Tyrannosauroidea

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Tiranozorlar
Yaşadığı dönem aralığı: 168,3-66 Ma
Bathoniyen-Kretase[1] 
OriginalPecks.jpg
Albertosaurus Royal Tyrrell 2.jpg
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Klad: Dinosauria
Klad: Saurischia
Klad: Theropoda
Klad: Tyrannoraptora
Üst familya: Tyrannosauroidea
Osborn, 1906 (yen. düz. Walker, 1964)
Tip tür
Tyrannosaurus rex
Osborn, 1905
Alt gruplar

Tyrannosauroidea (Grekçe: "tiran/zorba kertenkele formları"), veya Tiranozorlar, Tyrannosauridae familyasını ve daha bazal akrabalarını içeren, Coelurosaurian teropod dinozorların bir üst familyasıdır (veya kladıdır).[1] Tyrannosauroidler, Jura Dönemi'nden itibaren Lavrasya süper kıtasında yaşadı. Kretase devri'nin sonunda Tyrannosauroidler, Kuzey Yarımküre'de devasa Tyrannosaurus'la ile bilinen baskın büyük yırtıcılardı. Fosil buluntuları; Kuzey Amerika, Avrupa, Asya, Güney Amerika ve Avustralya kıtalarında bulundu.[1]

Tyrannosauroidlerin kafatası örnekleri.

Tyrannosauroidler, çoğu teropod gibi iki ayaklı etoburlardı ve özellikle kafatası ve pelvis olmak üzere çok sayıda iskelet özellikleri ile karakterize edildiler. Varoluşlarının erken dönemlerinde, Tyrannosauroidler uzun, üç parmaklı ön ayakları olan küçük yırtıcılardı. Geç Kretase bu cinsi çok daha büyük hale getirdi, ancak bu sonraki oluşmuş cinslerin çoğunun orantılı olarak sadece iki basamaklı küçük ön ayakları vardı. İlkel tüyler, gruba dahil iki cinsin fosillerinde tanımlanmıştır (Yutyrannus ve Dilong) ve diğer Tyrannosauroidlerde de mevcut olabilir. Pek çok Tyrannosauroidin kafataslarında çeşitli şekil ve boyutlarda bulunan belirgin kemikli armalar sergileme işlevi görmüş olabilir.

Açıklama[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir insana kıyasla bazı küçük tyrannosauroid cinslerinin boyutu.

Tyrannosauroidlerde, evrimsel süreçte zamanla artan bir boyuta doğru genel bir eğilim olmasına rağmen, boyut olarak grup içerisinde türler arası büyük farklılıklar görülür. İlk tyrannosauroidler küçük dinozorlardı.[2] Neredeyse tamamen büyümüş bir Dilong örneğinin uzunluğu 1,6 metre ölçüldü  (5.3 ft) ,[3] ve tamamen büyümüş bir Guanlong'un uzunluğunun ise 3 metre (10 ft) olduğu tahmin edilir.[4] Erken Kretase kayalarındaki dişleri görülen (140 ila 136 milyon yaşında) Hyogo, Japonya'daki bir tyrannosauroidin dişleri, türün en az 5 metre (16 ft) uzunluğunda olduğunu gösterir, bu da muhtemelen soyda erken bir boyut artışına işaret eder.[5] Olgunlaşmamış bir Eotyrannus 4 metre'nin üzerinde(13 ft) uzunluğa sahipti,[6] ve yetişkin bir Appalachiosaurus'un uzunluğunun 6 metreden daha fazla olduğu tahmin ediliyor, bu da her iki cinsin de evrimsel süreçte daha büyük boyutlara ulaştığını gösterir. Geç Kretase tyrannosauroidlerinin uzunlukları    Albertosaurus ve Gorgosaurus'tan Tyrannosaurus'a, yaklaşık 9 ila 12 metre arasındadır; ve ağırlıkları 6 tonun üstüne çıkabilir.Literatürün 2010 yılında incelenmesi ile, tyrannosauroidlerin yaşadıkları dönemin ilk 80 milyon yılında "küçük ila orta büyüklükte" oldukları , yani sadece yaşadıkları dönemin son 20 milyon yılı boyunca "şimdiye kadar yaşayan en büyük karasal etoburlardan" oldukları kabul edildi .[7][8]

Daspletosaurus'un kafatası ve boynu, Chicago'daki Doğa Tarihi Müzesi'nden .

İlk tyrannosauroidlerin kafatasları, diğer coelurosaurlara benzer şekilde uzun, alçak ve hafif yapılıyken, sonraki formlar daha uzun ve daha büyük kafataslarına sahipti. Biçim farklılıklarına rağmen, bilinen tüm tyrannosauroidlerde belirli kafatası özellikleri bulunur. Premaksiller kemik çok uzundur ve burnun önünü köreltir, abelisauridlerde yakınsayan bir şekilde gelişen bir özelliktir.

Burun kemikleri özel olarak kaynaşmıştır, hafifçe yukarı doğru kavislidir ve çoğu zaman üst yüzeylerinde çok kabaca dokuludur. Üst çenenin ön tarafında bulunan premaksiller dişler, dişlerin geri kalanından farklı şekillerde, daha küçük boyutta ve D şeklinde bir kesite sahiptir. Alt çenede, dikdörtgen kemik üzerindeki belirgin bir çıkıntı, bazal Guanlong hariç, çene ekleminin hemen altından yana doğru uzanır.[3][9]

Sınıflandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Tyrannosaurus adı, 1905 yılında Henry Fairfield Osborn tarafından Tyrannosauridae ailesiyle birlikte seçildi.[10] Adı, Grekçetyrannos ve ('zorba') ve Grekçesauros ('kertenkele') kelimelerinden türemiştir.Üst aile adı Tyrannosauroidea ilk olarak İngiliz paleontolog Alick Walker tarafından 1964 tarihli bir makalede yayınlandı.[11] Hayvan üst aileleri için yaygın olarak kullanılan -oidea soneki Grekçeeidos ('form') kelimesinden gelir.[12]

İngiltere'nin Orta Jurası'ından bir proceratosaurid olan Proceratosaurus'un kafatası.
Kuzey Amerika'nın Geç Kretase'sinden bir tyrannosauroid olan Appalachiosaurus'un iskeleti.

Bilim adamları, genellikle Tyrannosauroidea'yı tyrannosauridleri ve onların yakın atalarını içerecek şekilde tanımladılar.[11] Bununla birlikte, omurgalı paleontolojisinde filogenetik taksonominin ortaya çıkmasıyla birlikte, klad birkaç daha tanım kazandı. İlki 1998 yılında Paul Sereno tarafından yapıldı; burada Tyrannosauroidea, Neornithe kuşlarından çok Tyrannosaurus rex ile daha yeni bir ortak atayı paylaşan tüm türleri içeren sap temelli bir takson olarak tanımlandı.[13] Aileyi daha ayrıcalıklı kılmak için Thomas Holtz , 2004 yılında Ornithomimus velox, Deinonychus antirrhopus veya Allosaurus fragilis'ten çok Tyrannosaurus rex ile daha yakından ilişkili tüm türleri içerecek şekilde yeniden tanımladı.[2] Sereno, 2005 yılında Ornithomimus edmontonicus, Velociraptor mongoliensis ve Troodon formosus'u harici belirleyiciler olarak kullanarak yeni bir tanım yayınladı.[14] Sereno'nun tanımı 2010'da kabul edildi.[7]

21st century in paleontology20th century in paleontology19th century in paleontology2030s in paleontology2020s in paleontology2010s in paleontology2000s in paleontology1990s in paleontology1980s in paleontology1970s in paleontology1960s in paleontology1950s in paleontology1940s in paleontology1930s in paleontology1920s in paleontology1910s in paleontology1900s in paleontology1890s in paleontology1880s in paleontology1870s in paleontologyThanatotheristesJinbeisaurusSuskityrannusMoros intrepidusDynamoterrorAlectrosaurusTimurlengiaQianzhousaurusNanuqsaurusZhuchengtyrannusTyrannosaurusTeratophoneusTarbosaurusNanotyrannusLythronaxDaspletosaurusAlioramusGorgosaurusAlbertosaurusTanycolagreusCoelurusSinotyrannusProceratosaurusKileskusGuanlongYutyrannusXiongguanlongStokesosaurusLabocaniaJuratyrantEotyrannusDryptosaurusDilong paradoxusBistahieversorAviatyrannisAppalachiosaurus21st century in paleontology20th century in paleontology19th century in paleontology2030s in paleontology2020s in paleontology2010s in paleontology2000s in paleontology1990s in paleontology1980s in paleontology1970s in paleontology1960s in paleontology1950s in paleontology1940s in paleontology1930s in paleontology1920s in paleontology1910s in paleontology1900s in paleontology1890s in paleontology1880s in paleontology1870s in paleontology

Filogeni[değiştir | kaynağı değiştir]

Paleontologlar, Tyrannosauridae ailesini uzun zamandır tanımış olsalar da, soyları pek çok tartışma konusu olmuştur. Yirminci yüzyılın büyük bir bölümünde, tyrannosaurlar, hemen hemen tüm büyük theropodları içeren Carnosauria'nın üyeleri olarak kabul edildi.[15] Bu kladın, allosauridlerin ve genellikle tiranozorların atası olduğu düşünülüyordu.[16] 1990'ların başlarında, kladistik analizler bunun yerine tyrannosauridleri Coelurosauria'ya yerleştirmeye başladı,[17][18] ilk kez 1920'lerde yayınlanan önerileri tekrarladı.[19][20] Tyrannosauridler artık evrensel olarak büyük coelurosaurlar olarak kabul ediliyor.[2][4][21][22][23][24][25]

Aşağıdaki Loewen ve arkadaşları 'nın 2013'te yayınlandığı bilinen çoğu tiranazor türünü içeren bir kladogramdır.[26]  

Tyrannosauroidea
Proceratosauridae

Proceratosaurus bradleyi

Kileskus aristotocus

Guanlong wucaii Guanlong wucaii by durbed flipped.jpg

Sinotyrannus kazuoensis S. kazuoensis restoration (flipped).jpg

Juratyrant langhami

Stokesosaurus clevelandiStokesosaurus by Tom Parker.png

Dilong paradoxus

Eotyrannus lengi

Bagaraatan ostromi

Raptorex kriegsteini

Dryptosaurus aquilunguisDryptosaurus by Durbed.jpg

Alectrosaurus olseniAlectrosaurus flipped.png

Xiongguanlong baimoensis

Appalachiosaurus montgomeriensisAppalachiosaurus montgomeriensis flipped.jpg

Alioramus altaiAlioramus Life Restoration flipped.jpg

Alioramus remotus

Tyrannosauridae

Gorgosaurus libratusGorgosaurus flipped.png

Albertosaurus sarcophagus

Tyrannosaurinae

Daspletosaurus torosusDaspletosaurus torosus steveoc flipped.jpg

Teratophoneus curriei

Bistahieversor sealeyi

Lythronax argestesLythronax by Tomopteryx flipped.png

Tyrannosaurus rexTyrannosaurus-rex-Profile-steveoc86.png

Tarbosaurus bataarTarbosaurus Steveoc86 flipped.jpg

Zhuchengtyrannus magnus

Paleografisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Aşağıda bulunan filocoğrafik ağaç, taksonların filogenetik ilişkilerini ve bu taksonların bulunduğu kıtaları göstermektedir.[27]

Tyrannosauroidea
Proceratosauridae

Guanlong wucaii Cartography of Asia.svg

Proceratosaurus bradleyi Cartography of Europe.svg

Kileskus aristotocus Cartography of Asia.svg

Sinotyrannus kazuoensis Cartography of Asia.svg

Yutyrannus huali Cartography of Asia.svg

Pantyrannosauria

Aviatyrannis jurassica Cartography of Europe.svg

Dilong paradoxus Cartography of Asia.svg

Santanaraptor placidus Cartography of South America.svg

Timimus hermani Cartography of Australia.svg

Stokesosaurus clevelandi Cartography of North America.svg

Juratyrant langhami Cartography of Europe.svg

Eotyrannus lengi Cartography of Europe.svg

Xiongguanlong baimoensis Cartography of Asia.svg

NMV P186046 ("Australian tyrannosaur") Cartography of Australia.svg

Alectrosaurus olseni Cartography of Asia.svg

Timurlengia euotica Cartography of Asia.svg

Eutyrannosauria

Dryptosaurus aquilunguis Cartography of North America.svg

Appalachiosaurus montgomeriensis Cartography of North America.svg

Bistahieversor sealeyi Cartography of North America.svg

Tyrannosauridae
Albertosaurinae

Gorgosaurus libratus Cartography of North America.svg

Albertosaurus sarcophagus Cartography of North America.svg

Tyrannosaurinae
Alioramini

Qianzhousaurus sinensis Cartography of Asia.svg

Alioramus remotus Cartography of Asia.svg

Alioramus altai Cartography of Asia.svg

Nanuqsaurus hoglundi Cartography of North America.svg

Teratophoneus curriei Cartography of North America.svg

Lythronax argestes Cartography of North America.svg

Daspletosaurus torosus Cartography of North America.svg

Daspletosaurus horneri Cartography of North America.svg

Zhuchengtyrannus magnus Cartography of Asia.svg

Tarbosaurus bataar Cartography of Asia.svg

Tyrannosaurus rex Cartography of North America.svg

Dağılımları[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğrulanmış tyrannosauroid fosilleri, Avustralya'dan bildirilen olası bazal tyrannosauroid fosilleri dışında yalnızca kuzey kıtalarında keşfedildi. Geç Kretase tyrannosauroidleri ise yalnızca Kuzey Amerika ve Asya'dan bilinmektedir.

Tyrannosauroidler, Orta Jura'da Gondwana'dan ayrılan süper kıta Lavrasya'da ve daha sonra Mezozoik dönemde Lavrasya'dan ayrılan kuzey kıtalarında yaşadılar. Uzak Doğu'dan Guanlong ve Kileskus, batı Amerika Birleşik Devletleri'nden Stokesosaurus ve Avrupa'dan Aviatyrannis, Juratyrant ve Proceratosaurus dahil olmak üzere en erken tanınan tyrannosauroidler Geç Jura devrinde yaşadılar.[1]

Erken Kretase'de tyrannosauroidler, İngiltere'den Eotyrannus[6] ve kuzeydoğu Çin'den Dilong, Sinotyrannus ve Yutyrannus tarafından temsil edilen Laurasia'dan bilinmektedir. Erken Kretase tyrannosauroidlerinin premaksiller dişleri, Utah'daki Cedar Mountain Formasyonundan [28] ve Japonya'daki Tetori Grubundan bilinmektedir.[29]

Tyrannosauroidea'nın Orta Kretase kayıtları oldukça düzensizdir. Bu aralığın dişleri ve belirsiz postkranyası, Kuzey Amerika'nın Senomaniyen yaşlı Dakota oluşumundan ve New Jersey Potomak oluşumundan bilinmektedir,[30] Kazakistan ve Tacikistan'daki oluşumların yanı sıra; Asya'da iki cins, Timurlengia ve Xiongguanlong bulunurken, Brezilya'daki Santanaraptor da bu gruba ait olabilir.[31][32]Tyrannosauridlerin ilk kesin kalıntıları, Kuzey Amerika ve Asya'da Geç Kretase'nin Kampaniyen aşamasına tarihlenir. İki alt familya tanınır. Albertosaurinler yalnızca Kuzey Amerika'dan bilinirken, tyrannosaurinler her iki kıtada da bulunur.[2]

Bazal tyrannosauroidler, Erken Kretase Aptiyen döneminde güneydoğu Avustralya'da da yaşamış olabilirler. Victoria'daki Dinosaur Cove'da ayırt edici tyrannosauroid benzeri bir biçime sahip kısmi bir kalça kemiği olan NMV P186069 adlı örnek, daha önce düşünüldüğü gibi tyrannosauroidlerin kuzey kıtalarıyla sınırlı olmadığını gösterdi.[33]

Paleobiyoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Yüz entegrasyonu[değiştir | kaynağı değiştir]

2017 yılında Daspletosaurus horneri adlı yeni bir tyrannosaurid hakkında bir çalışma Scientific Reports dergisinde yayınlandı. Paleontolog Thomas Carr, Daspletosaurus horneri'nin yüz kemiklerindeki dokuyu analiz etti.Timsah kafataslarına kıyasla humok bir buruşukluk gözlemledi.Tüm tyrannosauroidlerin düz duyusal skalalara ve bütüncül duyu organlarına sahip olduğuna kanıt olarak Daspletosaurus horneri'yi önerdi.[34] Ancak 2018 yılında yapılan bir çalışma, tyrannosauroidlerdeki yüz duyu sistemi fikrini reddetti. Timsahların gerçekten düz duyusal ölçekleri yoktur, sadece çatlamış yoğun epidermisi vardır. Kertenkele ve yılanlardaki humok buruşukluk, gerçek skuamoz deriyle ilişkilidir, tyrannosauroidlerde de kertenkele benzeri pulların varlığını düşündüren humok bir buruşukluk mevcuttur.[35]

Vücut[değiştir | kaynağı değiştir]

Uzun ipliksi yapılar, Erken Kretase Yixian Formasyonundan çok sayıda coelurosaur'un iskelet kalıntıları ve Liaoning, Çin'deki diğer yakın jeolojik oluşumlarla birlikte korunmuştur.[36] Başka hipotezler de öne sürülmesine rağmen bu iplikler genellikle, kuşlarda ve bazı kuş olmayan theropodlarda bulunan tüylerle homolog olan "ilk tüyler" olarak yorumlanmıştır.[37][38][39]

Dilong'un fosil örneği

2004 yılında, bir tyrannosauroiddeki ilk tüy örneğini içeren bir Dilong iskeleti tanımlandı. Modern kuşların kuş tüylerine benzer şekilde, Dilong'da bulunan tüyler dallıydı, ancak yapraklı değildi.Bu tüyler daha çok yalıtım için kullanılmış olabilir.[3]

Tüyler bazı büyük tyrannosauroidlerde bile bulundu. Yine Yixian oluşumundan Yutyrannus huali, her biri vücudun çeşitli yerlerinde tüy izlerini koruyan üç örnekten bilinir. Vücudun tüm bölgeleri her üç örnekte de tüy izlerini korumasa da, bu fosiller, bu orta büyüklükteki türlerde bile vücudun büyük kısmının tüylerle kaplı olduğunu göstermektedir.[40]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d "Fossilworks: Tyrannosauroidea". fossilworks.org. 20 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mayıs 2021. 
  2. ^ a b c d "Tyrannosauroidea". The Dinosauria. Second. Berkeley: University of California Press. 2004. ss. 111-136. ISBN 978-0-520-24209-8. 
  3. ^ a b c Xu Xing (2004). "Basal tyrannosauroids from China and evidence for protofeathers in tyrannosauroids". Nature. 431 (7009): 680-684. doi:10.1038/nature02855. PMID 15470426. 
  4. ^ a b Xu Xing (2006). "A basal tyrannosauroid dinosaur from the Late Jurassic of China". Nature. 439 (7077): 715-718. doi:10.1038/nature04511. PMID 16467836. 
  5. ^ "Tyrannosaurus ancestor's teeth found in Hyogo". The Japan Times Online. The Japan Times. 21 Haziran 2009. Erişim tarihi: 28 Haziran 2014. 
  6. ^ a b Hutt (2001). "A preliminary account of a new tyrannosauroid theropod from the Wessex Formation (Early Cretaceous) of southern England". Cretaceous Research. 22 (2): 227-242. doi:10.1006/cres.2001.0252. 
  7. ^ a b Brusatte, S.L. (2010). "Tyrannosaur paleobiology: new research on ancient exemplar organisms" (PDF). Science. 329 (5998): 1481-1485. doi:10.1126/science.1193304. PMID 20847260.  Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "BrusatteEtAl2010" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme)
  8. ^ Handwerk, B. (16 Eylül 2010). "Tyrannosaurs were human-size for 80 million years". National Geographic News. Erişim tarihi: 17 Eylül 2010. 
  9. ^ Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska, Halszka, (Edl.) (6 Aralık 2004). "The Dinosauria, Second Edition". doi:10.1525/9780520941434. 
  10. ^ Osborn (1905). "Tyrannosaurus and other Cretaceous carnivorous dinosaurs". Bulletin of the American Museum of Natural History. 21 (3): 259-265. doi:10.1111/j.1468-5965.2007.00735_17.x. 
  11. ^ a b Walker (1964). "Triassic reptiles from the Elgin area: Ornithosuchus and the origin of carnosaurs". Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences. 248 (744): 53-134. doi:10.1098/rstb.1964.0009.  Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "walker1964" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme)
  12. ^ Greek-English Lexicon. Abridged. Oxford: Oxford University Press. 1980. ISBN 978-0-19-910207-5. 
  13. ^ Sereno (1998). "A rationale for phylogenetic definitions, with application to the higher-level taxonomy of Dinosauria". Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie, Abhandlungen. 210 (1): 41-83. doi:10.1127/njgpa/210/1998/41. 
  14. ^ "Stem Archosauria — TaxonSearch, Version 1.0". 2005. 26 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2007. 
  15. ^ "Saurischian monophyly and the origin of birds". The Origin of Birds and the Evolution of Flight. Memoirs of the California Academy of Sciences 8. San Francisco, CA: Published by California Academy of Sciences. 1986. ss. 1-55. ISBN 978-0-940228-14-6. 
  16. ^ "Carnosauria". The Dinosauria. First. Berkeley: University of California Press. 1990. ss. 169-209. ISBN 978-0-520-06727-1. 
  17. ^ Holtz (1994). "The phylogenetic position of the Tyrannosauridae: implications for theropod systematics". Journal of Paleontology. 68 (5): 1100-1117. doi:10.1017/S0022336000026706. 
  18. ^ Buscalioni, Angela D., (Ed.) (1992). "La evolución de los Dinosaurios carnívoros" [The evolution of the carnivorous dinosaurs]. Los Dinosaurios y su entorno biotico [Dinosaurs and their biotic environment] (İspanyolca). Cuenca: Instituto Juan de Valdés. ss. 125-163. ISBN 978-84-86788-14-8.  r eksik |soyadı1= (yardım)
  19. ^ Matthew (1922). "The family Deinodontidae, with notice of a new genus from the Cretaceous of Alberta". Bulletin of the American Museum of Natural History. 46: 367-385. 
  20. ^ von Huene (1923). "Carnivorous Saurischia in Europe since the Triassic". Geological Society of America Bulletin. 34 (3): 449-458. doi:10.1130/GSAB-34-449. 
  21. ^ Senter (2007). "A new look at the phylogeny of Coelurosauria (Dinosauria, Theropoda)". Journal of Systematic Palaeontology. 5 (4): 429-463. doi:10.1017/S1477201907002143. 
  22. ^ Sereno (1999). "The evolution of dinosaurs". Science. 284 (5423): 2137-2147. doi:10.1126/science.284.5423.2137. PMID 10381873. 
  23. ^ The interrelationships and evolution of basal theropod dinosaurs. 69. 2003. ss. 1-213. ISBN 978-0-901702-79-1. 
  24. ^ Currie (2003). "Skull structure and evolution in tyrannosaurid phylogeny" (PDF). Acta Palaeontologica Polonica. 48 (2): 227-234. 
  25. ^ Norell (2006). "A new dromaeosaurid theropod from Ukhaa Tolgod (Ömnögov, Mongolia)" (PDF). American Museum Novitates. 3545: 1-51. doi:10.1206/0003-0082(2006)3545[1:ANDTFU]2.0.CO;2. 
  26. ^ Loewen (2013). Evans, David C (Ed.). "Tyrant Dinosaur Evolution Tracks the Rise and Fall of Late Cretaceous Oceans". PLoS ONE. 8 (11): e79420. doi:10.1371/journal.pone.0079420. PMC 3819173 $2. PMID 24223179. 
  27. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; SouthernTyrannosaur isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  28. ^ Kirkland (1997). "Lower to Middle Cretaceous Dinosaur faunas of the central Colorado Plateau: a key to understanding 35 million years of tectonics, sedimentology, evolution, and biogeography". Brigham Young University Geology Studies. 42 (II): 69-103. 
  29. ^ Manabe (1999). "The early evolution of the Tyrannosauridae in Asia". Journal of Paleontology. 73 (6): 1176-1178. doi:10.1017/S002233600003105X. 
  30. ^ Cahal, Joshua (2016). "CLADISTIC BIOGEOGRAPHY OF NORTH AMERICAN DINOSAUR FAUNAS". Geological Society of America. doi:10.1130/abs/2016sc-273329. 
  31. ^ Klimanova, S.G.; Trusova, A.V. (2017). "Methods of Assessment of Emotion Regulation". Bulletin of the South Ural State University series "Psychology". 10 (1): 35-45. doi:10.14529/psy170104. ISSN 2071-3053. 
  32. ^ Bell, Phil R.; Cau, Andrea; Fanti, Federico; Smith, Elizabeth T. (Ağustos 2016). "A large-clawed theropod (Dinosauria: Tetanurae) from the Lower Cretaceous of Australia and the Gondwanan origin of megaraptorid theropods". Gondwana Research. 36: 473-487. doi:10.1016/j.gr.2015.08.004. ISSN 1342-937X. 
  33. ^ Benson, R. B. J.; Barrett, P. M.; Rich, T. H.; Vickers-Rich, P. (25 Mart 2010). "A Southern Tyrant Reptile". Science. 327 (5973): 1613-1613. doi:10.1126/science.1187456. ISSN 0036-8075. 
  34. ^ Carr, Thomas D.; Varricchio, David J.; Sedlmayr, Jayc C.; Roberts, Eric M.; Moore, Jason R. (30 Mart 2017). "A new tyrannosaur with evidence for anagenesis and crocodile-like facial sensory system". Scientific Reports. 7. doi:10.1038/srep44942. ISSN 2045-2322. PMC 5372470 $2. PMID 28358353. 
  35. ^ "Google Scholar". scholar.google.com. 1 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2021. 
  36. ^ Zhou, Zhonghe; Barrett, Paul M.; Hilton, Jason (Şubat 2003). "An exceptionally preserved Lower Cretaceous ecosystem". Nature. 421 (6925): 807-814. doi:10.1038/nature01420. ISSN 0028-0836. 
  37. ^ Chen, Pei-ji; Dong, Zhi-ming; Zhen, Shuo-nan (Ocak 1998). "An exceptionally well-preserved theropod dinosaur from the Yixian Formation of China". Nature. 391 (6663): 147-152. doi:10.1038/34356. ISSN 0028-0836. 
  38. ^ Xu, Xing; Zhou, Zhong-he; Prum, Richard O. (Mart 2001). "Branched integumental structures in Sinornithosaurus and the origin of feathers". Nature. 410 (6825): 200-204. doi:10.1038/35065589. ISSN 0028-0836. 
  39. ^ Lingham-Soliar, Theagarten; Feduccia, Alan; Wang, Xiaolin (7 Ağustos 2007). "A new Chinese specimen indicates that 'protofeathers' in the Early Cretaceous theropod dinosaur Sinosauropteryx are degraded collagen fibres". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 274 (1620): 1823-1829. doi:10.1098/rspb.2007.0352. ISSN 0962-8452. PMC 2270928 $2. PMID 17521978. 
  40. ^ Xu, Xing; Wang, Kebai; Zhang, Ke; Ma, Qingyu; Xing, Lida; Sullivan, Corwin; Hu, Dongyu; Cheng, Shuqing; Wang, Shuo (Nisan 2012). "A gigantic feathered dinosaur from the Lower Cretaceous of China". Nature. 484 (7392): 92-95. doi:10.1038/nature10906. ISSN 0028-0836. 

Dış Bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]