Tyrannosauridae

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Tyrannosauridae
Yaşadığı dönem aralığı: 84-66 Ma
Santoniyen-Maastrihtiyen[1][2] 
Tyrannosaurus rex (theropod dinosaur) (Hell Creek Formation, Upper Cretaceous; near Faith, South Dakota, USA) 14.jpg
Tyrannosaurus rex kafatası, Field Museum of Natural History, Chicago, Illinois, ABD; "Sue" örneğinin gerçek iskeleti ve kopya kafatası)
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Klad: Dinosauria
Klad: Saurischia
Klad: Theropoda
Klad: Eutyrannosauria
Familya: Tyrannosauridae
Osborn 1906
Tip tür
Tyrannosaurus rex
Osborn 1905
Alt taksonlar[3][4]

Tyrannosauridae (Grekçe: zorba kertenkelegiller), Geç Kretase döneminde, Asya ve Amerika da yaşamış theropod dinozorları kapsayan bir tyrannosauroidea alt grubudur.[1][3]

Açıklama[değiştir | kaynağı değiştir]

Gorgosaurus iskeleti ve Paleontolog Bob Bakker.

Tyrannosauridae familyası, ilk defa 1906 yılında Henry Fairfield Osborn tarafından tanımlandı. Tanımlanmasından bu yana familyaya birçok yeni tür atandı.

Bu devasa etobur dinozor grubu, 85 ila 65 milyon yıl önce Kretase'nin son dönemlerinde muhtemelen dünyaya hükmediyordu. Muz büyüklüğünde keskin dişleri, uzun arka bacakları, küçük boncuk gözleri ve küçük ön kolları olan kısa ama derin çeneler bir tyrannosaurid'i simgelemektedir. Tyrannosauridae; Albertosaurus, Gorgosaurus, Daspletosaurus, Tarbosaurus ve Tyrannosaurus rex gibi dinozorları içeririr.[1]

Paleobiyoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Ontojeni[değiştir | kaynağı değiştir]

Tyrannosauridlerin boyut karşılaştırması
Kütle (kg)
6,000
5,000
4,000
3,000
2,000
1,000
5
10
15
20
25
30
Yaş (yıl)
      = Tyrannosaurus
      = Daspletosaurus
      = Gorgosaurus
      = Albertosaurus
Dört Tyrannosaurid'in yaşlarına göre kütleleri hipotezi.[5]

Tyrannosauridlerin en büyüğü olan Tyrannosaurus rex'in ağırlığı, yumurtadan çıktığında 20 kg iken 20 yıl içinde 6000 kg ağırlığa kadar ulaşırken dikkate değer değişiklikler geçirdi. Bu değişiklikler, T. rex'teki hareketin ontogenetik değişikliklerini etkileyebilecek olan vücudun kütle merkezinin yanı sıra, ilgili morfolojik dönüşümler, en yüksek büyüme oranları ve aşırı büyük kas boyutlarının ölçeklenmesi hakkında ilginç sorular ortaya çıkarmaktadır.[6]

Bu sorular, dört büyük, iyi korunmuş fosil örneğinin yanı sıra bir genç bireyin üç boyutlu olarak taranmış bilgisayar modellerini kullanarak ele alındı.Bazı sorunlar belirsizliğe yol açsada, yetişkin bir T. rex'in vücut kütlesinin 6000 ila 8000 kg civarında olduğu ve bilinen en büyük numunenin (“Sue”) muhtemelen 9500 kg olduğu sonucuna varıldı. Sonuçlar, T. rex'in gelişimi sırasında gövdesinin uzadığını ve ağırlaştığını, buna karşılık kolların orantılı olarak daha kısa ve daha hafif hale geldiğini göstermektedir.[6] Benzer Tyrannosauridlerde de aynı ontojeni görülebilir.Bu, aynı zamanda Tyrannosauridlerin küçük ellere sahip olma sebebini de açıklamaktadır.

Azami hız[değiştir | kaynağı değiştir]

Jurassic Park adlı dinozor filminde bir Tyrannosaurus'un 50-60 mph hıza kadar ulaşabileceği söylenmişti.Ancak bu bilgi gerçekleri yansıtmaz. Manchester Üniversitesi'nin araştırması, T. rex'in 29 km/h (18 mph) maksimum koşu hızına sahip olduğunu gösteriyor. En hızlı dinozor olan, yaklaşık tavuk büyüklüğündeki Compsognathus ise 64 km/h (40 mph) hızla koşabiliyordu. Bu hıza yakın hızda koşabilen tek modern kuş devekuşudur.[7] Birçok bilim insanı Tyrannosauridlerin azami hızının 10 ila 20 mph arasında olduğunu düşünüyor. Tyrannosauridler diğer küçük theropodların yanında boyutları ve ağırlıkları nedeniyle oldukça yavaşlardı.[1]

Sınıflandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Geleneksel olarak tyrannosauridler, Carnosauria'ya dahil edilmişti. Bu sınıflandırma şemasında Carnosaurlar, karada yürüyen en büyük etobur hayvanları temsil eder. Ancak son çalışmalar, tiranozorların aslında, çoğunlukla daha küçük dinozorlardan oluşan, Coelurosauria grubunda sınıflandırılması gerektiğini göstermiştir.[1]

Filojeni[değiştir | kaynağı değiştir]

Loewen vd. 2013 tarafından oluşturulmuş Tyrannosauridae kladogramı.[8]

Tyrannosauridae
Albertosaurinae

GorgosaurusGorgosaurus flipped.png

AlbertosaurusSketch albertosaurus.jpg

Tyrannosaurinae

Dinosaur Park tyrannosaurid

Daspletosaurus torosusDaspletosaurus torosus steveoc flipped.jpg

Daspletosaurus horneri

Teratophoneus

Bistahieversor

LythronaxLythronax from Hartman.jpg

TyrannosaurusTyrannosaurus-rex-Profile-steveoc86.png

TarbosaurusTarbosaurus Steveoc86 flipped.jpg

Zhuchengtyrannus

Cinslerin zaman çizelgesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Late CretaceousMaastrichtianCampanianSantonianConiacianTuronianCenomanianTyrannosaurusNanuqsaurusTarbosaurusAlioramusAlbertosaurusZhuchengtyrannusBistahieversorGorgosaurusDaspletosaurusTeratophoneusDynamoterrorLythronaxLate CretaceousMaastrichtianCampanianSantonianConiacianTuronianCenomanian

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e "The Tyrannosauridae". ucmp.berkeley.edu. 6 Haziran 1997 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2021. 
  2. ^ "Tyrannosauridae". paleobiodb.org. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2021. 
  3. ^ a b "Fossilworks: Tyrannosauridae". fossilworks.org. 20 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2021. 
  4. ^ "Dinosaur Jr.'s You're Living All Over Me". 2011. doi:10.5040/9781501396823. 
  5. ^ Erickson, Gregory M.; Makovicky, Peter J.; Currie, Philip J.; Norell, Mark A.; Yerby, Scott A.; Brochu, Christopher A. (12 Ağustos 2004). "Gigantism and comparative life-history parameters of tyrannosaurid dinosaurs". Nature. 430 (7001): 772-775. doi:10.1038/nature02699. ISSN 0028-0836. 
  6. ^ a b Hutchinson, John R.; Bates, Karl T.; Molnar, Julia; Allen, Vivian; Makovicky, Peter J. (12 Ekim 2011). "A Computational Analysis of Limb and Body Dimensions in Tyrannosaurus rex with Implications for Locomotion, Ontogeny, and Growth". PLoS ONE. 6 (10). doi:10.1371/journal.pone.0026037. ISSN 1932-6203. PMC 3192160 $2. PMID 22022500. 
  7. ^ "T. rex 'would outrun footballer'" (İngilizce). 21 Ağustos 2007. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2021. 
  8. ^ Loewen, M.A.; Irmis, R.B.; Sertich, J.J.W.; Currie, P. J.; Sampson, S. D. (2013). Evans, David C (Ed.). "Tyrant Dinosaur Evolution Tracks the Rise and Fall of Late Cretaceous Oceans". PLoS ONE. 8 (11). ss. e79420. Bibcode:2013PLoSO...879420L. doi:10.1371/journal.pone.0079420. PMC 3819173 $2. PMID 24223179.