Tyrannosaurus

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Tyrannosaurus
Tyrannosaurus Rex Holotype.jpg
Bilimsel sınıflandırma
Âlem: Hayvanlar (Hayvanlar)
Şube: Kordalılar (Kordalılar)
Sınıf: Sürüngenler (Sürüngenler)
Üst takım: Dinosauria
Takım: Saurischia
Alt takım: Theropoda
Üst familya: Tyrannosauroidea
Familya: Tyrannosauridae
Alt familya: Tyrannosaurinae
Cins: Tyrannosaurus
Osborn, 1905
Türler

T. rex (type)
Osborn, 1905

Dış bağlantılar
Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Tyrannosaurus ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Tyrannosaurus ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.
Paris'te sergilenen bir Tyrannosaurus rex kafatası
Tyrannosaurus rex ve insan boyut kıyaslaması

Tyrannosaurus, Jura Devrinin sonları (150 milyon yıl önce) ile Kretase Devrinin sonları (65 milyon yıl önce) arasında yaşamış avcı bir dinozor cinsi.[1] Tiranozorların çoğu, kafatasları 1 metreden daha uzun olan iri avcılardı.

Kısaca T. rex veya T-Rex olarak bilinen ve Latince "zorba kertenkelelerin kralı" anlamına gelen Tyrannosaurus rex,[2] cinsin tip türü olup aynı zamanda en büyük türünü oluşturmaktadır.[1] T. rex, güçlü arka ayakları üzerinde yürüyen; genellikle ufkî şekilde duran ve kuyruğu ile dengesini sağlayan; uzunluğu 14 metreyi, dik durduğunda boyu 6,5 metreyi geçen; yetişkinleri 4-7 ton ağırlığında olan büyük bir canlıydı.[1] Kuzey Amerika, Çin ve büyük bir olasılıkla Güney Amerika ile Hindistan'da yaşamıştır.[3]

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

1902'de ABD'nin Montana Eyaleti'nde dev bir iskeletin parçalarına rastlandı. Daha sonra aynı ülkede, Wyoming'de benzeri kalıntılar bulundu. Bu kemiklerden yola çıkan paleontolog Henry Fairfield Osborn bu dev yaratığın ilk resmini çizdi ve adını Tyrannosaurus rex (T. rex olarak kısaltılır) koydu. Bunun nedeni, o zamana kadar yeryüzünde yaşadığı belirlenen en büyük etobur dinozor olmasıydı (Latince rex ("kral").

Fiziksel özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Arka ayakları oldukça büyük olmasına rağmen ön ayakları oldukça küçük ve vücudunun ön kısmındaydı. Arka ayaklarında üçü önde biri arkada olmak üzere dört parmak, ön ayaklarında iki ince parmak bulunuyordu. Ön ayakları küçük olsa da bir yetişkin bir Smildon taşıyabilecek kadar güçlüydü. Bu ayaklar ağzına yemek götüremeyeceği kadar kısaydı. Bazı uzmanlar ön ayaklarının tyrannosaurusun doğrulmasına yardımcı olduğunu söylemektedirler.[kaynak belirtilmeli]

Ağır kafasını kısa ve güçlü bir boyun tutuyordu. Ağzında 20 cm'lik dişler bulunuyordu. Avını daha iyi tutabilmesi için dişleri hafif içeri kıvrıktı. Köpekbalığı gibi tyrannosaurus da kırılan dişlerinin yerine yenisi geliyordu.[kaynak belirtilmeli]

Tüylenme[değiştir | kaynağı değiştir]

Tyrannosaurus cinsine ait dinozorların tüylere sahip olup olmadığı kesin değildir. Tyrannosauroidea ailesinden 2004 yılında keşfedilmiş Dilong paradoxus gibi küçük dinozorlarda tüylerin varlığına dair kanıtlar keşfedilmiştir, ancak o dönemde büyük dinozorların ısı yalıtımına daha az ihtiyaç duymaları nedeniyle tüylenmenin sadece küçük türlerde görülebileceği hipotezi destek görmüştür.[4] İlerleyen yıllarda keşfedilen Yutyrannus fosilinde yer alan tüyler, Tyrannosauroidea ailesinden büyük cinslerin de tüylü olabileceğini ortaya koymuştur.[5]

2017 yılında yapılan incelemeler sonucunda bir T. rex örneğinin kuyruk, kalça ve boyun kısmının pullar ile kaplı olabileceğine dair kanıtlar ortaya konmuştur.[6] Bu, eğer Tiranozor türleri tüylüyse bile bu tüylerin ancak gövdelerinin üst kısmında bulunabileceğini göstermektedir.[7]

Beslenme[değiştir | kaynağı değiştir]

Tyrannosaurlar, günümüzdeki pek çok fırsatçı etçil hayvan gibi, muhtemelen, hem avcı hem de leşçiydiler.[1] Bazı T. rex fosilleri, muhtemel kurbanı olan ceratopsia gibi diğer dinozor fosilleri ile birlikte bulunmuştur. Anahtar deliğine benzer göz soketleri ile gözlerin ileriye dönük, birbirini kısmen kapsayan görüş alanı; keskin derinlik hissi olduğuna yorulur ve avcı olduğu argümanını güçlendirir. Aynı şekilde sağlam, iri ve iyi muhafaza edilen kafatası; iri ve güçlü çenesi de avcı olduğu görüşünü destekler. Kurbanlarındaki diş izleri, T. rexin eti dişlerini geçirip yırtarak yediğini göstermektedir. Bu işlem esnasında, güçlü boyun ve bacak kaslarını eti kemikten ayırmak için kullanıyordu.[1]

Popüler kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

T-rex, 1993 tarihli Jurassic Park, 1997 tarihli The Lost World: Jurassic Park ve 2015 yapımı Jurassic World filmlerine konu olmuştur. "T-rex" adının kısaltılmasıyla diğer dinozorlardan daha çok bilinmesine de neden olmuştur.[kaynak belirtilmeli]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e "Tyrannosaurus." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc.
  2. ^ İngilizce: king of the tyrant lizards. ("tyrannosaur." Encyclopædia Britannica. Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2011.)
  3. ^ http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02724634.2003.10010947
  4. ^ Xing, X.; Norell, M. A.; Kuang, X.; Wang, X.; Zhao, Q.; Jia, C. (7 Ekim 2004). "Basal tyrannosauroids from China and evidence for protofeathers in tyrannosauroids". Nature. 431 (7009). ss. 680–684. Bibcode:2004Natur.431..680X. doi:10.1038/nature02855. PMID 15470426. 
  5. ^ Xing, X.; Wang, K.; Zhang; Ma, Q.; Xing, L.; Sullivan, C.; Hu, D.; Cheng, S.; Wang, S. (5 Nisan 2012). "A gigantic feathered dinosaur from the Lower Cretaceous of China" (PDF). Nature. 484 (7392). ss. 92–95. Bibcode:2012Natur.484...92X. doi:10.1038/nature10906. PMID 22481363. 17 Nisan 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  6. ^ Larson, N. L. (2008). "One hundred years of Tyrannosaurus rex: the skeletons". Larson, P.; Carpenter, K. (Edl.). Tyrannosaurus rex, The Tyrant King. Bloomington, IN: Indiana University Press. ss. 1–55. ISBN 978-0-253-35087-9. 
  7. ^ Bell, P. R.; Campione, N. E.; Persons IV, W. S.; Currie, P. J.; Larson, P. L.; Tanke, D. H.; Bakker, R. T. (2017). "Tyrannosauroid integument reveals conflicting patterns of gigantism and feather evolution". Biology Letters. 13 (6). s. 20170092. doi:10.1098/rsbl.2017.0092. PMC 5493735 $2. PMID 28592520. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]