhammed peygamberin damadı Ali’yi omuzlarına çıkarıp onun da Kâbe’nin üzerindeki putları aşağı indirip kırdığına dair rivayet edilen hadisten anlaşılabilir.
İslamiyetten önce de Araplar tarafından kutsal sayılan Kabe’de 360 tane put bulunmaktaydı. Bunların en büyüğü en güçlüsü al-ilahi idi ve Güneş'le evliydi, üç tane de kizları vardi. Al-uzza, al-menat ve al-lat. Mekke’nin fethinden sonra (630) putlar atılmıştır. Yezid ve İbn-i Zübeyr savaşında Kâbe mancınık atışından isabet alarak yıkılmış ve yanmıştı. İbn-i Zübeyr Kâbe’yi yıkıp yeniden inşa etti. Mervan döneminde ise Kâbe eski haline döndürüldü.
Kanuni tarafından onarılan Kabe, 5. onarımını I. Ahmed döneminde görmüş, IV. Murad döneminde yine sel baskını sonucu yıkılmış ve hemen onarılmıştır. Kabe’nin içinde 9 adet oyma, 1 adet altın kabartma ayet, işlemeli tahta bir sandık, oymalı ve içinde tütsü yakılan tarihi bir ocak, metal zemzem testileri ve kandiller bulunuyor.
[değiştir] Kıble
Kabe, Müslümanların namaz ibadetleri sırasındaki yöneldikleri kıbledir. Hanefi mezhebine göre Kâbe ve onun üzerinden semaya doğru olan boşluk kıbledir, Şafii mezhebine göre sadece Kâbe'nin bina kısmı kıbledir.
[değiştir] Mescid-i Haram
Kâbe’nin de içinde bulunduğu alanı çevreleyen büyük mescide “Mescid-i Haram” (Arapça: المسجد الحرام) denilmektedir. "Hürmetli Mescid" anlamına gelen bu ifade Kur'an'da 16. ayette yer almaktadır.
Mescid-i Haram’ın doğu köşesine işaret taşı olarak farklı renk ve özelliğe sahip olan ve Arapça'da siyah taş demek olan ”Hacer-ül Esved” yerleştirilmiş ve gümüş bir çerçeveyle çevrilmiştir. Bu taşın Adem’den günümüze kadar gelen bir hatıra olduğu kabul edilir.[kaynak belirtilmeli]
[değiştir] Resim galerisi
-
Kâbe'nin doğu yüzü -
Kâbe - Abdulaziz kapısından -
Kâbe - Bulutlu bir günde -
Mescid el Haram'da dua eden bir müslüman
[değiştir] Notlar
- ^ a b "Ka'bah." Encyclopædia Britannica. Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2011.
- ^ Şablon hatası:başlık gerekiyor.
- ^ Şablon:Cite web kullanımında hata: Parametreler url ve başlık tanımlanmalı..
- ^ 930'da Mekke'yi basıp Kaabe'yi ellerine geçiren "Ebu Tahir Cannabi" idaresindeki Karamatiler bu taşı Mekke'den alıp Doğu Arabistan'da üsleri olan El-Ahsa vahasına götürmüşler ve Abbasiler de 952'de bu taşı geri almak için büyük fidye ve tazminat vermek zorunda kalmışlardır
- ^ Bu törende misafirler, başta Mekke valisi, törensel olarak ellerinde süpürge ile Kâbe'nin içerisini süpürürler; mermer duvarlar zemzem ve gülsuyu ile temizlenir ve Kâbe bakıcıları mermerleri özel kokulu yağla yağlarlar.
- ^ Oluk bulunmadığı 1626 yılında şiddetle yağan ve seller yaratan yağmurlar Kâbe'in üç duvarının çökmesine sebep olmuş ve gelecekte böyle bir olayı önlemek için ertesi sene bu altın oluk yaptırılmıştır.
- ^ Tavaf sırasında bu bölgeye girilmemektedir. Bazı kaynaklara göre bu kısım orijinal Kâbe'ye dahil olup İsmail'in, annesi Hacer'in ve Ebu Simbel'in bu bölgede mezarları olduğu sanılmaktadır.
- ^ Bakara Suresi, 127. ayet. T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı Meali
[değiştir] Dış bağlantılar
 |
Wikimedia Commons'ta Kâbe ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur. |
Koordinatlar: 21°25′21″N 39°49′34″E / 21.4225°N 39.82611°E
