İnsan biçimcilik

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Antropomorfizm sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Milo Winter tarafından çizilen bir antropomorfizm örneği.

Antropomorfizm ya da İnsan biçimcilik, insan niteliklerinin başka bir varlığa atfedilmesidir. Hayvanlar, cansız varlıklar, doğa güçleri, çok ve tek Tanrılı dinlerdeki tanrılar, melekler, şeytanlar, cinler ve daha başka kavramlar da "Antropomorfizm" konusu olabilir. "Antropomorfizm", Yunancada insan anlamına gelen ανθρωπος (anthrōpos) ile şekil veya biçim anlamına gelen μορφη (morphē) kelimelerinden oluşur.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski Yunan dinlerinde antropomorfizm, Homeros ve Hesiodos'un tanrıları insan gibi anlatmasıyla başladı. Buna karşılık, pek çok Eski Yunan düşünürü, yurttaşlarının dini görüşlerine karşı çıktı, antropomorfizmi eleştirdi, soyut tek tanrılı inancı savundu. Meselâ, Aristo'nun Fizik kitabındaki ilk unsur, hiçbir insanî özellik taşımaz.

Dinlerde[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Antropoteizm

Musevilik, İslâm, Bahâîlik dinleri Tanrı'nın antropomorfik düşünülmesine karşı çıkan dinlerdendir. [kaynak belirtilmeli]

İslamda[değiştir | kaynağı değiştir]

Batı'da ilk defa On Sekizinci Yüzyıl ortalarında kullanılmaya başlanılan "Antropomorfizm" [1][2] kelamcılar tarafından İslâm'daki Müşebbihe i'tikadî mezhebinin eşdeğeri olarak algılanmış ve bu durum putperestliğe denk olarak gösterilmiştir.

İslam toplumunda Allah inancının belirli değişimler geçirdiği, Örneğin Kur'an ve hadislerde Gökyüzünde Arş'(Koltuk)ta oturan ve Allah'ın eli, yüzü, karnı, bacağı gibi belirli insani sıfat ve tanımlamalar taşıyan bir Allah inancının daha sonra kelamcılar tarafından sorgulandığı, bu kapsamda farklı görüş ve mezheplerin ortaya çıktığı görülür. Kur'an’da Allah'ın 99 ismi arasında verilen intikam alan, sabırlı olan gibi bazı isimler ile (yemin etme, beddua etme, hikâyeler anlatma, kendisine dostlar ve düşmanlar edinme gibi) bazı fiiller Kişisel tanrı olarak tanımlanan ve Tanrı’ya insanî sıfatlar atfeden diğer örneklerdir.

  • Şii-sufi ekol: Sembolik ifadelerle Allah'ın anlatılmasını onaylar,
  • Mücessime, müşebbihe, selefi, vahhabi: Kur'an ve hadislerde geçen "antropomorfik" anlatımları gerçek olarak değerlendirmiş, ve Tanrı'nın bazı ad veya fiillerine insansı etkiler atfetmişlerdir. Allah'ı teşbihlerle anlatır, Ona el-yüz atfeder ve Arşta oturduğunu kabul ederler.
  • Maturidi-Eşari (Ehli sünnet); Sınırlı bir insan-tanrı benzerliğini kabul eder.
  • Mutezile - Cehmiyye ; Tevhide aykırı bularak Allah'ın herhangi bir şekilde insana benzetilmesine karşı çıkar ve soyutlama yapar.[3][4]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]